10.08.2001 Cuma Resmi Gazete Sayı:24489

TARIM ARAZİLERİNİN KORUNMASI VE KULLANILMASINA DAİR YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Amaç

Madde 1 —

Bu Yönetmeliğin amacı; 3202 sayılı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun ve 441 sayılı Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca, tarım arazilerinin korunmasını ve amacına uygun bir şekilde kullanılmasını sağlamak ve bu alanların hangi zorunlu hallerde tarım dışı amaçlarla kullanılabileceğine dair usul ve esasları belirlemektir.

Kapsam

Madde 2 —

Bu Yönetmelik, tarım arazilerinin korunması ve yerleşim birimlerinin kurulması, geliştirilmesi, askeri, sanayi, ulaştırma, eğitim, sağlık, turizm, depo ve antrepolar, haberleşme, sportif ve tarımsal tesisler ile benzeri amaçlar için kullanılmasına ihtiyaç duyulan tarım arazilerinin, tarım dışı amaç ile kullanılmasına izin verilmesiyle ilgili hususları kapsar. 6831 sayılı Orman Kanunu ile orman sayılan yerler, 4342 sayılı Mera Kanunu uygulama alanları, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun ile belirlenen zeytinlikler ve 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu uyarınca uygulama alanı veya bölgesi ilan edilen yerlerde bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz.

Tanımlar

Madde 3 — Bu Yönetmelikte geçen terimlerin tanımları aşağıda belirtilmiştir.

a) Devlet Bakanlığı: Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Devlet Bakanlığıdır.

b) Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığıdır.

c) Bölge Müdürlüğü: Köy Hizmetleri Bölge Müdürlükleridir.

d) İl Müdürlüğü: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İl Müdürlükleridir.

e) Arazi Kullanma Kabiliyeti Sınıflaması: Toprağı korumak ve özelliklerine uygun olarak planlı ve dengeli bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla birden sekize kadar yapılan Arazi Kullanma Kabiliyeti Sınıflamasıdır.

f) Mutlak Tarım Arazisi: Bölge özelliklerine göre ortalama üretim gücüne sahip, tarımsal üretim için; toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin kombinasyonu en iyi olan; topoğrafik sınırlamalar olmayan veya çok az olan ve bu amaçla kullanıma elverişli arazilerdir.

g) Sınıf: Arazi Kullanma Kabiliyeti Sınıfıdır.

h) Tarım Arazileri: Çayır, mera, yaylak, otlak, kışlak, zeytinlik ve orman sınırları dışında kalan, I., II., III., IV., V., VI. ve VII. sınıf araziler tarım arazileridir.

i) Toprak İşlemeli Tarıma Elverişli Araziler: I., II., III. ve IV. sınıf arazilerdir.

j) Toprak İşlemeli Tarıma Elverişsiz Araziler: Toprak muhafaza tedbirleri almak suretiyle tarım yapılabilir V., VI., ve VII. sınıf arazilerdir.

k) Tarıma Elverişsiz Araziler: VIII. sınıf arazilerdir.

l) Sulu ve Sulanabilir Tarım Arazisi: Bitki yetiştirme devresinde lüzumlu olan, fakat yağışlarla karşılanamayan su ihtiyacı, yerüstü veya yeraltı su kaynaklarından temin edilen sulama suyu ile karşılanmakta olan araziye “sulu tarım arazisi”, halen sulanamamakla birlikte, mevcut su kaynaklarından istifade ile sulanması mümkün olan arazi, sulanabilir tarım arazisidir.

m) Kuru Tarım Arazisi: Halen sulanmayan ve ekonomik olarak sulanma imkanı bulunmayan, sadece yağışa bağlı arazi veya arazi parçasına “kuru tarım arazisi” denir.

n) Dikili Araziler: Arazi sınıflamasına bağlı kalmaksızın, üzerinde Bakanlıkça tür ve cinsine göre belirlenecek asgari sayıda meyve, asma, fındık, fıstık, gül, çay ve benzeri gibi çok yıllık ağaç, ağaçcık ve çalı formundaki bitkilerin dikildiği arazilerdir.

İKİNCİ BÖLÜM

Tarım Dışı Faaliyetlere Arazi Tahsisinde Genel Esaslar

Uygulama Alanları İzin Mercii

Madde 4 — Madde 2’de belirtilen kanunlar kapsamı dışında kalan alanlarda, her ölçekteki bölge planları, çevre düzen planları, nazım imar planları, uygulama imar planları ve bunların eki imar planları ile yerleşme alanlarındaki her türlü arazinin tarım dışı amaçlı faaliyetlere tahsisi Bakanlığın iznine tabidir. Bölge planları, çevre düzeni planları ve nazım imar planları gibi küçük ölçekli planlar hazırlanmadan önce ilgili kuruluşlar, planlanacak alanlar için sınırlarını gösteren 1/25.000 ölçekli haritalarla birlikte, Bakanlık veya İl Müdürlüğüne müracaat eder. İl Müdürlükleri hazırlayacakları tarımsal özellikleri gösterir raporla birlikte, müracaatları toprak etütleri yapılmak üzere Köy Hizmetleri Bölge Müdürlüklerine gönderir. Bölge Müdürlüklerince hazırlanan toprak etüt raporu ve 1/25.000 ölçekli toprak haritaları Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce onaylandıktan sonra, tarım dışı faaliyetlerle ilgili izinlendirme için Bakanlığa iletilir. Bakanlık kararını gereği için ilgili kuruluşlara, bilgi için Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bildirir.

Arazinin Sınıf Tespiti

Madde 5 — Arazinin tarım dışına çıkarılır nitelikte olup olmadığının değerlendirilmesinde, sınıf tespiti, kullanım şekli ve tarımsal özellikler esas alınır. Mutlak tarımda kullanılması gerekli araziler ile ilgili talepler İl Müdürlüklerince doğrudan reddedilir. Diğer talepler, İl Müdürlüklerinin hazırlayacağı tarımsal özellikleri belirtir rapor ile birlikte, 7472 sayılı Ziraat Yüksek Mühendisliği Hakkında Kanun ve buna bağlı olarak yürürlüğe konulmuş bulunan Tüzüğün yetki verdiği teknik elemanlarca, “TE- Standart-1” dahilinde toprak etütleri yapılmak üzere, Köy Hizmetleri Bölge Müdürlüklerine gönderilir. Bölge Müdürlüğünce en kısa sürede hazırlanan toprak etüt rapor ve haritaları, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce onaylandıktan sonra, il müdürlüğü raporları ile birlikte tarım dışı faaliyetlerle ilgili izinlendirme için Bakanlığa iletilir. Bakanlık kararını gereği için ilgili kuruluşlara, bilgi için Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bildirir.

Arazinin Doğal Yapısında Değişiklik Yapılması

Madde 6 — Tarım dışı maksatla arazi kullanmak için yapılacak izin talepleri, arazinin doğal durumu ve mevcut kullanma şekli bozulmadan önce yapılır. Bozulan arazinin sınıfının tespit edilemediği durumlarda ve dikili alanlarda kesme veya sökme yapılarak arazinin mevcut kullanma şekli bozulduktan sonra izin talebinde bulunulması halinde, toprak etüt raporu düzenlenmez, uygun görüş verilmez.

Ancak, arazinin doğal durumunun kazı, dolgu ve benzeri fiillerle tahrip edilmesi halinde, arazinin bozulmayan kısmı ve bitişik konumdaki arazilere göre toprak etüt raporu düzenlenerek, tarım dışı amaçla kullanılıp kullanılamayacağı, bu Yönetmeliğe göre değerlendirilir.

Tarım Dışı Amaçlarla Kullanılamayacak Araziler

Madde 7 — Bu Yönetmeliğin 9, 10 ve 11 inci maddelerinde belirtilen istisnalar hariç olmak üzere, tarım dışı amaçlarla kullanılmaya tahsis edilemeyecek araziler şunlardır.

a) I., II., III ve IV. sınıf sulu ve sulanabilir araziler, I ve II. sınıf kuru tarım arazileri, ekonomik olarak verimli olan dikili araziler.

b) Drenaj yetersizliği, taşlılık veya tuzluluk gibi sebeplerle III. sınıf üzerindeki arazi özelliğinde bulunan, kullanılmaya açılmış veya açılmamış olsun, ıslah edilmek suretiyle I ve II. sınıf tarım arazisine dönüştürülebilecek araziler.

c) Özellikleri itibarıyla tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir durumda olmakla birlikte sulama, drenaj, toprak muhafaza ve benzeri planlama veya uygulama projeleri kapsamında yer alan ve bir proje kapsamı içinde olmasa bile tarım dışı maksatlı kullanımlara tahsisleri halinde proje bütünlüğünü veya çevre arazilerdeki tarımsal kullanma bütünlüğünü bozacak durumda olan araziler.

Tarım Dışında Kullanılacak Arazilerde Öncelik Sırası

Madde 8 — Tarım dışı amaçlı arazi kullanım ihtiyaçları öncelikle VIII. sınıf arazilerden karşılanır. Bu sınıf arazilerden karşılanamaması halinde VII., VI., V., IV. ve III. sınıf kuru tarım arazilerinden karşılanabilir. Ancak , bu durumda VII. sınıftan III. sınıfa doğru bir öncelik sırasının gözetilmesi zorunludur.

Tarım Dışı Amaçlarla Kullanılabilecek Kuru Tarım Arazileri

Madde 9 — VIII. sınıf arazilerden başlamak kaydıyla, daha uygun alternatif araziler bulunmadığı takdirde, sırasıyla VII., VI., IV. ve III. sınıf araziler ile su altında bulunan alan niteliğinde olup yalnız taşlılık ve sığlık nedeniyle V. sınıfa dahil edilen arazilerden başka araziler bulunamadığı takdirde, aşağıda belirtilen genel maksatlar için gerçek ihtiyaca cevap verecek miktarlardaki II. ve I. sınıf kuru tarım arazileri, kamu yararının gözetilmesi ve tarımsal faaliyetlere zarar vermeyecek tedbirlerin alınması kaydıyla, tarım dışı faaliyetlere tahsis edilebilir.

a) Köylerin planlı yerleşimi için mevcut yerleşik alanların çevresinde,

b) Konut ihtiyacı için belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan yerleşim alanlarına ilave olarak iskana açılmak istenen yerlerde,

c) Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kurulacak küçük sanayi siteleri, organize sanayi bölgeleri,

d) Milli savunma tesisleri ve hava alanları.

Tarım Dışı Amaçlarla Kullanılabilecek Sulu Tarım Arazileri ve Diğer Araziler

Madde 10 — Özel imkanlarla veya kamu yatırımları ile sulamaya açılmış veya açılacak sulu tarım arazileri tarım dışı amaçlı kullanımlara tahsis edilemez. Ancak, daha uygun alternatif alanlar tespit edilemediği durumlarda aşağıda belirtilen genel amaçlar için sınıf ayrımı gözetmeksizin ihtiyaca cevap verecek miktarlardaki kuru tarım arazileri ile birlikte sulu tarım arazileri de, tarımsal faaliyete zarar vermeyecek tedbirlerin alınması şartıyla tarım dışı faaliyetlere tahsis edilebilir.

a) Karayolları, demiryolları, köy yolları ve benzeri yollar, trafik kontrol ve güvenlik istasyonları.

b) Sulama ve enerji üretim tesisleri ile ilgili baraj, gölet ve bunlara ait ek tesisler, santral yolu, şalt merkezi, direk, pilon, kök, trafo, enerji nakil hatları, cebri boru güzergahı, arıtma pompaj tesisleri ve güzergahları.

Tarımsal Amaçlı Yapılar

Madde 11 — Entegre nitelikte olmayan, çiftçi ailesine ait tarımsal işletmenin ekonomik olarak yürütülmesini sağlamak için gerekli boyut, hacim ve vasıfta; kümes, ahır, ağıl, depo, yemlik ve yem hazırlama tesisleri, mandıra, balık üretim tesisleri, gübre ve silaj çukuru ve seralarla ilgili olarak Bayındırlık ve İskan Müdürlüğüne yapılan müracaatlar, projesiyle birlikte İl Müdürlüğüne intikal ettirilir. İl Müdürlüğü bu talepleri inceler ve bu tesislerin, yukarıda belirtilen özelliklere uyan tesislerden olması halinde, toprak etüdüne gerek olmadan, tesisin kurulabileceğini Bayındırlık ve İskan Müdürlüklerine bildirir.

Tarımsal üretimi teşvik etmek maksadıyla, alternatif alan bulunamaması halinde, plan ve projeleri Bakanlıkça incelenip, tarımsal nitelikli olduğuna karar verilen, tarımsal ürünlerin işlenmesiyle ilgili tesisler için ihtiyaç duyulan tarım arazileri, işletmenin toplam arazi varlığının 1/100’ini geçmeyecek şekilde, toprak etüdüne gerek duyulmadan Bakanlıkça tarım dış kullanıma tahsis edilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Tarım Dışı Faaliyetler İçin Arazi Tahsisinde Uygulanacak Esaslar

Hazine Arazilerinde Tarım Dışı Amaçlı Münferit Kullanımlar

Madde 12 — Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan arazilerin tarım dışı maksatlarla kullanılmak istenmesi halinde, ilçelerde Kaymakamlıklara ve illerde Valiliklere müracaat edilir. Yapılan müracaat, aşağıdaki belgelerle birlikte İl Müdürlüğüne intikal ettirilir. Bu talep, İl Müdürlüğünce bu Yönetmeliğin 5 inci maddesi hükmüne göre incelenerek arazinin tarım dışına çıkarılıp çıkarılmayacağı hakkındaki karar, Bakanlıkça Valiliklere bildirilir.

a) Arazinin tapu kaydını gösteren krokisi ve en az 1/5000 ölçekli kadastral haritası.

b) Üzerinde arazinin yeri işaretli ve koordinat değerli 1/ 25000 ölçekli haritası.

c) Tapudan alınacak arazi vasfını gösterir belge.

Diğer Arazilerde Tarım Dışı Amaçlı Münferit Kullanımlar

Madde 13 — Gerçek kişilerle kamu tüzel kişilikleri adına kayıtlı aşağıda belirtilen arazinin tarım dışı amaca tahsisi için, 12 nci maddede belirtilen belgeler alınır ve aşağıdaki işlemler yapılır;

a) Arazi belediye sınırları ve mücavir alan içinde ise, sanayi tesisi kurulması dışındaki maksatlar için ilgili Belediye Başkanlıklarına müracaat edilir. Belediyeler, müracaatı Valilikler kanalıyla İl Müdürlüklerine havale eder. İl Müdürlüğü tarafından hazırlanan rapor tasdik için Bakanlığa gönderilir.

b) Belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan alanlardaki her tür1ü tarım dışı kullanım ile Belediye ve mücavir alan sınırları içinde kurulacak sanayi tesisleri için Valilikler kanalı ile İl Müdürlüğüne müracaat edilir. İl Müdürlüğü tarafından Yönetmeliğin 5 inci maddesine göre işlem yapılır.

Plan Değişikliği Yapılmasının Esasları

Madde 14 — Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce onaylanmış olan her tür ve ölçekteki planlarda, tarım alanı olarak kalan alanlarda ve mücavir alan ve Belediye sınırları içinde ve dışında yapılacak her tür ve planlardaki değişiklikler ve bu alanlarda yer alan tarım arazilerinin kullanımına ait kararlar alınmadan önce Bakanlığın uygun görüşünün alınması esastır. Planlarda ve sınırlarda yapılacak değişiklikler için, 1/25000 ölçekli haritalarla birlikte İl Müdürlüğüne müracaat edilir.

İl Müdürlüğünce, arazi kullanım planlarında ve 1/25000 ölçekli haritalarda “tarım alanları” olarak ayrılan alanların, planlarda aynen korunması veya zorunlu olarak başka amaçlı bir kullanıma tahsisinde Bakanlığın uygun görüşünün alınması esastır.

İtiraz

Madde 15 — Tarım dışı amaçlı münferit arazi kullanımları için verilen karar ile toprak etütlerine yapılacak itiraz, ilgili Valilik kanalıyla Bakanlığa yapılır. Kararla ilgili itiraz, Bakanlık tarafından değerlendirilir. Toprak etütleri için yapılan itiraz değerlendirilmek üzere Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne gönderilir. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü itirazı inceledikten sonra görüşünü Bakanlığa bildirir. İtiraz için yatırılacak ücretler bu Yönetmeliğin 16 ncı maddesinde bahsedilen ücretlerin iki katı olarak ilgili döner sermaye işletmelerine yatırılır. İtiraz sahibi itirazında haklı olur ise, itiraz ücretleri iade edilir.

Etüdün Ücretlendirilmesi

Madde 16 — Kamu kuruluşları, özel kuruluşlar ile şahısların tarım dışı amaçlarla kullanmak istedikleri arazilerde yapılacak incelemeler için, Bakanlıkça tespit edilecek ücret, İl Müdürlüğü döner sermaye işletmelerine, toprak etütleri için ise, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce tespit edilecek ücret, Köy Hizmetleri Bölge Müdürlüğü döner sermaye işletmelerine yatırılır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Sorumluluk

Madde 17 — Bu Yönetmeliğin uygulanması ile ilgili olarak yapılan değerlendirmelerden ve verilen kararlardan Bakanlık, yapılan toprak etütlerinden ise, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü sorumludur.

Etüt Raporlarının Verilmesi

Madde 18 — Bu Yönetmeliğin uygulanmasına esas olmak üzere düzenlenen toprak etüdü raporları, görüşlerin kesinleşmesinden sonra istenmesi halinde ilgili taraflara, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce belirlenecek ücret karşılığı verilir.

Yürürlük

Madde 19 — Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 20 — Bu Yönetmelik hükümlerini Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Devlet Bakanı ile Tarım ve Köyişleri Bakanı birlikte yürütür.