Ekli “Bitkisel Üretim Faaliyetinde Sertifikalı Tohum ve/veya Sertifikalı Fidan Kullanan Çiftçilerin Desteklenmesine Dair Karar”ın yürürlüğe konulması; Tarım ve Köyişleri Bakanlığının 16/4/2008 tarihli ve 187 sayılı yazısı üzerine, 5488 sayılı Tarım Kanununun 19 uncu maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 28/4/2008 tarihinde kararlaştırılmıştır.
BİTKİSEL ÜRETİM FAALİYETİNDE SERTİFİKALI TOHUM VE/VEYA SERTİFİKALI FİDAN KULLANAN ÇİFTÇİLERİN DESTEKLENMESİNE DAİR KARAR
Amaç
MADDE 1 –
(1) Sürdürülebilirlik ilkesi çerçevesinde kaliteye, teknoloji kullanımına ve çevre koruma önceliklerine göre bitkisel üretim faaliyetinde, yurt içinde üretilip sertifikalandırılan tohum ve/veya fidan kullanan çiftçilere dekar başına destekleme ödemesi yapılır.
Kapsam
MADDE 2 –
(1) Desteklemelerden, kamu tüzel kişileri hariç, Çiftçi Kayıt Sisteminde özlük, ürün ve arazi bilgileri kayıtlı olan, sertifikalı tohumluk kullanımının yetersiz olduğu bazı türlerde, yurt içinde üretilip sertifikalandırılan tohumlukları kullanan çiftçilerle, sertifikalı meyve/asma fidanı/çilek fidesi ile kapama bağ/bahçe tesis eden çiftçiler yararlandırılır.
(2) Bu Karar 2008 yılı ekim/dikimlerini kapsar.
Finansman ve ödemeler
MADDE 3 –
(1) Destekleme ödemeleri için gerekli finansman bütçenin ilgili kaleminden karşılanır. Bu Karar kapsamında çiftçilere yapılacak ödemeler, T.C. Ziraat Bankası A.Ş. aracılığı ile gerçekleştirilir. Bu Kararın uygulanması ile ilgili olarak çiftçilere yapılan toplam ödeme tutarının % 0,2 si T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’ ye hizmet komisyonu olarak ödenir.
Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar
MADDE 4 –
(1) Bu Kararın yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak tebliğlerle belirlenir. Destekleme miktarları Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca tespit edilir.
Denetim, sorumluluk ve cezai hükümler
MADDE 5 –
(1) Uygulamaya yönelik işlemlere ilişkin denetim, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından yapılır.
(2) Uygulama tebliğlerinde belirlenen ilgili merciler, kendilerine ibraz edilen belgelerin kontrolünden ve kendi hazırladıkları belgelerden sorumlu olacaktır. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyerek haksız yere ödemeye neden olanlar ile haksız yere ödemelerden yararlanmak üzere sahte veya içeriği itibarıyla gerçek dışı belge düzenleyen ve kullananlar hakkında, 5488 sayılı Tarım Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun ilgili maddelerine göre gerekli cezai, hukuki ve idari işlemler yapılır.
(3) Haksız yere destekleme ödemesinden yararlanıldığının tespit edilmesi halinde, haksız yere yapılan ödemeler, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde geri alınır. Haksız ödemenin yapılmasında ödemeyi sağlayan belge veya belgeleri düzenleyenler, geri alınacak tutarların tahsilinde müştereken sorumlu tutulurlar.
Yürürlük
MADDE 6 –
(1) Bu Karar, 1/1/2008 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
9 Haziran 2007 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 26547
BAKANLAR KURULU KARARI
Karar Sayısı : 2007/12146
Ekli “Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar”ın yürürlüğe konulması; Tarım ve Köyişleri Bakanlığının 7/5/2007 tarihli ve 1971 sayılı yazısı üzerine, 3/1/2002 tarihli ve 4733 sayılı Kanunun 7 nci maddesi ile 5488 sayılı Tarım Kanununun 19 uncu maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 14/5/2007 tarihinde kararlaştırılmıştır.
HAYVANCILIĞIN DESTEKLENMESİ HAKKINDA KARARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KARAR
Koyun -Keçi Vebası (Ppr), Koyun, Keçi Çiçeği ve Şarbon
0,25 YTL/baş
HAYVAN KİMLİK SİSTEMİ
Serbest Veteriner Hekimler ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliğine Küpeledikleri 0-6 aylık sığır cinsi hayvan başına
2,00 YTL/baş
HASTALIKTAN ARİ İŞLETMELER
Hastalıktan Arı Hayvan Tazminatı
Tazminat (İl/ilçe komisyonu tarafından belirlenecektir)
Hastalıktan Arı -Sığır Hayvanı
50,00 YTL/baş
SÜT DESTEKLEMELERİ
Örgütlü Üreticiler
5,5 Ykr/litre
Diğerleri
3 Ykr/litre
Örgütlü Yetiştiricilerden, hayvanlarını soy kütüğü sistemine kayıt ettirerek, Bakanlıkça; yürütülen ıslah çalışmalarına katkıda bulunanlara beher litre süt için ilave olarak
1,5 Ykr/litre
Her birim kooperatif veya birliğin danışman (Ziraat Mühendisi ve/veya Veteriner Hekim) çalıştırmaları halinde, üretici örgütlerine (her birim kooperatif veya birliğe ödenmek üzere) beher litre süt için ilave
1,5 Ykr/litre
Üretilen sütün 5200 sayılı yasa ile kurulmuş Süt Üreticileri Birliği aracılığı ile pazarlayan örgütlü üreticilere beher litre süt için ilave
1,5 Ykr/litre
Sığır tüberkülozu ve sığır brucellozu hastalıklarından ari süt sığırı işletmesinden elde edilen sütler için, örgütlü (3 YKrş/Litre üzerinden) beher litre süt için %50 ilave destekleme,
GIDA GÜVENLİĞİ
Kesimhane, Mezbaha ve Kombinada Çalışan Veteriner Hekimlere Yapılan Destekleme
büyükbaş hayvan başına; 1,25 YTL,küçükbaş hayvan başına; 0,3YTL,devekuşu hayvan başına; 1 YTL,1000 adet tavuk için; 2,0 YTL ,500 adet çıkma tavuk için; 2,0 YTL,1000 adet hindi için; 12,5 YTL ,tavşan hayvan başına; 0,15 YTL ,(bir veteriner hekime aylık yapılacak destekleme miktarı 750 YTL’ den az, 3.000 YTL’ den fazla olamaz. )
ET DESTEĞİ
28 İlde, Tarım Kredi Kooperatifleri ile sözleşme yapan ve Et Balık Kurumu kombinalarında kesim yapan üreticilere
28 ilde karkas ağırlığının beher kilogramı için 1 YTL
BÜYÜKBAŞ HAYVAN HAST. TAZM. DESTEĞİ
Büyükbaş Hayvan Hastalıkları Tazminat Desteği
Tazminat (İl/ilçe komisyonu tarafından belirlenecektir)
HAYVAN GENETİK KAYNAKLARINI KORUMA VE GELİŞTİRME DESTEKLEME ÖDEMELERİ
Ekli “Yurt İçi Sertifikalı Tohum Kullanımı ve Yurt İçi Sertifikalı Tohum Üretimi Desteklemeleri 2009 Yılı Uygulaması Birim Ödeme Miktarlarına Dair Karar”ın yürürlüğe konulması; Tarım ve Köyişleri Bakanlığının 28/8/2009 tarihli ve 397 sayılı yazısı üzerine, 5488 sayılı Tarım Kanununun 19 uncu maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 2/9/2009 tarihinde kararlaştırılmıştır.
YURT İÇİ SERTİFİKALI TOHUM KULLANIMI VE YURT İÇİ SERTİFİKALI TOHUM ÜRETİMİ DESTEKLEMELERİ 2009 YILI UYGULAMASI BİRİM ÖDEME MİKTARLARINA DAİR KARAR
Birim ödeme miktarları
MADDE 1 –
(1) 11/5/2009 tarihli ve 2009/14990 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Yurt İçi Sertifikalı Tohum Kullanımı ve Sertifikalı Tohum Üretiminin Desteklenmesine Dair Karar kapsamında sertifikalı tohum kullanımı ve sertifikalı tohum üretimi desteklemelerinde 2009 yılında aşağıdaki türlere belirtilen birim miktarlarda destekleme ödemesi yapılır.
Yurt İçi Sertifikalı Tohum Kullanım Desteği
Buğday, yonca
5 (TL/da)
Arpa, tritikale, yulaf, çavdar
3,5 (TL/da)
Çeltik, yer fıstığı
8 (TL/da)
Nohut, kuru fasulye, mercimek
6 (TL/da)
Susam, kolza (kanola), aspir
4 (TL/da)
Patates
20 (TL/da)
Korunga, fiğ
3 (TL/da)
Yurt İçi Sertifikalı Tohum Üretim Desteği
Buğday
0,10 (TL/kg)
Arpa, tritikale, yulaf, çavdar, patates
0,08 (TL/kg)
Çeltik
0,25 (TL/kg)
Nohut, kuru fasulye, mercimek, aspir, korunga, fiğ
0,50 (TL/kg)
Soya
0,35 (TL/kg)
Kanola
1,20 (TL/kg)
Susam
0,60 (TL/kg)
Yonca
1,50 (TL/kg)
Yer fıstığı
0,80 (TL/kg)
Finansman
MADDE 2 –
(1) Sertifikalı tohum kullanım desteği 2009 yılı ekilişlerine ait destekleme ödemeleri için gerekli finansman 2009-2010 yılı bütçelerinden karşılanır.
(2) Sertifikalı tohum üretim desteği 2009 yılı üretimlerine ait destekleme ödemeleri için gerekli finansman 2010 yılı bütçesinden karşılanır.
Yürürlük
MADDE 3 –
(1) Bu Karar 1/1/2009 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 4 –
(1) Bu Karar hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür.
Ekli “Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar’ın yürürlüğe konulması; Devlet Bakanlığının 24/2/2009 tarihli ve 8078 sayılı yazısı üzerine, 20/2/1930 tarihli ve 1567 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 2/3/2009 tarihinde kararlaştırılmıştır.
TÜRK PARASI KIYMETİNİ KORUMA HAKKINDA 32 SAYILI KARARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KARAR
MADDE 1- 7/8/1989 tarihli ve 89/14391 sayılı Kararnamenin eki Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın 6 ncı maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve ikinci fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.
“(1) Bu Karar kapsamındaki dövize ilişkin işlemler Merkez Bankası, bankalar ve Bakanlıkça uygun görülecek diğer kuruluşlar tarafından yapılır. Merkez Bankası kendi işlemlerinde kullanacağı konvertibl dövizleri belirler.”
MADDE 2- Bu Karar yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 3- Bu Kararı Hazine Müsteşarlığı’nın bağlı olduğu Bakan yürütür.
Bakanlar Kurulu Kararının Yayımlandığı Resmi Gazete’nin
Tarihi Sayısı
11/8/1989 20249
Bakanlar Kurulu Kararında Değişiklik Yapan Kararnamelerin Yayımlandığı Resmi Gazete’nin
Ekli “Araştırma ve Geliştirme Projelerine Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Karar”ın yürürlüğe konulması; Tarım ve Köyişleri Bakanlığının 14/3/2008 tarihli ve 123 sayılı yazısı üzerine, 5488 sayılı Tarım Kanununun 19 uncu maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 17/3/2008 tarihinde kararlaştırılmıştır.
ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME PROJELERİNE DESTEKLEME ÖDEMESİ YAPILMASINA DAİR KARAR
Destekleme ödemesi
MADDE 1 –
(1) Tarım ve Köyişleri Bakanlığının ve tarım sektörünün ihtiyaç duyduğu öncelikli konulara ilişkin bilgi ve teknolojilerin geliştirilmesi ve çiftçiler ile tarımsal sanayicilere aktarılması amacıyla, uygun görülen araştırma geliştirme projelerine, 2008-2011 döneminde, yılı bütçe ödeneğini aşmamak üzere destekleme ödemesi yapılır.
(2) Araştırma ve geliştirme projelerine destekleme ödemesi yapılmasına ilişkin uygulama esasları, Maliye Bakanlığının görüşü alınarak, Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca çıkarılacak tebliğ ile düzenlenir.
Cezai yükümlülükler
MADDE 2 –
(1) Haksız yere destekleme ödemesinden yararlanıldığının tespit edilmesi halinde, haksız yere ödenen destekleme miktarı, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde haksız ödemeyi sağlayan belge veya belgeleri düzenleyen gerçek/tüzel kişilerden müteselsilen geri alınır.
(2) Ayrıca, destekleme ödemesinden yararlanmak üzere sahte ve içeriği itibarıyla gerçek dışı belge düzenleyen ve kullanan proje sahipleri, bu Karar ile öngörülen uygulamadan yararlandırılmazlar.
Ekli “Kredi Garanti Kurumlarına Sağlanacak Hazine Desteğine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar”ın yürürlüğe konulması; Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcılığının 30/3/2010 tarihli ve 15910 sayılı yazısı üzerine, 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 31/3/2010 tarihinde kararlaştırılmıştır.
KREDİ GARANTİ KURUMLARINA SAĞLANACAK HAZİNE DESTEĞİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA KARARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KARAR
MADDE 1 –
14/7/2009 tarihli ve 2009/15197 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Kredi Garanti Kurumlarına Sağlanacak Hazine Desteğine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine, “yenileyecekleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya yeniden yapılandıracakları” ibaresi eklenmiştir.
MADDE 2 –
Aynı Kararın 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (3), (4) ve (5) numaralı alt bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, (2) ve (6) numaralı alt bentleri yürürlükten kaldırılmış ve birinci fıkraya aşağıdaki bent eklenmiştir.
“3) Yararlanıcı ile yararlanıcının denetim ve yönetiminde yer alan gerçek ya da tüzel kişiler ve yararlanıcının ortak olduğu şirketlerin, krediye başvuru sırasında iflas, fesih, iflas erteleme ve konkordato sürecinde olmaması. Bu bendin uygulanmasında kredi verenin kayıtlarından, aksine bir hususun tespit edilmediği durumlarda yararlanıcıdan alınacak yazılı beyanı içeren belge geçerli olacaktır. Söz konusu belgenin sahte ve/veya gerçeğe aykırı olarak düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
4) Yararlanıcının, kredi kullandırım sırasında vergi dairesi ve Sosyal Güvenlik Kurumuna vadesi geçmiş borcunun olmaması veya borcun yeniden yapılandırılmış ve yapılandırmanın bozulmamış olması.
5) Yararlanıcının 30/6/2008 tarihinden sonra kurulmuş olması halinde, başvuru tarihine göre Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından gönderilmiş son memzuç kayıtlarında 1/11/2006 tarihli ve 26333 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankalarca Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca kredilerinin donuk alacak niteliğinde üçüncü, dördüncü ve beşinci grupta izlenen kredilerden biri olmaması; 30/6/2008 tarihinden önce kurulmuş olan yararlanıcının başvuru tarihine göre TCMB memzuç kayıtlarında donuk alacak niteliğinde kredisi olsa dahi, 30/6/2008 tarihli TCMB memzuç kayıtlarında donuk alacak nitelikli kredisinin olmaması.”
“(h) Kurum; yararlanıcılara, destekten yararlanacak kredilere ilişkin koşullara, sağlanacak kefaletlere, başvuruların değerlendirilmesi ve kabulüne ilişkin hususlar ile istenilecek belgelere, temerrüt, tazmin, kanuni takip, tahsilat ve diğer hususlara ilişkin prensip ve uygulamaları temel bankacılık uygulamaları ile uyumlu olmak ve Müsteşarlığın onayını almak kaydıyla belirlemeye yetkilidir.”
Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınca hazırlanan ekli “Orta Vadeli Program (2011-2013)”ın kabul edilmesi; Devlet Bakanlığının 8/10/2010 tarihli ve 3765 sayılı yazısı üzerine, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 16 ncı maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 8/10/2010 tarihinde kararlaştırılmıştır.
ORTA VADELİ PROGRAM
(2011-2013)
GİRİŞ
2010-2012 dönemini kapsayan bir önceki Orta Vadeli Program (OVP), dünya ekonomisinde İkinci Dünya Savaşı yıllarından sonra en derin daralmanın yaşandığı bir ortamda yürürlüğe konulmuş, maliye ve para politikaları Program çerçevesinde yüksek bir siyasi sahiplenmeyle başarıyla yürütülmüştür.
OVP; ekonomik politikalara ilişkin belirsizliği kısa sürede ortadan kaldırarak üretim sektörlerinin, dış piyasaların, tüketicilerin ve yatırımcıların güvenini tesis etmiş ve ekonominin hızlı bir şekilde canlanmasına katkı sağlamıştır. Türkiye, OVP ile maliye politikası açısından krizden çıkış stratejisini ilan eden ve ekonomik birimlerin önüne orta vadeli bir çerçeve koyan az sayıda ülke arasında yer almıştır. Bu durum, gelişmiş ya da gelişmekte olan tüm ekonomileri borçlarının sürdürülebilirliği açısından değerlendiren sermaye piyasalarının gözünde Türkiye’yi bir adım öne çıkarmıştır. Bugün gelinen noktada pek çok ülkede ortaya çıkan kamu açıkları ve borç sürdürülebilirlik endişeleriyle orta vadeli programlara duyulan şiddetli ihtiyaç, Türkiye’de zamanında ve doğru adımlar atıldığının da bir teyidi olmuştur.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, her yıl, üç yıllık perspektifle OVP hazırlanmasını öngörmektedir. Bu hüküm çerçevesinde, 2011-2013 dönemi için hazırlanan bu Program, bir önceki OVP’nin devamı niteliğinde olup, uygulanmakta olan ilke, politika ve önceliklerle uyum arz etmektedir.
I. DÜNYA VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE GELİŞMELER1
A. DÜNYA EKONOMİSİ
2008 yılının ikinci yarısından itibaren dünyayı etkisi altına alan krizin bir ekonomik ve finansal çöküş haline dönmesini engellemek için, hükümetler ve merkez bankaları; finansal sisteme işlerlik kazandırmaya, güveni tekrar tesis etmeye ve toplam talebi artırmaya yönelik yüksek boyutlu parasal ve mali tedbirler almıştır. Bu tedbirlerin katkısıyla, 2009 yılında dünya ekonomisinde yaşanan daralma öngörüldüğü kadar olmamış ve ekonomik toparlanma beklenenden erken başlamıştır. Dünya ekonomisinde 2009 yılı için yüzde 1,4 olarak tahmin edilen daralma yüzde 0,6 olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan, ekonomik krizin ülke gruplarına yansımaları önemli ölçüde farklılık göstermiştir. 2009 yılında gelişmiş ülkelerde ekonomik daralma yüzde 3,2’ye ulaşırken, özellikle Çin ve Hindistan kaynaklı olmak üzere, yükselen ve gelişmekte olan piyasa ekonomilerinde yüzde 2,5 oranında büyüme kaydedilmiştir.
Küresel ekonomik kriz sonucunda, 2009 yılında, dünya ticaret hacmi yüzde 11, dünya mal ve hizmet ticareti fiyatları ise yüzde 10,3 oranında gerilemiştir. Kriz aynı zamanda dünya genelinde fiyat artışlarının belirgin bir biçimde yavaşlamasına yol açmıştır. Tüketici enflasyonu 2009 yılında gelişmekte olan ülkelerde 4 puan azalarak yüzde 5,2 olarak gerçekleşmiştir. Krizden en çok etkilenen grup olan gelişmiş ülkelerde ise tüketici enflasyonu 3,3 puan azalarak yüzde 0,1 seviyesine düşmüş; bu gelişme bazı ülkelerde deflasyon riskini gündeme getirmiştir.
2009 yılında yaşanan ekonomik daralmanın olumsuz etkileri işsizlik oranlarında da belirgin olarak görülmüştür. İşsizlik oranı Avro Bölgesinde yüzde 9,4’e, ABD’de yüzde 9,3’e, OECD genelinde ise yüzde 8,3’e çıkmıştır. Temmuz 2010 itibarıyla söz konusu ülkelerin tamamında işsizlik oranlarının bir miktar daha yükseldiği görülmüştür.2 Mevcut gelişmeler ve düşük büyüme beklentileri, işsizlik oranlarında gelinen bu seviyelerin uzun bir süre kalıcı olabileceğine işaret etmektedir. Nitekim Ekim ayında yayımlanan IMF’nin Dünya Ekonomik Görünüm Raporunda 2011 yılı işsizlik oranları ABD ve Avro Bölgesi için sırasıyla yüzde 9,6 ve yüzde 10 olarak tahmin edilmektedir.
Makroekonomik gelişmeler 2010 yılında, gelişmiş ekonomilerde yavaş olmakla birlikte istikrarlı bir toparlanma, gelişmekte olan ekonomilerde ise güçlü büyüme beklentisini teyit etmektedir. Bu kapsamda, büyümenin 2010 yılında ABD ekonomisinde yüzde 2,6, Avro Bölgesinde yüzde 1,7 ve gelişmiş ekonomilerin tamamında yüzde 2,7 olarak gerçekleşmesi beklenirken; Çin’in yüzde 10,5, Hindistan’ın yüzde 9,7, gelişmekte olan ekonomilerin toplamda yüzde 7,1 büyüme kaydetmesi beklenmektedir. Böylece, dünya ekonomik büyümesinin yüzde 4,8 olacağı tahmin edilmektedir.
2009 yılında, ABD ve Avro Bölgesi ekonomilerinde, küresel krize karşı uygulanan genişlemeci ekonomi politikalarının katkısıyla, genel devlet açığının GSYH’ya oranı sırasıyla yüzde 12,9 ve yüzde 6,3’e ulaşmıştır. Söz konusu oranın, ABD’de 2010 yılından itibaren, Avro Bölgesinde ise 2011 yılından itibaren düşmeye başlayacağı ve 2015 yılında ABD’de yüzde 6,5’e, Avro Bölgesinde ise yüzde 2,8’e gerileyeceği tahmin edilmektedir.
ABD ve Avro Bölgesi brüt borç stokunun GSYH’ya oranı, 2007 yılındaki yüzde 62,1 ve yüzde 65,9 seviyelerinden, 2009 yılında sırasıyla yüzde 84,3 ve yüzde 79’a ulaşmıştır. Bu oranların önümüzdeki dönemde de artmaya devam ederek 2015 yılında ABD’de yüzde 110,7’ye, Avro Bölgesinde ise yüzde 89,3’e yükselmesi beklenmektedir.
Kamu açığı ve borç stokundaki bozulma bazı Avrupa ülkelerinde çok daha fazla olmuş ve bu ülkelerde kamu borcunun sürdürülebilirliğine yönelik ciddi kaygılar ortaya çıkmıştır. Avrupa Birliği (AB) içinde makroekonomik politika eşgüdümünün sağlanamaması ve bankacılık sektörünün kırılgan yapısı, uluslararası piyasalarda Avronun ciddi değer kaybına neden olmuştur. Bu gelişme, krizin başından itibaren beklendiği gibi, Avro Bölgesinin, dünya ile mukayese edildiğinde, krizden çıkışının tedrici olacağı yönündeki beklentileri güçlendirmiştir. Ancak, borç sorunu yaşayan ülkelerin kamu açıklarını azaltmak amacıyla ardı ardına mali tedbir paketleri açıklamaları; IMF’nin de katkısıyla AB’de zor durumda kalan ülkelere destek mekanizması oluşturulması; uygulanan stres testlerinde bankacılık sisteminde kayda değer bir sorun olmadığının görülmesi; Almanya ekonomisinin güçlü bir toparlanma seyri izlemesi; AB ekonomisinin görünümünü nispi olarak düzeltmiştir.
Özetle, küresel ekonomik krizin etkilerinin azaltılması amacıyla uygulanan maliye politikaları, finansal kesimden kaynaklanan mali yükler ve devresel bütçe etkisi ülkelerin kamu açıklarını ve borç stoklarını önemli ölçüde artırmıştır. Böylece, ekonomik kriz, başta Avrupa ülkeleri olmak üzere, birçok ülke için bir nevi borç krizi haline dönüşmüştür. Uzun dönemde dahi, ülkelerin borç stoklarında meydana gelen artış eğiliminin durdurulabilmesi, ancak dönem boyunca kamu dengelerinde tedrici ve istikrarlı bir iyileştirme yapılmasıyla mümkün görünmektedir. Bu nedenle, kamu borcunun sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla mali sıkılaştırma ülkelerin ekonomik politika gündemine oturmuştur.
Önümüzdeki dönemde, dünya ekonomileri genelinde canlanma ve büyüme öngörülmekle birlikte, özellikle gelişmiş ülkelerdeki yüksek bütçe açıkları ve zayıf büyüme performansı nedeniyle oluşan mali ve finansal kırılganlıklar kaynaklı belirsizlikler sürmektedir. AB’de yaşanan borç krizine ek olarak, AB ve ABD ekonomilerinde krizle birlikte işsizliğin yüksek seviyelere ulaşmış olması ve yapışkan hale gelmesi, küresel ekonomik beklentilerde belirsizliğe yol açmaktadır. Son dönemde, ABD’de büyümenin düşmüş olması olumsuz beklentileri güçlendirmiş, 2010 yılı ABD büyüme tahminleri aşağı yönlü revize edilmiştir. Kamu borçlarındaki hızlı yükseliş ve mali bilânçolardaki bozulmayla birlikte risk primlerindeki yükselmenin bankacılık sistemine yansıma ve tüketim ve yatırım kararlarını olumsuz yönde etkileme riski bulunmaktadır. Politika faizlerinin sıfır düzeyine yaklaşması nedeniyle para politikasının sınırlarına ulaşılması ve bütçe açıklarının gelmiş olduğu yüksek seviyeler, uygulanabilecek ilave para ve maliye politikası seçeneklerini daraltmakta ve bu husus küresel belirsizliği artırmaktadır.
Dünya ekonomilerinin potansiyel üretim düzeylerinde kısa vadede küresel kriz nedeniyle gerileme kaydedilmiştir. Söz konusu gerileme, AB ve ABD gibi krizden fazla etkilenen ekonomilerde daha belirgin düzeydedir. Bu durum, mevcut işsizlik ve kamu borç yükü sorunlarının çözümünü daha da zorlaştırmaktadır.
B. TÜRKİYE EKONOMİSİ
Küresel kriz Türkiye ekonomisini dış ticaret, finansman ve beklentiler olmak üzere üç kanaldan etkilemiştir. 2008 yılının ikinci çeyreğinden itibaren daralmaya başlayan Türkiye ekonomisi, yurtiçi talep ve üretimi artırmaya yönelik alınan önlemler sonucunda, 2009 yılının ikinci çeyreğinden itibaren canlanma eğilimine girmiştir. Ekonomide başlayan canlanma eğilimi, OVP çerçevesinde, zamanında ve doğru politikalar uygulanarak desteklenmiştir. OVP ile kamu açıklarının üç yıl boyunca kademeli bir şekilde azaltılacağı ve kamu borç stokunun kontrol altında tutulacağı ilan edilmiştir. Maliye politikalarında 2009 ve 2010 yılındaki uygulamalar OVP ile uyumlu olmuştur.
Belirsizliklerin azalması, tüketici güveninin artması, kredi koşullarının iyileşmesi tüketim ve yatırım kararlarını olumlu yönde etkileyerek yurtiçi talebi artırmıştır. Ekonomik canlanmada sağlanan bu ivme 2010 yılında da devam etmiş ve yılın ilk yarısında GSYH, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 11 oranında artış kaydetmiştir. Böylece, Türkiye dünyanın en hızlı büyüyen bir kaç ekonomisi arasında yer almıştır.
2009 yılında, ekonomideki daralmaya paralel olarak cari açığın milli gelire oranı bir önceki yıla göre 3,4 puan azalarak yüzde 2,3 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2010 yılında ise cari açık, ekonomideki toparlanmayla birlikte yeniden artma eğilimine girmiştir. Bu dönemde cari açığın finansmanında herhangi bir sorunla karşılaşılmamıştır. Sermaye girişi, ekonomideki canlanma ve güven ortamının tesisiyle 2009 yılının Mayıs ayından itibaren tekrar başlamış, mevduat ve portföy yatırımları ağırlıklı olmak üzere artarak sürmüştür.
2009 yılında küresel krizin getirdiği belirsizlik ortamında istihdam olanaklarındaki daralma nedeniyle işsizlik oranı yüzde 14’e yükselmiştir. Bununla birlikte toplam istihdamda bir kayıp yaşanmamıştır. Tarım dışı istihdam yüzde 1 azalırken, tarım istihdamının yüzde 4,5 oranında artması nedeniyle toplam istihdam yüzde 0,4 oranında artış göstermiştir.
2010 yılının ilk yarısında ise ekonomik aktivitenin öngörülerin üzerinde artış göstermesi, belirsizliklerin azalması ve istihdamın artırılmasına yönelik alınan tedbirler istihdam olanaklarını artırmış ve işsizlik oranı sürekli azalarak Haziran dönemi itibarıyla yüzde 10,5 seviyesine gerilemiştir. İşgücüne katılma oranındaki artışa rağmen işsizlik oranının azaldığı gözlenmiştir. 2010 yılı Haziran dönemi itibarıyla, bir önceki yılın aynı dönemine göre, tarım dışı işsizlik oranı 3 puan azalarak yüzde 13,4’e, genç nüfusta işsizlik oranı ise 4,6 puan azalarak yüzde 19,1’e gerilemiştir. Aynı dönemler itibarıyla, tarım dışı istihdam yüzde 6,8, ücretli ve yevmiyeli sayısı ise yüzde 8,4 oranında artış kaydetmiştir. İstihdam olanaklarındaki iyileşme ile birlikte 2010 yılının tümünde işsizlik oranının yüzde 12,2’ye gerilemesi beklenmektedir.
2009 yılında TÜFE yıllık artış hızı, 2008 yıl sonuna göre yaklaşık 3,5 puan azalış kaydederek yüzde 6,5 olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmede, küresel krizin etkileriyle iktisadi faaliyetteki yavaşlamanın belirginleşmesi ve emtia fiyatlarındaki düşüş belirleyici olmuştur. Diğer taraftan, vergi düzenlemelerinin oluşturduğu fiyat artışının yanı sıra, işlenmemiş gıda fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle 2009 yılının son çeyreğinde enflasyonda artış eğilimi başlamış, bu eğilim 2010 yılının Ocak-Nisan döneminde güçlenerek devam etmiştir. Ancak, hizmet grubu yıllık enflasyonundaki gerilemenin devam etmesi ve enerji fiyatlarının artış hızındaki yavaşlamaya rağmen işlenmemiş gıda fiyatlarında kaydedilen yükselme sonucunda Eylül ayı sonunda yıllık enflasyon yüzde 9,2 seviyesine yükselmiş bulunmaktadır. Mevcut görünüm altında yıl sonunda tüketici fiyatları yıllık artış oranının yüzde 7,5 olması beklenmektedir.
Başta bankacılık kesimi olmak üzere birçok sektörde gerçekleştirilen yapısal reformlar ile uzun süredir uygulanan sıkı maliye politikası sonucunda bir taraftan Türkiye ekonomisinin küresel krize sağlam makroekonomik temellerle girmesi sağlanırken, diğer taraftan da küresel krizin ekonomimiz üzerindeki etkilerini azaltıcı politikaların uygulanmasına imkan sağlanmıştır.
Küresel krizin ekonomimiz üzerindeki etkilerini azaltmak amacıyla uygulamaya konulan canlandırma paketlerinin de etkisiyle, 2007 yılında yüzde 0,2 olan genel devlet açığının GSYH’ya oranı 2009 yılında önemli ölçüde yükselmiştir. 2008 yılına kadar sürekli düşüş gösteren kamu borç stokunun GSYH’ya oranı, kamu açığındaki artışa ve büyümedeki daralmaya bağlı olarak, 2009 yılında artış göstermiştir. Bununla birlikte, özellikle 2009 yılı ortasında alınan tedbirler, OVP kapsamında atılan adımlar ve büyüme hızının son çeyrekte beklentilerin üzerinde gerçekleşmesi sonucunda, 2009 yıl sonu itibarıyla hem kamu açığı hem de borç stokunun GSYH’ya oranı öngörülerin altında kalmıştır. Bu kapsamda, 2009 yıl sonu itibarıyla yüzde 6,6 olması beklenen genel devlet açığının GSYH’ya oranı yüzde 5,4 seviyesinde; yüzde 47,3 olması beklenen genel devlet borç stokunun GSYH’ya oranı ise yüzde 45,5 seviyesinde kalmıştır.
OVP’de yer alan tedbirlerin kararlılıkla uygulanması ve ekonominin öngörülenden daha erken ve güçlü bir biçimde toparlanmasının da katkısıyla, kamu maliyesi göstergelerindeki iyileşme 2010 yılında da sürmüştür.
Başta gelişmiş ekonomiler olmak üzere, ülkelerin kamu borçlarının sürdürülebilirliği açısından değerlendirildiği bir dönemde, kamu maliyesi alanında elde edilen bu başarılı sonuçlar, Türkiye’nin diğer ülkelerden farklı bir konumda değerlendirilmesine imkan sağlamıştır.
Sağlanan bu olumlu gelişmeler, geleceğe yönelik güven ve risk primine ilişkin birçok göstergedeki ciddi iyileşmeyle de teyit edilmiştir. Türkiye, 2010 yılında Cumhuriyet tarihinde ilk defa iç piyasada 10 yıllık vadeyle borçlanmıştır. Yurt dışına ihraç edilen eurobondların vadesi 30 yılı aşmış, söz konusu senetlerin faizleri, kredi notu Türkiye’den yüksek olan ülkelerin çıkardıkları senetlerin faizlerinden daha düşük gerçekleşmiştir. Benzer şekilde, Türkiye’nin risk primi göstergeleri bazı gelişmiş ekonomilerin de altına inmiş ve Türkiye, yatırımcıların daha az riskli kabul ettiği bir ülke olmuştur. Türkiye’nin krize karşı geliştirdiği politikalar ve gösterdiği dayanıklılığın bir neticesi olarak, ülke kredi notumuz bir kredi derecelendirme kuruluşu tarafından iki kademe olmak üzere, dört farklı kredi derecelendirme kuruluşu tarafından çok kısa aralıklarla bir kademe artırılmıştır.
II. TEMEL AMAÇ
2011-2013 dönemini kapsayan Orta Vadeli Programın temel amacı, ülkemizin refah seviyesinin artırılması nihai hedefi doğrultusunda, büyümeye istikrar kazandırmak, istihdamı artırmak, kamu dengelerini iyileştirmek ve fiyat istikrarını sağlamaktır.
Ekonominin rekabet gücü, kamu harcamalarında etkinlik, iyi yönetişim, devlet yardımları, eğitim sistemi, yargı sistemi, kayıt dışılık, yerel yönetimler ve bölgesel gelişme alanlarında yapısal dönüşüm ihtiyacı devam etmektedir.
İstihdamı artırmak için istikrarlı büyüme ortamını sağlayacak politikaların yanı sıra işgücünün niteliğini, işgücü piyasasının esnekliğini ve işgücüne katılımı artıracak politikalara ağırlık verilecektir.
Kamu kesimi açıklarının azaltılması; bir taraftan ekonomide güven, istikrar ve öngörülebilirliğin güçlendirilmesine, diğer taraftan özel sektörün kullanabileceği kaynakların artırılmasına katkı sağlayacak ve böylece özel sektör öncülüğünde bir büyüme sürecinin gerçekleşmesine yardımcı olacaktır.
III. MAKROEKONOMİK HEDEFLER VE POLİTİKALAR
A. PROGRAM DÖNEMİ HEDEF VE GÖSTERGELERİ
Programın makroekonomik çerçevesi oluşturulurken; gelişmiş ülkelerin yavaş ve istikrarlı, gelişmekte olan ülkelerin ise daha hızlı bir ekonomik büyüme göstereceği; dünya ticaret hacmindeki artışın, uzun dönem ortalamasının bir miktar üzerinde seyredeceği; yükselen piyasa ekonomilerine net özel sermaye girişinin artacağı ve cari açığın finansmanında bir sorunla karşılaşılmayacağı; uluslararası mal ve ham petrol fiyatlarında aşırı yükselme olmayacağı varsayılmıştır.
1. Büyüme ve İstihdam
Küresel krizden çıkış sürecinde 2010 yılının özellikle ilk yarısında yurtiçi talep ve üretimde hızlı bir artış kaydedilmiş ve GSYH bu dönemde yüzde 11 oranında artmıştır. Baz etkisinin azalmasıyla da büyümenin 2010 yılının ikinci yarısında yavaşlaması ve yılın tamamında yüzde 6,8 oranında gerçekleşmesi beklenmektedir. 2011 yılında yüzde 4,5 olacağı tahmin edilen büyümenin, 2013 yılı sonunda yüzde 5,5 düzeyine ulaşması hedeflenmektedir. Bu hedefe ulaşılmasında, Program dönemi sonuna kadar dünya ekonomisinin küresel krizin etkilerinden kurtulacağı öngörüsünün yanı sıra potansiyel hasılaya yakınsamanın sürmesi ve OVP’de yer alan politikaların kararlılıkla uygulanması belirleyici olacaktır.
Program döneminde yıllık ortalama reel artış hızının özel tüketim harcamalarında yüzde 4,4, özel sabit sermaye yatırım harcamalarında yüzde 10,8, kamu tüketim harcamalarında ise yüzde 3,9 olması öngörülmektedir. Kamu sabit sermaye yatırım harcamalarının ise dönem boyunca ortalama yüzde 2,5 oranında azalacağı tahmin edilmektedir.
Program dönemi boyunca kamu ve özel kesim tasarruflarında artış öngörülmektedir. Ancak negatif olan özel kesim tasarruf yatırım farkının program döneminde artması beklenmektedir.
Ekonomik büyümenin yanı sıra, işgücü piyasasını daha esnek hale getirecek politikaların da uygulanmasıyla Program döneminde, tarım dışında 1,5 milyon kişi ilave istihdam yaratılması beklenmektedir. Bu dönemde tarım istihdamında beklenen çözülmenin etkisiyle toplam istihdam artışının 1,1 milyon kişi olacağı tahmin edilmektedir.
Dönem sonunda istihdam oranının yüzde 43, işsizlik oranının yüzde 11,4 olması beklenmektedir.
2. Kamu Maliyesi
2010 yılı sonunda yüzde 3,4 olacağı tahmin edilen kamu kesimi açığının GSYH’ya oranının, Program dönemi sonunda yüzde 1,2’ye gerileyeceği öngörülmektedir.
Aynı şekilde, 2013 yılı genel devlet açığının GSYH’ya oranının da, 2010 yılında gerçekleşmesi beklenen yüzde 3,7 seviyesinden yüzde 1,1’e düşmesi hedeflenmektedir.
2010 yılında GSYH’ya oran olarak yüzde 1,0 düzeyinde olan faiz giderleri ve özelleştirme gelirleri hariç kamu kesimi fazlasının Program dönemi sonunda yüzde 1,7’ye yükseleceği öngörülmektedir.
2010 yılında yüzde 39,1 olarak gerçekleşeceği tahmin edilen genel devlet harcamalarının GSYH’ya oranının, 2013 yılında yüzde 36,1’e düşmesi beklenmektedir.
2010 yılında yüzde 34,4 olacağı tahmin edilen genel devlet faiz dışı harcamalarının GSYH’ya oranının, sürekli bir azalma trendi içerisinde Program dönemi sonunda yüzde 32,6’ya gerilemesi beklenmektedir.
2010 yılında yüzde 35,0 olacağı tahmin edilen özelleştirme gelirleri hariç genel devlet gelirlerinin GSYH’ya oranının, 2013 yılında yüzde 34,3 olması beklenmektedir.
2010 yılında yüzde 26,2 olarak gerçekleşeceği tahmin edilen sosyal güvenlik primleri dahil vergi yükünün (vergi red ve iadeleri hariç) GSYH’ya oranının, 2011 yılında yüzde 26,4’e yükseleceği ve Program dönemi sonunda tekrar yüzde 26,2 seviyesine gerileyeceği öngörülmektedir.
GSYH’ya oran olarak, 2009 yılında yüzde 45,5 düzeyinde gerçekleşen AB tanımlı genel yönetim nominal borç stokunun 2010 yılında yüzde 42,3 düzeyine gerilemesi beklenmektedir. Söz konusu oranın düzenli bir azalma trendi göstererek, Program dönemi sonunda yüzde 36,8 düzeyinde gerçekleşmesi öngörülmektedir.
Program döneminde gerçekleştirilmesi öngörülen özelleştirmeler sonrasında küçülen KİT sisteminin, doğal gaz tüketiminin arzın altında kalmasının da tesiriyle 2010 yılında yüzde 0,3 olması tahmin edilen faiz dışı fazlasının GSYH’ya oranının Program dönemi sonunda yüzde 0,1 faiz dışı açığa dönüşmesi beklenmektedir.
3. Ödemeler Dengesi
Program döneminde, dünya ticaretinde ve ticaret ortaklarımızın ekonomilerinde başlayan toparlanmanın devam etmesi ve bu gelişmenin de dış talebe olumlu yansıması sonucunda ihracatın dönem boyunca yıllık ortalama olarak cari fiyatlarla yüzde 12,7 oranında artarak 160 milyar dolara ulaşması beklenmektedir.
Ekonomimizdeki büyümeye paralel olarak ithalatın da hızla yükseleceği ve yıllık ortalama yüzde 11,3 artışla 2013 yılında 245 milyar dolara ulaşacağı tahmin edilmektedir. Dönem sonunda yakıt ithalatının (27. Fasıl) 53,1 milyar dolara ulaşması beklenmektedir.
Programda öngörülen politikaların uygulanmasıyla ihracatın ithalatı karşılama oranının tedrici bir şekilde artması ve böylece dış ticaret açığının GSYH’ya oranının yüzde 9,3 seviyesinde kalması öngörülmektedir.
Turizm gelirlerinin GSYH içindeki payının Program dönemi boyunca yüzde 3 seviyesinde kalacağı tahmin edilmektedir.
Program döneminde hedeflenen ortalama yüzde 5 büyümeye rağmen, yurtiçi tasarrufları artırmaya yönelik politikaların da katkısıyla, cari işlemler açığının GSYH’ya oranının ortalama yüzde 5,2 civarında kalacağı öngörülmektedir.
4. Enflasyon
Program döneminde toplam talep koşullarının enflasyona düşüş yönünde yaptığı katkının devam edeceği öngörülmektedir. Politika faizlerinin 2011 yılında sınırlı bir artış gösterdikten sonra dönem boyunca tek haneli düzeylerde kalması, gıda enflasyonunun yüzde 7 seviyesinde seyretmesi ve petrol fiyatlarının 80-85 dolar seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, TÜFE yıllık artış hızı, 2010 yılı için yüzde 7,5, 2011, 2012 ve 2013 yılları için ise sırasıyla yüzde 5,3, yüzde 5 ve yüzde 4,9 olarak tahmin edilmiştir.
B. MAKROEKONOMİK POLİTİKALAR
1. Büyüme ve İstihdam
Kriz sonrası dönemde güçlü, sürdürülebilir ve istihdam yaratan büyümenin sağlanması için para, maliye ve gelirler politikaları koordinasyon içerisinde yürütülecektir.
Ekonomide yurtiçi tasarrufları artırmaya yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Kamu mali disiplininin sağlanması çerçevesinde, kamu tasarruflarının iyileştirilmesi bu amacın gerçekleştirilmesine katkıda bulunacaktır.
Kriz sonrasında ekonomik canlanmanın güçlendirilmesi ve istikrarlı büyüme için özel kesim yatırımlarını ve ihracatı artırmaya yönelik politikalara devam edilecektir.
Kamu yatırımlarında teknik ve sosyal altyapının geliştirilmesine öncelik verilecektir.
Ekonominin istihdam yaratma kapasitesini artıracak politikalara öncelik verilecektir. Bu çerçevede, işgücü piyasası daha esnek hale getirilecek ve işgücünün niteliği artırılacaktır.
KOBİ’lerin rekabet gücü artırılacak ve istihdam yaratma kapasitesi iyileştirilecektir.
Bölgelerdeki potansiyelin ve dinamiklerin ulusal büyümeye ve kalkınmaya sağladıkları katkı artırılacaktır.
Kırsal kesimde, görece verimliliği yüksek ekonomik faaliyet alanlarını geliştirmek suretiyle, istihdam ve katma değer artırılacaktır.
2. Kamu Maliye Politikası
Kamu kesimi açığı azaltılarak özel sektörün kullanabileceği kaynakların artırılmasına katkı sağlanacak ve böylelikle özel sektör öncülüğünde bir büyüme sürecinin gerçekleşmesine yardımcı olunacaktır.
Mali saydamlık ve hesap verebilirliğin artırılmasına yönelik idari ve hukuki düzenlemelere devam edilecek, başlatılmış olan reformların uygulama boyutu güçlendirilecektir.
Politika oluşturma ve analiz sürecinde büyük önem taşıyan kamu mali istatistiklerinin uluslararası standartlara uyumu sağlanacaktır.
a. Kamu Harcama Politikası
Kamu kaynaklarının kullanımında, belirlenen politika ve öncelikler doğrultusunda hareket edilmesi, yürütülen faaliyet ve projelerin gereklilik, etkinlik ve verimlilik açısından gözden geçirilerek kamu harcamalarının sağlıklı bir temele kavuşturulması esastır. Bu çerçevede;
Kamu idareleri tarafından harcama programları gözden geçirilecek; ihtiyaçlara cevap vermeyen, verimsiz faaliyet ve projeler tasfiye edilecek, böylece kamu kaynağının ihtiyaçlar doğrultusunda daha etkin kullanımı sağlanarak mali alan oluşturulacaktır.
Kamuda personel istihdamı; personel ihtiyacının belirlenmesi ve personelin niteliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar doğrultusunda ve merkezi yönetim bütçe kanunlarında belirlenen sınırlamalara uygun olarak gerçekleştirilecektir.
Sağlık hizmetlerinin kalitesinden ödün verilmeksizin ilaç ve tedavi harcamalarını daha akılcı hale getirmeye yönelik tedbirler alınmaya devam edilecektir. Üniversite hastanelerinin finansman sıkıntılarının giderilmesine yönelik yapısal tedbirler alınacaktır.
Sağlık harcamalarına ilişkin denetimlerin daha etkin bir şekilde yapılabilmesi amacıyla, sağlık hizmet sunucularının geçmiş davranışlarını dikkate alan denetim modelleri geliştirilecek, risk analizi ve veri madenciliği alanlarında yazılım, donanım ve eğitim altyapısı güçlendirilecektir.
Genel sağlık sigortası, getireceği mali yüklerin makul düzeyde tutulması amacıyla, sağlıkta dönüşüm programıyla birlikte uygulanmaya devam edilecektir.
Sosyal yardımlarda etkinliğin sağlanmasına yönelik olarak sosyal yardımlarla istihdam arasında bağlantı kurulacak ve sosyal yardımlardan mükerrer yararlanma önlenecektir.
Mahalli idarelerin genel bütçe vergi paylarından kamuya olan borçlarına mahsuben yapılacak kesinti, yeni borç doğmasını engelleyecek ve borç stokunun azalmasına yardımcı olacak bir oranla düzenli olarak uygulanacaktır.
Kamu ihale sisteminin etkinlik ve şeffaflığının artırılmasını ve AB müktesebatında yer alan kapsam, tanım ve istisnalarla uyumunu sağlayacak düzenlemeler hayata geçirilecektir.
Mali sonuç doğuracak düzenleme ve uygulamalarla ilgili olarak, kısa dönemin yanı sıra, orta ve uzun dönemi de içeren etki analizleri yapılacaktır.
b. Kamu Yatırım Politikası
Kamu yatırımlarının etkinliği artırılacak; yatırımlar, öncelikli sosyal ihtiyaçları giderecek ve üretken faaliyetleri destekleyecek nitelikteki altyapıya yönlendirilecek; sektörel, bölgesel ve AB’ye uyum yönündeki amaçların gerçekleştirilmesinde etkili bir araç olarak kullanılacaktır. Bu çerçevede;
Kamu yatırımları etkili ve verimli bir şekilde zamanında gerçekleştirilecek ve mevcut sermaye stoku daha etkin kullanılacaktır.
Eğitim, sağlık, teknolojik araştırma, ulaştırma, içme suyu ile bilgi ve iletişim teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik altyapı yatırımlarına öncelik verilecektir.
Kamu yatırımları, başta Güneydoğu Anadolu Projesi, Doğu Anadolu Projesi, Konya Ovası Projesi olmak üzere bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmayı hedefleyen ekonomik ve sosyal altyapı projelerine yoğunlaştırılacaktır.
AB’ye üyelik yönünde ortaya konulan politika ve önceliklerin hayata geçirilmesi için sürdürülen çalışmaların gerektirdiği yatırımlar hızlandırılacaktır.
Kamu altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesinde özel sektör katılımını artırıcı modellerin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.
Kamu yatırım teklif ve kararları, sorun ve çözüm analizlerini içeren sektör çalışmaları ve nitelikli yapılabilirlik etüd ve analizlerine dayandırılacaktır.
c. Kamu Gelir Politikası
Uygulanacak kamu gelir politikalarının temel amacı; büyüme, yatırım ve istihdamın desteklenmesine ve ekonomide kayıtdışılığın azaltılmasına katkıda bulunmak ve etkin, basit ve adil bir vergilendirme sistemi oluşturmaktır. Bireysel ve kurumsal tasarruf ve sermaye birikiminin teşvik edilmesi özel önem taşımaktadır. Bu çerçevede;
Vergi politikalarının uygulanmasında istikrar ve vergilendirmede öngörülebilirlik esas olacaktır.
Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ülkeye girişinin hızlandırılmasına, yatırımların ve Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesine, istihdamın artırılmasına ve bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarının azaltılmasına yönelik vergi politikalarının uygulanmasına devam edilecektir.
Vergi kanunlarında yer alan istisna, muafiyet ve vergi indirimi hükümleri, öngörülen sosyo-ekonomik politika ve hedefler çerçevesinde gözden geçirilerek vergi mevzuatı sadeleştirilecektir. İstisna, muafiyet ve indirimler nedeniyle oluşan vergi harcaması tutarlarının hesaplanmasına devam edilecektir.
Yüksek oranda vergilendirilen ürünler başta olmak üzere vergi kayıp ve kaçağını önlemeye yönelik denetimler artırılacaktır.
Vergi ve diğer mali yükümlülüklerin zamanında ödenmesini sağlamak amacıyla etkin bir tahsilât sistemi oluşturulacaktır.
Vergiye gönüllü uyumun artırılması ve vergi tabanının genişletilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir.
Maktu vergi ve harçlar genel ekonomik koşullar göz önüne alınarak güncellenecektir.
Vergi idaresinin denetim ve uygulama kapasitesinin güçlendirilmesiyle ilgili çalışmalara devam edilecektir.
Vergi uyuşmazlıklarına dair idari yargılama alanında gerekli düzenlemeler yapılacaktır.
Yerel yönetimlerin öz gelirlerinin artırılmasına yönelik düzenlemeler hayata geçirilecektir. Yerel idarelerin öz gelirlerinin artırılmasında, imar ve altyapı hizmetleri sonrasında varlıkların değerinde ortaya çıkan artışlardan daha fazla yararlanılacaktır.
Atıl vaziyette bulunan Hazineye ait taşınmazlar, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla koordinasyon içerisinde, geliştirilecek projeler vasıtasıyla ekonomiye kazandırılacaktır.
d. Kamu Borçlanma Politikası
Kamu borcunun yönetimi, iç ve dış piyasa koşulları ile maliyet unsurları göz önünde bulundurularak belirlenen risk düzeyi çerçevesinde, finansman ihtiyacının orta ve uzun vadede mümkün olan en uygun maliyetle karşılanması ilkesine dayanmaktadır. Bu ilke çerçevesinde,
Kamu kesimi borçlanmasının özel kesim kaynaklarını dışlamamasını teminen iç borç çevirme oranı kademeli olarak azaltılacaktır.
Şeffaflığın artırılması amacıyla, kamuoyunun ihtiyaçları da dikkate alınarak, finansman programları ve borç bilgilerinin düzenli olarak açıklanmasına devam edilecektir.
Devlet iç borçlanma senetlerinin yatırımcı tabanının genişletilmesi amacına yönelik olarak yeni araçların ve yeni satış yöntemlerinin geliştirilmesine ilişkin çalışmalara devam edilecektir.
e. Kamu Mali Yönetimi ve Denetim
İdari ve mali sorumlulukların gereği gibi yerine getirilmesine yönelik olarak 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunuyla oluşturulan yeni mali yönetim ve denetim anlayışının, tüm unsurlarıyla hayata geçirilebilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, iç kontrol sistemlerinin sağlıklı bir şekilde kurulması, iç ve dış denetimin etkin ve koordineli bir şekilde çalışması esastır.
5018 sayılı Kanunla uyum sağlayacak şekilde etkin bir dış denetimin sağlanması için Sayıştay’ın yasal ve insan kaynakları altyapısı güçlendirilecektir.
Sayıştay’ın denetim faaliyetleri kamuda yaygınlaştırılacaktır. İç kontrol ve iç denetim sisteminin sağlıklı bir şekilde çalışmasına yönelik Sayıştay’ın daha fazla katkı vermesi sağlanacaktır.
Kamu kurum ve kuruluşlarında yönetim sorumluluğunun güçlendirilmesi için gerekli mali yönetim, iç kontrol ve iç denetim faaliyetlerinin etkin bir şekilde uygulanmasına yönelik tedbirler güçlendirilecektir.
Kamu idarelerinin faaliyetlerinde kamu iç kontrol standartlarının esas alınması sağlanacaktır.
Kamu kuruluşlarında kamu mali yönetiminin gerektirdiği hizmetlerin daha etkin sunulmasını teminen insan kaynakları altyapısı nitelik ve nicelik olarak güçlendirilecektir.
f. Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Özelleştirme
KİT’lerin kârlılık ve verimlilik ilkelerine uygun olarak işletilmesi esastır. KİT’lerin belirli bir takvim ve strateji çerçevesinde özelleştirilme çalışmaları kararlılıkla sürdürülecektir.
KİT’lerde; yetkilendirmeyi, hesap verebilirliği, şeffaflığı, karar alma süreçlerinde etkinliği ve performansa dayalı yönetimi esas alan stratejik yönetim anlayışı yaygınlaştırılacaktır.
KİT’lerin tüm işletmecilik politikaları; stratejik planlar ile genel yatırım ve finansman kararnamelerinde öngörülen hedeflere ulaşacak şekilde belirlenecek ve etkin bir şekilde uygulanacaktır.
KİT’lerin gayrimenkullerinin değerlendirilmesinde rayiç bedel esas alınacaktır. KİT’lerin atıl olmayan gayrimenkullerinin devri, işletmenin verimliliği, bütünlüğü ve çevre sağlığı gibi hususları olumsuz etkilemeyecek şekilde mümkün olabilecektir. Kamu kurum ve kuruluşlarının KİT’lerin gayrimenkullerine ilişkin devralma taleplerinin değerlendirilmesinde 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri esas alınacaktır.
KİT’lerin sürekli zarar eden ve alınacak tedbirlerle kâra geçirilmesi mümkün görülmeyen işletme birimleri tasfiye edilecektir.
KİT’lerde nitelikli personel ihtiyacının karşılanması için gerekli tedbirler alınacaktır.
Kamunun elektrik dağıtımı ve şeker üretimi alanlarından tamamen çekilmesi; elektrik üretimi, telekomünikasyon, liman, otoyol ve köprü işletmeciliğindeki payının ise azaltılması hedeflenmektedir.
3. Ödemeler Dengesi
İstikrarlı ve sürdürülebilir büyüme ortamının sağlanması için cari açığın kontrol altına alınması ve borç yaratmayan kaynaklarla finanse edilmesi esastır.
İhracatta firmaların küresel rekabet gücünü artırmak amacıyla yenilikçiliğe ve Ar-Ge’ye dayalı, katma değeri yüksek, markalı ürün ve hizmetlerin üretim ve pazarlama süreçlerinin desteklenmesi sağlanacaktır.
İhracatta pazar çeşitliliğini artırmak amacıyla bölgesel stratejiler kapsamında, küresel krizden nispeten daha az etkilenen Afrika ülkeleri ile Asya-Pasifik ve benzeri ülke gruplarına yönelik ticaretin artırılması sağlanacaktır.
Belirlenen hedef ülkelerle ticari ilişkilerin geliştirilmesine yönelik “Ülke Masaları” kapsamında pazara giriş projeleri ve eylem planları hazırlanarak hayata geçirilecektir. Ayrıca, ihracatçıların karşılaştıkları pazara giriş engelleri tespit edilerek bu engellerin ortadan kaldırılmasına yönelik girişimlerde bulunulacaktır.
Üretim ve ihracatın ithalata olan yüksek oranlı bağımlılığını azaltmak amacıyla özellikle ara malları ve yatırım mallarında yurtiçi üretim kapasitesini artırıcı politikalara ve desteklere devam edilecektir.
AB teknik mevzuatına uyumda ilerleme kaydedilecek ve yurtiçi ve yurtdışı piyasalara kaliteli ve güvenli ürün arz edilmesi sağlanacaktır. Ayrıca, AB’nin üçüncü ülkelerden ithalatta ürün güvenliği denetimleri sistemiyle mevzuatımızın uyumlu hale getirilmesi çalışmaları sürdürülecektir.
İhracata yönelik kredi ve garanti destek imkanlarını iyileştirmek amacıyla Eximbank kaynaklarının artırılmasına devam edilecektir.
“Üretime Dönük İhracat Stratejisinin” bir parçası olan “Girdi Tedarik Stratejisi” çerçevesinde; dahilde işleme rejiminde, iç piyasa üretimi ve denetim koşullarında ortaya çıkan gelişmelere paralel olarak gerekli değişiklik ve düzenlemeler yapılacaktır.
İpek yolunun yeniden canlandırılması amacıyla, Japonya’dan Türkiye’ye kadar olan güzergâhtaki gümrük idareleri arasında işbirliğinin artırılması, ticaretin kolaylaştırılması ve sınır geçişlerinin hızlandırılması yönündeki çalışmalara devam edilecektir.
4. Para Politikası
Para politikası 2011–2013 döneminde de enflasyon hedeflemesi çerçevesinde yürütülecektir. Para politikasının temel amacı fiyat istikrarını sağlamak ve sürdürmektir. Bu amaç doğrultusunda;
Temel para politikası aracı olarak kısa vadeli faiz oranları kullanılmaya devam edilecektir. Kısa vadeli faiz oranı dışındaki para politikası araçları, önümüzdeki dönemde de para politikasının etkinliğini artırmak ve ekonomiye dair riskleri azaltmak amacıyla kullanılabilecektir.
Enflasyon hedefleri, Hükümet ve Merkez Bankası tarafından üç yıllık vadede belirlenecektir.
Para politikasında hesap verebilirliği ve şeffaflığı temin etmek amacıyla, enflasyonun yıl sonu hedefinden belirgin olarak sapması ya da sapma olasılığının ortaya çıkması halinde, Merkez Bankası hedeften sapmanın nedenlerini ve enflasyonun tekrar hedefe yakınsaması için alınması gereken önlemleri Hükümete yazılı olarak bildirecek ve kamuoyuna duyuracaktır.
Esnek ve etkin likidite yönetimine imkan veren para politikasının operasyonel çerçevesi önümüzdeki dönemde de sürdürülecektir.
Dalgalı döviz kuru rejimi uygulamasına bu dönemde de devam edilecektir.
Piyasa derinliğinin kaybolmasına bağlı olarak kurlarda sağlıksız fiyat oluşumlarının gözlenmesi durumunda döviz satım ihaleleri yapılabileceği gibi spekülatif davranışlar gözlenmesi durumunda piyasaya doğrudan müdahale edilebilecektir.
Piyasa koşulları göz önünde bulundurularak, rezerv biriktirme amaçlı döviz alım ihaleleri önceden ilan edilen program dahilinde yapılmaya devam edilecektir.
IV. PROGRAM DÖNEMİ GELİŞME EKSENLERİ
A. REKABET GÜCÜNÜN ARTIRILMASI
1. İş Ortamının İyileştirilmesi
İş ortamının rekabetçi bir yapıya kavuşturularak iyileştirilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
KOBİ’lerin finansmana erişimlerinin artırılması amacıyla sağlanan desteklerin etkinliği artırılacak ve finansal araçlar çeşitlendirilecektir.
KOBİ’lerin, yeni girişimcilerin, esnaf ve sanatkârların rekabet güçlerinin artırılmasına yönelik etkin destekler sağlanacak, desteklere ilişkin izleme ve değerlendirme sistemleri oluşturulacak ve kurumlar arası işbirliği ve koordinasyon artırılacaktır.
İş ortamının iyileştirilmesine yönelik olarak bürokrasinin azaltılması, işlemlerin hızlandırılması ve işlem maliyetlerinin düşürülmesi konusundaki çalışmalar sürdürülecektir.
Devlet yardımlarının AB müktesebatıyla uyumlu hale getirilmesi çalışmaları sürdürülecektir.
Fikri mülkiyet sisteminin etkinliğini sağlamak üzere; kısa, orta ve uzun vadeli stratejiler belirlenecek, kurumsal kapasite ve hukuki altyapı güçlendirilecek, kurumlar arası etkin bir işbirliği ve koordinasyon sağlanacak, toplum düzeyinde yaygın ve yerleşik fikri haklar kültürü oluşturulacaktır.
Girişimci Bilgi Sistemi geliştirilecektir.
2. Ekonomide Kayıtdışılığın Azaltılması
Ekonomide rekabet gücünün artırılması, haksız rekabetin önlenmesi ve kamu finansmanına katkıda bulunulması hedefleri doğrultusunda, ekonomide kayıtdışılığın azaltılması temel amaçtır. Bu çerçevede;
Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planı güncellenecektir. Söz konusu Plan kapsamında kayıtdışılığa karşı kurumsal ve toplumsal mutabakat güçlendirilerek kayıt içi faaliyetler özendirilecek, denetim kapasitesi artırılacak, yaptırımların etkinliği artırılmak üzere gözden geçirilecektir.
Başta vergi denetimi olmak üzere, denetimlerde etkinliğin kurumlar arası çapraz kontrolü de içerecek şekilde sağlanması amacıyla kamu idarelerinin uygulama kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalara ağırlık verilerek, idarelerin beşeri ve teknolojik altyapısı iyileştirilecektir.
3. Finansal Sistemin Geliştirilmesi
Finans sektöründe güven ve istikrar güçlendirilecek ve sektörün uluslararası rekabet gücü artırılacaktır. Bu çerçevede;
Finansal piyasaların daha etkin izlenmesi, sistemik risk yönetiminin etkinliğinin artırılması ve yurt dışı ilgili mercilerle işbirliğinin artırılması sağlanacaktır.
Finans sektöründeki tüketici ve yatırımcı haklarının gözetilmesine yönelik uygulamalar geliştirilecektir.
Finans sektörünün düzenleme ve denetimi, uluslararası standartlara, AB müktesebatına, küresel kriz sonrası dönemde G-20 platformu öncülüğünde yürütülen yeni çalışmalara uyum gözetilerek geliştirilecektir.
İstanbul Uluslararası Finans Merkezi Stratejisi ve Eylem Planı titizlikle uygulanacaktır.
4. Enerji ve Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesi
a. Enerji
Enerji politikasının temel amacı; artan nüfusun ve büyüyen ekonominin ihtiyaç duyacağı enerjinin, rekabetçi bir serbest piyasa ortamında, sürekli, kaliteli ve güvenli bir şekilde asgari maliyetle karşılanmasıdır. Bu çerçevede;
Elektrik enerjisi arz güvenliğinin temini ve elektrik üretim, iletim ve dağıtım yatırımlarının arz-talep projeksiyonları çerçevesinde gerçekleştirilmesi için gerekli tedbirler alınacaktır.
Elektrik dağıtım ve üretim özelleştirmeleri gelir elde etmenin yanı sıra piyasada oluşacak fiyat yapısı ve diğer sektörel öncelikler göz önünde bulundurularak gerçekleştirilecektir.
Elektrik arzında sağlıklı bir kaynak çeşitliliği yaratmak ve arz güvenliğini artırmak amacıyla nükleer güç santrallerinin kurulması konusunda başlatılan çalışmalara devam edilecektir.
Elektrik Enerjisi Piyasası ve Arz Güvenliği Stratejisi Belgesi ile ilan edilmiş elektrik üretimindeki kaynak kullanım hedefleri dikkate alınarak, elektrik maliyetlerinin asgari seviyelerde tutulmasını sağlayacak şekilde elektrik enerjisi üretiminde yerli kaynakların payının artırılması için tedbirler alınacaktır.
Elektrik üretiminde doğal gaz ve ithal kömür kaynaklarına bağımlılık azaltılacaktır. Elektrik dışı alanlarda doğal gaz kullanımı rekabete dayalı olarak yaygınlaştırılacak ve mevsimsel talep değişimleri de dikkate alınarak ulusal düzeyde doğal gaz arz güvenliği sağlanacaktır.
Elektrik üretimi, iletimi ve dağıtımında kayıp/kaçakların asgari seviyeye indirilmesi, Enerji Verimliliği Kanunu çerçevesindeki destekleme imkânlarının artırılması, talep tarafı yönetimi, yüksek verimli kojenerasyon ve yalıtım gibi uygulamaların yaygınlaştırılması yönünde politikalar izlenecektir.
Bölgemizde bulunan enerji (petrol, doğal gaz ve elektrik) kaynaklarının uluslararası pazarlara ulaştırılmasında Türkiye’nin transit güzergâhı ve terminal ülke olması için gerekli çalışmalar sürdürülecektir.
b. Ulaştırma
Ulaştırma sektöründe temel amaç; taşıma türleri arasında dengenin sağlandığı, çağdaş teknoloji ve uluslararası kurallarla uyumlu, çevreye duyarlı, ekonomik, güvenli ve hızlı taşımacılığın yapıldığı bir ulaştırma altyapısının oluşturulmasıdır. Ulaştırma alt sektörlerinin birbirlerini tamamlayıcı nitelikte çalışması ve kombine taşımacılığın yaygınlaştırılması esastır. Bu çerçevede;
Ulaştırmanın tüm türlerinde trafik güvenliği artırılacaktır.
AB kaynaklarından azami ölçüde yararlanılarak, ulusal ulaşım ağlarımızın Trans-Avrupa ulaştırma ağlarıyla bütünleşmesi, Türk limanlarının AB deniz otoyollarında ana akslar üzerinde yer alması ve Avrupa Tek Hava Sahasına entegrasyonun sağlanması yönündeki çalışmalara devam edilecektir.
Devam eden bölünmüş yol yapım çalışmaları tamamlanacak; ayrıca mevcut karayolları, standartları yükseltilerek iyileştirilecektir.
TCDD’nin hizmet kalitesi artırılacak, hızlı trenle yolcu taşımacılığı yaygınlaştırılacaktır. Demiryolu taşımacılığının sektör içindeki payını artırmak ve TCDD’nin kamu üzerindeki mali yükünü azaltmak amacıyla, demiryolu sektörü ve TCDD yeniden yapılandırılacaktır.
Yük taşımacılığında demiryolu ve denizyoluna ağırlık verilecek; iç bölge bağlantıları geliştirilerek limanlar kombine taşımacılık yapılabilen lojistik merkezler haline getirilecektir. Uygun liman sahaları tespit edilecek, ana limanlar oluşturulacak ve limanların etkin yönetimi sağlanacaktır.
Havaalanlarında orta ve uzun vadeli kapasite ihtiyaçlarının belirlenmesine yönelik çalışmalar yapılacak, bölgesel hava taşımacılığının geliştirilmesine yönelik tedbirler alınacaktır.
Kent içi ulaşım altyapı projelerinin planlanması, projelendirilmesi, yapımı ve işletilmesi aşamalarında etkinlik ve verimlilik artırılacaktır.
5. Çevrenin Korunması ve Kentsel Altyapının Geliştirilmesi
Kentlerin yaşam standartlarının yükseltilmesi, sürdürülebilir kentsel gelişmenin sağlanması, yaşanabilir mekanların oluşturulması ve çevrenin korunması temel amaçtır. Bu çerçevede;
AB müktesebatına uyum kapsamında müzakerelere açılan çevre faslında uyumlaştırılan mevzuatın uygulanmasında etkinliği sağlamak üzere ilgili tüm kurumların kapasiteleri geliştirilecektir.
İklim değişikliğiyle mücadele kapsamındaki faaliyetler Ulusal İklim Değişikliği Stratejisi çerçevesinde yürütülecektir.
Başta biyolojik çeşitlilik olmak üzere doğal kaynakların korunması, geliştirilmesi ve ekonomik anlamda değer kazandırılmasına yönelik çalışmalar yapılarak sürdürülebilir kullanımı sağlanacaktır.
Ülkemizde su kaynaklarının etkin bir şekilde yönetimi amacıyla idari, yasal ve finansal düzenlemeler gerçekleştirilecektir.
Katı atık yönetiminde kaynakta ayrıştırma, toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf safhaları teknik ve mali yönden bir bütün olarak değerlendirilecektir.
Çevre korumaya yönelik kentsel altyapı hizmetlerinin planlanması, projelendirilmesi, gerçekleştirilmesi ve işletilmesinde belediyelerin kapasiteleri geliştirilecektir.
Mekânsal planlama sisteminin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Konut arz ve talebine yeterli kaynak sağlamak üzere sermaye piyasası araçları geliştirilecektir.
6. Ar-Ge ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi
Bilim ve teknolojide yetkinleşmek, bu yetkinliği ekonomik ve sosyal faydaya dönüştürmek, Ar-Ge çalışmalarının ürüne dönüşmesi ve rekabet gücüne katkısının artırılması sürecinde önemli rol üstlenen özel sektörün yenilik yeteneğini artırmak bilim ve teknoloji politikasının temel amacıdır. Bu çerçevede;
Ulusal yenilik sistemi içerisinde kurum ve kuruluşların, görev ve faaliyetleri göz önüne alınarak, aralarındaki işbirliğinin ve özel kesimin sistem içerisindeki etkinliğinin artırılması desteklenecektir.
Başta KOBİ’ler olmak üzere, özel kesimin Ar-Ge kapasitesi ve Ar-Ge’ye olan talebinin artırılması sağlanacaktır.
Özel sektör ile üniversiteler ve araştırma kurumları arasındaki işbirliğini geliştirmeye yönelik programlar ve rekabet öncesi Ar-Ge işbirlikleri desteklenecek, araştırmacı insan gücü özel sektörün ihtiyaçları da dikkate alınarak nitelik ve nicelik yönünden geliştirilecektir.
Dışa bağımlılığın yüksek olduğu stratejik sektörlerde yerli teknolojik yeteneklerin geliştirilmesi ve ürüne dönüştürülmesine yönelik programların işlerliği artırılacaktır.
Kamu araştırma kurumları ve yükseköğretim kurumlarında ileri seviyede araştırmaların yapılacağı mükemmeliyet/uzmanlık merkezleri ile merkezi araştırma laboratuvarlarının kurulmasına devam edilecek, özel sektörün benzer girişimleri teşvik edilecektir.
7. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin Yaygınlaştırılması
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygın ve etkin kullanımıyla bilgi toplumuna dönüşüm sürecinin hızlandırılması temel amaçtır. Bu çerçevede;
Bilgi toplumuna dönüşüme yönelik politika ve stratejilerin etkin bir şekilde uygulanması ve izlenmesi sağlanacaktır.
Bilgi ve iletişim teknolojileri altyapısının geliştirilmesi amacıyla elektronik haberleşme sektöründe alternatif altyapı ve hizmetlerin sunumuna önem verilerek sektörde rekabet artırılacaktır.
Elektronik haberleşme sektöründe etkin rekabet ortamının tesis edilmesi amacıyla ihtiyaç duyulan hukuki düzenlemeler tamamlanacak, mevcut düzenlemeler değişen teknoloji ve pazar yapısının ortaya çıkardığı ihtiyaçlar doğrultusunda gözden geçirilecek, düzenlemelerin zamanında ve etkin şekilde uygulanması sağlanacaktır.
Telekomünikasyon altyapısının güçlendirilmesi ve maliyetlerin düşürülmesi amacıyla altyapı yatırımlarıyla eş anlı olarak fiber optik kablo şebekesi tesisine imkân verecek fiziki altyapıların da kurulması sağlanacaktır. Bilgi ve iletişim teknolojileri altyapısındaki bölgesel farklılıklar azaltılarak, toplumun tüm kesimlerinin genişbant teknolojileri başta olmak üzere bilgi ve iletişim teknolojilerine erişimi artırılacak, bu teknolojilerin uygun maliyetlerle yaygın kullanımı sağlanacaktır.
Uydu teknolojileri alanında, milli uydu imal edilmesine yönelik çalışmalar yoğunlaştırılacaktır.
Bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründe kamu alımları, sektörün gelişimini destekleyecek bir politika aracı olarak kullanılacaktır.
Bilgi teknolojileri sektörünün ihtiyaç duyduğu uzmanlık alanlarında nitelikli insan kaynağı geliştirilecektir. Yazılım ve hizmetler alanında sektörün yurtdışına açılımı desteklenecektir.
Posta sektörü kalite, güvenilirlik ve erişilebilirlik esasları ve AB düzenlemeleri paralelinde rekabetçi bir anlayışla yeniden yapılandırılacak ve sektörde etkin düzenleme ve denetim sağlanacaktır.
Uluslararası yükümlülükler dikkate alınarak yayıncılık sektörü geliştirilecektir.
8. Tarımsal Yapının Etkinleştirilmesi
Tarım sektöründe, gıda güvenliği ve güvenilirliğinin sağlanması ile doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı gözetilerek, örgütlü ve rekabet gücü yüksek bir yapının oluşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
Tarımsal destekler, alan ve ürün temelinde farklılaştırılarak üretimde etkinlik, verimlilik ve kaliteyi artırmaya yönelik olarak düzenlenecektir.
Bilgi altyapıları başta olmak üzere tarım sektöründeki kurumsal ve idari yapılardaki dönüşüme öncelik verilecek, tarımsal istatistikler nitelik ve nicelik olarak iyileştirilecektir.
Kamunun bitki ve hayvan sağlığı ile gıda güvenilirliği hizmetlerine ilişkin kapasitesi geliştirilecek ve tarım ile gıda işletmelerinin modernizasyon faaliyetleri desteklenecektir.
Tarım ürünleri ihracat desteklerinde, katma değeri yüksek, markalı ve nihai tüketiciye yönelik ürünlere ağırlık verilecektir.
Bitkisel üretimde, verimliliği artırma amaçlı uygulamalar yaygınlaştırılacak, bitki sağlığı uygulamaları geliştirilecektir.
Hayvancılıkta; et ve süt piyasalarında istikrarın sağlanması ve besi hayvancılığının geliştirilmesi yönünde yapısal dönüşümü sağlayacak şekilde destekler düzenlenecek, ıslah çalışmalarıyla hastalık ve zararlılarla mücadeleye ve kaliteli yem bitkileri üretiminin artırılmasına öncelik verilecektir.
Üreticilerin eğitimi ve sektördeki yayım hizmetlerine ilişkin faaliyetler iyileştirilecektir.
Toprak ve su kaynaklarının etkin kullanılmasına yönelik yöntem ve araçlara öncelik verilecek, arazi toplulaştırma ve gerekli yasal düzenlenme yoluyla işletme ölçekleri büyütülecek ve sulama yatırımları yaygınlaştırılacaktır.
Su ürünleri sektöründe, kaynak yönetim sistemine yönelik kurumsal kapasite geliştirilecek ve yetiştiriciliğin çevresel sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi sağlanacaktır.
Ormanlar, toplum sağlığı ve ihtiyaçları dikkate alınarak sürdürülebilir yönetim anlayışı dahilinde korunarak değerlendirilecek; ağaçlandırma, rehabilitasyon ve kent ormancılığı geliştirilecek; ekosistem ve ergonomik ağırlıklı eğitim ve tanıtım faaliyetleri yoğunlaştırılacaktır.
9. Sanayi ve Hizmetlerde Yüksek Katma Değerli Üretim Yapısına Geçiş Sağlanması
a. Sanayi
İmalat sanayiinde rekabet gücünü artırmak ve dünya ticaretinden daha fazla pay almak üzere yüksek katma değerli mal üretimini artırarak, yapısal dönüşümün hızlandırılması temel amaçtır. Bu çerçevede;
Türkiye’nin belirli sektörlerde üretim merkezi olmasına yönelik olarak sanayi ihracatı artırılacak ve yapısal dönüşüme katkı sağlayacak Sanayi Stratejisi ve sektörel stratejiler uygulamaya geçirilecektir.
Üretimin ithalata olan bağımlılığını azaltmak amacıyla yurtiçi katma değeri artırıcı sektörel politikalar geliştirilecektir.
Yüksek katma değerli mal üretimini teminen ürün kalitesi geliştirme ve piyasada güvenli ürünlerin yer almasını sağlamak amacıyla laboratuvarların kurulması desteklenecek, uygunluk değerlendirme ve piyasa gözetim sistemleri etkinleştirilecektir.
Tekstil, hazır giyim, deri, seramik, cam, mobilya, kuyumculuk gibi geleneksel sektörlerin tüketime yönelik ürünlerinde özgün tasarım faaliyetleri özendirilecek, ulusal ve uluslararası marka oluşturulması desteklenecektir.
KOBİ’lerin büyüme ve birleşmeleri özendirilecek, verimliliklerini artırmaya, iş kurma ve geliştirmeye yönelik faaliyetleri desteklenecektir.
Savunma sanayiinde, yurtiçi teknoloji ve kabiliyet edinimini esas alan bir sistem oluşturulacaktır.
Madencilikte ülke potansiyelinden en üst düzeyde yararlanılacak, maden arama faaliyetlerine ve katma değerin artırılmasına önem verilecek, yurtiçinde ve yurtdışında petrol ve doğal gaz arama ve üretim çalışmalarına hız verilecek, ihtiyaç duyulan kurumsal yapılandırma çalışmaları yürütülecektir.
b. Hizmetler
Turizm
Turizm sektöründe, turist başına gelirin ve turist sayısının artırılması amacıyla hizmet kalitesini artıran, pazarlama kanallarını çeşitlendirerek üst gelir gruplarını hedef alan, doğal sermayeyi koruyan ve sürdürülebilir kılan, karşılaştırmalı rekabet üstünlüğüne uygun turizm çeşitlerini öne çıkaran bir yapının oluşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
Turizm yatırımları, gelişmiş ve yoğun kullanıma konu olan yörelerden diğer alanlara kaydırılarak çeşitlendirilecek ve turizm faaliyetlerinin tüm yıla yayılması sağlanacaktır.
Turizm yatırımları, doğal, tarihi, sosyal ve kültürel çevreyi koruyucu ve geliştirici bir yaklaşımla ele alınacaktır.
Uluslararası turizm pazarından alınan payın artırılabilmesi için seçilmiş pazarlar başta olmak üzere tanıtıma ve uluslararası örgütler nezdinde turizm alanındaki işbirliğine ağırlık verilecektir.
İstanbul başta olmak üzere gelişme potansiyeli yüksek turizm bölgelerinin kültürel, sosyal ve doğal zenginlikleri sürdürülebilir turizm yaklaşımıyla değerlendirilecektir.
İnşaat, Mühendislik-Mimarlık, Teknik Müşavirlik ve Müteahhitlik Hizmetleri
Ülke ekonomisinin özelliklerine ve sosyal gereksinimlere uygun, ileri teknoloji kullanan ve uluslararası kurallarla uyumlu, çevreye duyarlı, katma değeri, döviz girdisi ve istihdamı yüksek ve bu doğrultuda hizmet kalitesi, beşeri ve fiziki sermayesi gelişmiş bir sektör yapısı oluşturmak temel amaçtır. Bu çerçevede;
Sektörde denetim etkinleştirilecektir.
Sektör istihdamının kalitesi artırılacaktır.
Yurtdışı müteahhitlik ve müşavirlik hizmetlerinde rekabet gücü artırılacaktır.
Ticaret Hizmetleri
Rekabetçi bir ortamda verimlilik artışının sağlanması, ticaret hacminin artırılması, teknoloji kullanımı ve yenilikçiliğin özendirilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
Ticaret hizmetlerinde yüksek katma değerli hizmet üretimi desteklenecektir. Toptan ve perakende ticaret hizmetleri sektöründe; rekabeti ve tüketiciyi koruyan, kayıt dışılığı önleyen, verimlilik ve kaliteyi artıran, hijyen kurallarına uyumu gözeten ve sektör içi kesimler arasında dengeli gelişmeyi sağlayan bir ortam tesis edilecektir.
Fiziki mal akışının yüksek standartlara sahip güvenilir, ucuz ve hızlı ulaşım sistemleriyle temin edilmesine yönelik olarak; lojistik ve kombine taşımacılık faaliyetlerinin geliştirilmesi ve bürokratik işlemlerin basitleştirilmesi sağlanacaktır.
Elektronik ticaretin yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir.
B. İSTİHDAMIN ARTIRILMASI
1. İşgücü Piyasasının Geliştirilmesi
İstihdam odaklı sürdürülebilir büyüme çerçevesinde, rekabetçi bir ekonomik yapıda ve bilgi toplumuna dönüşüm doğrultusunda istihdam imkanlarının geliştirilmesi, işsizliğin azaltılması ve işgücü piyasasının etkinleştirilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
İşletmelerin ilave istihdam oluşturmalarını kolaylaştıracak ve kayıtdışına yönelişi önleyecek yeni modeller geliştirilecektir.
5982 sayılı Kanun’la Anayasa hükümlerinde gerçekleştirilen değişiklikler ile AB ve ILO norm ve standartlarına uyum çerçevesinde, çalışma hayatına ilişkin mevzuat gözden geçirilecek ve sosyal diyalog alanında gerekli düzenlemeler yapılacaktır.
İşgücü piyasasında başta gençler, kadınlar ve özürlüler olmak üzere dezavantajlı kesimlere yönelik destekleyici politikalar sürdürülecektir.
Eğitimin, işgücü talebine duyarlılığının artırılması ve işgücü piyasasında talep edilen nitelik ve nicelikte insan gücünün yetiştirilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
İş dünyasının talep ettiği nitelikteki işgücünün yetiştirilmesi amacıyla eğitim sistemi ile işgücü piyasası arasındaki uyum güçlendirilecektir.
Mesleki Eğitim ve Öğretim Stratejisi hazırlanacak, Hayat Boyu Öğrenme Stratejisi etkili bir şekilde uygulanacaktır.
AB’ye uyum kapsamında Ulusal Yeterlilik Çerçevesi oluşturularak eğitim ve öğretim programları ulusal meslek standartlarına göre güncellenecek ve uyumlaştırılacaktır.
3. Aktif İşgücü Politikalarının Geliştirilmesi
Bireylerin niteliklerine uygun iş edinmelerini kolaylaştırmak amacıyla beceri ve nitelik düzeylerini artıracak işgücü eğitimlerini, kamu istihdam hizmetlerini ve iş yaratmayı içeren aktif işgücü programlarının yaygınlaştırılması ve bu kapsamda sunulan hizmetlerin kalitesinin yükseltilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
Aktif işgücü programları, işgücü piyasası üzerindeki etkileri değerlendirilerek işgücü piyasası ihtiyaç analizleri doğrultusunda yaygınlaştırılacaktır.
Aktif işgücü programlarının etkin uygulanması amacıyla, İŞKUR’un kurumsal kapasitesi geliştirilecek, özel sektör ve ilgili meslek kuruluşlarıyla işbirliği artırılacaktır.
C. BEŞERİ GELİŞME VE SOSYAL DAYANIŞMANIN GÜÇLENDİRİLMESİ
1. Eğitim Sisteminin Geliştirilmesi
Düşünme, algılama ve problem çözme yeteneği gelişmiş, yeni fikirlere açık, özgüven ve sorumluluk duygusuna sahip, Atatürk ilkelerine bağlı, demokratik değerleri benimsemiş, milli kültürü özümsemiş, farklı kültürleri yorumlayabilen ve kültürler arası öğrenmeye açık, bilgi toplumu gereklerini haiz bireyler yetiştirmek eğitim politikasının temel amacıdır. Bu çerçevede;
Eğitimin tüm kademelerinde okullaşma oranları artırılacak, donanım ve fiziki altyapı ile eğitici personel nitelikleri geliştirilecek, eğitime erişimde bölgeler ve cinsiyet itibarıyla dengesizlikler azaltılacaktır.
Eğitimde kalite, rekabet, verimlilik ve fırsat eşitliğini artırmaya yönelik olarak Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulunun yeniden yapılandırılmasına ilişkin çalışmalar sürdürülecektir.
Eğitimin her kademesinde alternatif finansman modelleri geliştirilecek, özel sektörün eğitim yatırımları kalite odaklı bir anlayışla teşvik edilecektir.
Ortaöğretimde okullar arasındaki başarı farklılığını asgari düzeye indirmek amacıyla okul türleri azaltılacak, ortaöğretime geçiş sistemi yeniden yapılandırılacaktır.
Mesleki eğitimin payı ve kalitesi artırılacak, özel sektör ve meslek örgütlerinin mesleki eğitim sürecine idari ve mali yönden aktif katılımının sağlanması için düzenlemeler yapılacaktır.
Orta ve yükseköğretimde öğrenci ve öğretim elemanı değişimi ve hareketliliğini artırmaya yönelik uluslararası programlar artırılarak sürdürülecek ve katılım yaygınlaştırılacaktır.
2. Sağlık Sisteminin Geliştirilmesi
Sağlık politikasının temel amacı, vatandaşların ekonomik ve sosyal hayata sağlıklı bireyler olarak katılımını sağlamak ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Bu çerçevede;
Sağlık hizmetlerinin erişilebilirliği, kalitesi ve etkinliği artırılacaktır.
Koruyucu sağlık hizmetleri güçlendirilerek yaygınlaştırılacaktır.
Akılcı ilaç kullanımı ve teşhise dayalı fiyatlandırma gibi uygulamalarla başta ilaç olmak üzere, sağlık harcamalarında etkinliğin artırılması sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı düzenleme, planlama ve denetleme rolü güçlendirilecek şekilde yeniden yapılandırılacaktır.
3. Gelir Dağılımının İyileştirilmesi, Sosyal İçerme ve Yoksullukla Mücadele
Gelir dağılımının iyileştirilmesi, yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında bulunan birey ve grupların ekonomik ve sosyal hayata katılımlarının artırılarak yaşam kalitelerinin yükseltilmesi ve toplumla bütünleşmelerinin sağlanması temel amaçtır. Bu çerçevede;
Gelir dağılımı, sektörel politikalar ve transferler aracılığıyla iyileştirilecektir.
Dezavantajlı gruplar için eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik gibi temel hizmetlere erişilebilirlik ve iş imkanları artırılacak ve özürlülerin ekonomik ve sosyal hayata katılımlarının artırılması için sosyal ve fiziki çevre şartları iyileştirilmeye devam edilecektir.
Çalışabilecek durumda olan yoksullara yönelik sosyal yardım ve hizmetler, yoksulluk kültürünün oluşmasını önleyici ve yoksul kesimin üretken duruma geçmesini sağlayıcı nitelikte olacak; çalışamayacak durumda olan yoksullar ise düzenli sosyal yardımlarla desteklenecektir.
Aile eğitim programları yaygınlaştırılacak, kadınlara ve çocuklara yönelik şiddete karşı daha yoğun mücadele edilecek, dezavantajlı çocuklara yönelik önleyici, koruyucu ve rehabilite edici hizmetlerin kalitesi artırılacaktır.
5982 sayılı Kanun’la Anayasa hükümlerinde kadınlar, çocuklar, yaşlılar, özürlüler ve aileye yönelik olarak gerçekleştirilen değişiklikler çerçevesinde ilgili mevzuatta gerekli düzenlemeler yapılacaktır.
4. Sosyal Güvenlik Sisteminin Etkinliğinin Artırılması
Sosyal güvenlik sisteminin; nüfusun tümünü kapsayan, toplumun değişen ihtiyaçlarını karşılayabilen, mali sürdürülebilirliğe ve etkin denetim mekanizmasına sahip, kaliteli hizmet sunan bir yapıya kavuşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
Sosyal sigorta sisteminde bilgi işlem altyapısı güçlendirilecek, sistem etkili, erişilebilir ve sürdürülebilir hizmet sunan bir yapıya kavuşturulacaktır.
Sosyal yardım ve istihdam bağlantısının kurulmasına ilişkin çalışmalar tamamlanacak, bu alanda faaliyet gösteren kurumların görev ve sorumlulukları netleştirilerek etkinlikleri artırılacaktır.
Sosyal hizmet sunumunda etkinliğin sağlanması amacıyla nitelikli personel ve ara eleman ihtiyacı giderilecek ve vatandaşların gönüllü katılımının artırılmasına yönelik mekanizmalar oluşturulacaktır.
Yaşlılara yönelik sosyal hizmetler çeşitlendirilecek ve geliştirilecektir.
5. Kültürün Korunması, Geliştirilmesi ve Toplumsal Diyaloğun Güçlendirilmesi
Toplumsal değişim sürecinde kültürel zenginlik ve çeşitliliğin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması temel amaçtır. Bu doğrultuda, kültürel birikimin günümüz değerleriyle sentezlenmesi ve farklılıkları zenginlik kabul eden bir anlayışla, ortak kültürel değerler etrafında tüm bireylerin hoşgörü ve dayanışma içerisinde yaşaması hedeflenmektedir. Bu çerçevede;
Toplumda dayanışma, uzlaşı ve hoşgörü kültürünü besleyen toplumsal kurum ve kaynakların tespitine ve bu kültürü zayıflatan etkenlerin ortaya çıkarılmasına yönelik sosyal araştırmalara öncelik verilecektir.
Gençlik hizmetlerinin sunumuna ilişkin yeni bir yapılanma gerçekleştirilecektir.
Yazılı ve görsel basında ailenin bütünlüğünü ve önemini vurgulayan, aile içi ilişkilerin güçlenmesini hedef alan dizi, belgesel, çizgi film gibi yayınlar yaygınlaştırılacaktır.
Yurtiçi ve yurtdışı kültür mirasımızın envanterinin çıkarılmasına, bu mirasın korunması ve restorasyonuna yönelik çalışmalar yapılacak ve kamuoyunun bilinç düzeyi artırılacaktır.
Kültür sektörünün ekonomik boyutunu güçlendirmek amacıyla kültür turizmi geliştirilecek ve sinema, belgesel film gibi kültür ürünleri üretimi teşvik edilecektir.
Türkçe’nin dil birikimini ortaya çıkaracak, bütün dünyada tanınmasını ve yaygınlaşmasını sağlayacak çalışmalar desteklenecektir.
D. BÖLGESEL GELİŞME VE BÖLGESEL GELİŞMİŞLİK FARKLARININ AZALTILMASI
Bölgesel gelişme politikalarında bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmak, kırsal alanda asgari yaşam standartlarını geliştirmek, bölgelerin rekabet edebilirliklerini artırmak suretiyle ulusal kalkınmaya, rekabet gücüne ve istihdama katkılarını azami seviyeye çıkarmak temel amaçtır.
1. Bölgesel Gelişme Politikasının Merkezi Düzeyde Etkinleştirilmesi
Bölgesel gelişme ve bölgesel rekabet edebilirlik açısından ulusal düzeyde koordinasyonu sağlamak, mekânsal gelişme ve sosyo-ekonomik kalkınma politikaları arasında uyumu güçlendirmek ve alt ölçekli plan ve stratejilere genel çerçeve oluşturmak üzere Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi hazırlanacaktır.
Merkezi politikalar ile bölgesel gelişme politikaları arasında planlama, uygulama ve izleme bakımından uyum ve koordinasyonu sağlayarak yönetişimi geliştirmek amacıyla Bölgesel Gelişme Komitesi kurulacaktır.
Hazırlanacak Bölge Planlama Kılavuzu çerçevesinde, kalkınma ajanslarının koordinasyonunda Düzey-2 bazındaki tüm bölgelerde bölge planlama çalışmaları yürütülecektir.
Bölge plan ve programlarının uygulanabilirliği takip edilecek, mevcut entegre bölgesel gelişme planları, kalkınma ajanslarının katkısıyla, uygulanabilir programlara ve/veya eylem planlarına dönüştürülecek, çeşitlendirilmiş finansman imkanları sunan tutarlı bir kaynak tahsis planlaması yapılacak, izleme ve değerlendirme mekanizmaları oluşturulacaktır.
Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi kalkınma ajanslarıyla birlikte geliştirilecektir.
Komşu ülkelerle yürütülmekte olan bölgeler arası işbirliği programlarının kapsamı genişletilecek; yeni programların başlatılmasına dair çalışmalara devam edilecektir.
Müzakere sürecinin ilerlemesine bağlı olarak, AB bölgesel gelişme politikalarına uyum ve yapısal fonların kullanımına hazırlık için stratejik bir çerçeve oluşturulacaktır.
Kalkınma ajansları ile diğer kuruluşların verdiği teknik ve mali destekler arasında tamamlayıcılık ve koordinasyon gözetilecektir.
AB’den ekonomik ve sosyal uyum alanında sağlanacak fonlar, oluşturulan izleme ve koordinasyon mekanizmasıyla etkin bir şekilde yönetilecektir.
2. Yerel Dinamiklere ve İçsel Potansiyele Dayalı Gelişmenin Sağlanması
Bölgesel düzeyde rekabet gücü taşıyan sektörlere odaklanarak ve yerel girişimleri öne çıkararak kümelenme politikaları geliştirilecek, uygun bir yönetişim ve destekleme mekanizması kurulacaktır.
Yerel uzmanlaşmaya dayalı ve üniversite-iş dünyası işbirliğini merkeze alan, model nitelikte bölgesel yenilik altyapısı hazırlanacaktır.
Bölgesel potansiyeli ve yerel işgücü piyasası özelliklerini dikkate alan ve yerel düzeyde ekonomik dönüşümü destekleyen girişimcilik ve işletme modelleri oluşturulacak; bunun için kalkınma ajanslarının yerel düzeyde ihtiyaç duyulan koordinasyon ilişkilerini kurması ve uzmanlık kuruluşlarıyla işbirliği mekanizmaları oluşturması sağlanacaktır.
3. Yerel Düzeyde Kurumsal Kapasitenin Artırılması
Düzey 2 bölgelerinin tamamında kurulan kalkınma ajanslarının kurumsallaşma çalışmaları tamamlanarak tam olarak faaliyete geçmeleri sağlanacaktır.
Merkezi ve yerel düzeyde kurum ve kuruluşlar arası koordinasyonu ve karar alma süreçlerini desteklemek ve merkez-yerel arasında bilgi akışını güçlendirmek üzere oluşturulan İl Koordinasyon ve İzleme Sistemi (İKİS) geliştirilecek ve kullanımı yaygınlaştırılacaktır.
Kalkınma çalışmaları ve program/proje uygulamalarında mahalli idare ve birliklerin teknik, mali ve kurumsal kapasiteleri güçlendirilecektir.
4. Kırsal Kesimde Kalkınmanın Sağlanması
Kırsal Kalkınma Planının izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin yapılar, Planda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde oluşturulacaktır. Bu doğrultuda, kırsal kalkınmaya yönelik faaliyetlerin Kırsal Kalkınma Planına (2010-2013) uyumu gözetilecektir.
Kırsal kalkınma projelerinin istihdam odaklı tasarlanması sağlanacak ve bunların uygulama ölçekleri bölgesel gelişme politikalarına uygun olarak belirlenecektir.
Kırsal alan ve kent tanımları yeniden düzenlenerek mekânsal gelişme ve bölgesel/yerel kalkınma politikaları uygulanacaktır.
Kırsal alanda yerleşme ve yapılaşmaya ilişkin mevzuat çalışmaları tamamlanacak ve uygulama projeleri hayata geçirilecektir.
Köy Kanunu yenilenecektir.
Zorunlu nedenlerle yaşadıkları yerlerden ayrılan vatandaşlara, kendi istekleri doğrultusunda, eski veya yeni yerleşim yerlerinde yaşamlarını sürdürebilecekleri koşullar oluşturulacaktır.
Kırsal alanda kadınların durumunun iyileştirilmesi ve güçlendirilmesi için önlemler alınacaktır.
Kırsal kesime yönelik hizmetlerin geliştirilmesi ve yararlanıcılara ulaştırılmasında bilgi ve iletişim teknolojileri etkili bir şekilde kullanılacaktır.
E. KAMU HİZMETLERİNDE KALİTE VE ETKİNLİĞİN ARTIRILMASI
1. Kurumlar Arası Yetki ve Sorumlulukların Rasyonelleştirilmesi
Kamu kurum ve kuruluşlarının asli görevlerini yerine getirebilmeleri için görev ve yetkileriyle teşkilat yapıları arasında uyum sağlanması, işlevi kalmamış birimlerin kapatılması, hizmet gereklerinin zorunlu kıldığı durumlar dışında yeni birimler oluşturulmaması, merkezi yönetimden mahalli idarelere yetki ve görev aktarılması, yerel yönetimlerin sundukları hizmetler için ülke çapında asgari hizmet standartlarının belirlenmesi ve bunlara uyumun denetlenmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
Kamu kurum ve kuruluşları arasındaki görev ve yetki karmaşasının giderilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir.
2. Politika Oluşturma ve Uygulama Kapasitesinin Artırılması
Kamu yönetimi reform süreci ile kamu idarelerinde stratejik yönetimin gerektirdiği dönüşümün sürdürülmesi, yönetsel kararların stratejik planlara dayanan, orta ve uzun vadeli bakış açısıyla şekillendirilmesi, uygulanacak politikaların maliyeti, etkilediği kesimler ve fırsat maliyeti de göz önüne alınarak, bütçenin, kamu idarelerinin performansını gösterecek bir yapıya kavuşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
Kamu idarelerinde daha etkin, verimli ve uygulanabilir stratejik planların hazırlanmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Stratejik planlar ve performans programları çerçevesinde ölçme, izleme ve değerlendirme süreçleri geliştirilecektir.
Kamu idarelerinde mevcut idari ve beşeri kapasite, nitelik ve nicelik olarak stratejik yönetim anlayışı doğrultusunda geliştirilecek, yönetim kültürünün yeni yapıya uyarlanmasına dönük programlar düzenlenecektir.
Politika oluşturma ve uygulamaya yönelik karar alma süreçlerinin desteklenmesi amacıyla bilişim sistemlerinin etkin kullanımı sağlanacaktır.
3. Kamu Kesiminde İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi
Kamu kurum ve kuruluşlarında etkili bir insan kaynağı planlamasının yapılması, hizmet gereklerine uygun sayı ve nitelikte personel istihdamının sağlanması temel amaçtır. Bu çerçevede;
Kamu personeli bilgi sisteminin oluşturulmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Kamu personel sisteminin iyileştirilmesi amacıyla hukuki ve kurumsal düzenlemeler yapılacaktır.
4. e-Devlet Uygulamalarının Yaygınlaştırılması
Kullanıcı ihtiyaçları doğrultusunda, çeşitli kanallardan bütünleşik hizmet sunumunun sağlanacağı bir e-Devlet yapısının, gerekli teknik, idari ve yasal düzenlemeleri içerecek şekilde oluşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
e-Devlet proje ve uygulamaları bütüncül ve bilgi paylaşımını esas alan bir anlayışla koordine edilecektir.
e-Devlet uygulamalarının hayata geçirilmesi için gerekli temel veri tabanları, ortak altyapı ve hizmetler geliştirilecek, çeşitli kanallardan bütünleşik hizmet sunumu sağlanacaktır.
Kamu iş süreçleri, idari ve mali yüklerin azaltılması, mükerrerliklerin giderilmesi ve birlikte çalışabilirliğin sağlanması yönünde iyileştirilecektir.
e-Devlet uygulamalarında kullanıcı odaklılık, kullanıcı memnuniyeti, kişisel bilgi mahremiyeti, bilgi güvenliği, katılımcılık ve şeffaflık gözetilecektir.
5. Adalet Sisteminin İyileştirilmesi
Hukukun üstünlüğü ve hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde adalet hizmetlerinin daha adil, hızlı, güvenli ve isabetli şekilde sunulması, yargılamanın işleyişinde ve temel unsurlarında hizmet kalitesini artırıcı çabaların sürdürülmesi; hukuk kurallarının sosyal düzenin korunması, iyileştirilmesi ve geliştirilmesinin bir aracı olması temel amaçtır. Bu çerçevede;
AB uygulamaları da dikkate alınarak, hukuki ve kurumsal düzenlemeler yapılacaktır.
Yargı Reformu Stratejisi ve Eylem Planı çerçevesinde gerekli yasal ve kurumsal düzenlemeler hayata geçirilecektir.
6. Güvenlik Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi
Bireyin, kurumların ve mülkiyet haklarının gözetildiği, özgürlük ve güvenlik arasındaki hassas dengenin korunduğu, toplum destekli ve birey odaklı bir asayiş hizmeti sunumu sağlanacak ve iç güvenlik hizmetlerinin; terör ve terörizmin finansmanı, yasa dışı göç ve iltica hareketleri, insan ticareti ve kaçakçılığı, uyuşturucu kullanımı ve kaçakçılığı, organize ve mali suçlarla mücadele eksenlerine odaklanması sağlanacaktır. Bu çerçevede;
Suçun oluşmadan önlenebilmesi amacıyla önleyici kolluk ve istihbarat hizmetlerine önem verilecek, hizmet sunumunda ilke olarak delilden sanığa ulaşılması yaklaşımı benimsenecektir.
Başta terör ve terörizmin finansmanı olmak üzere organize ve mali suçlarla mücadelede ihtiyaç duyulacak hukuki, kurumsal ve teknolojik altyapı oluşturulacaktır.
Yasa dışı göç ve iltica hareketleri, insan ticareti ve kaçakçılığı, uyuşturucu madde ticareti ve kullanımıyla etkin bir şekilde mücadele edilecek ve sınır güvenliğinin yeniden yapılandırılması konusundaki çalışmalara devam edilecektir.
7. Doğal Afetler
Afet yönetiminin, merkezi ve yerel düzeyde, yeterli, etkin ve bütüncül bir kapsamda yürütülmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
Ulusal Afet Yönetimi Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanacaktır.
Ülke genelinde doğal afet riski taşıyan yerleşim yerleri afet risk düzeyine göre önceliklendirilecek, riskin planlı bir şekilde azaltılmasına yönelik teknik ve mali çalışmalar sonuçlandırılacak, halkın bilinçlendirilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.
Afet sigorta sistemi, yaptırımlar dahil olmak üzere, tüm afet türleri ve ülkenin tamamını kapsayacak şekilde yaygınlaştırılacak, gerekli yasal düzenlemeler tamamlanacaktır.
Güçlendirme ve dönüşüm ihtiyacı olan yerleşim yerleri ve kamu binaları için programlar geliştirilecektir.
_______________________
1 Uluslararası ekonomik göstergelere ilişkin tahminler IMF, Dünya Ekonomik Görünüm Raporu (World Economic Outlook), Ekim 2010 yayınından alınmıştır.
2 OECD, Uyumlaştırılmış İşsizlik Oranları Basın Duyurusu, Eylül 2010.
Ek Tablo 1: Temel Ekonomik Büyüklükler
2010
2011
2012
2013
BÜYÜME VE İSTİHDAM
GSYH (Milyar TL, Cari Fiyatlarla)
1.099
1.215
1.343
1.485
GSYH (Milyar Dolar, Cari Fiyatlarla)
730
781
847
913
Kişi Başına Milli Gelir (GSYH, Dolar)
10.043
10.624
11.405
12.157
GSYH Büyümesi (1)
6,8
4,5
5,0
5,5
Toplam Tüketim (1)
4,4
4,5
4,2
4,4
Kamu
7,6
5,6
2,1
4,1
Özel
4,1
4,4
4,4
4,5
Toplam Sabit Sermaye Yatırımı (1)
22,0
5,5
8,7
9,6
Kamu
28,6
-8,9
0,7
1,0
Özel
20,0
10,0
10,8
11,6
Toplam Nihai Yurtiçi Talep (1)
7,9
4,8
5,2
5,6
Toplam Yurtiçi Talep (1)
9,1
5,4
5,4
5,7
Nüfus (Yıl Ortası, Milyon Kişi)
72,7
73,5
74,3
75,1
İşgücüne Katılma Oranı (%)
48,8
48,3
48,4
48,5
İstihdam Düzeyi (Milyon Kişi)
22,5
22,7
23,2
23,6
İstihdam Oranı (%)
42,8
42,6
42,8
43,0
İşsizlik Oranı (%)
12,2
12,0
11,7
11,4
DIŞ TİCARET
İhracat (FOB) (Milyar Dolar)
111,7
127,0
143,5
160,0
İthalat (CIF) (Milyar Dolar)
177,5
199,5
222,5
245,0
Dış Ticaret Dengesi (Milyar Dolar)
-65,8
-72,5
-79,0
-85,0
İhracat / İthalat (%)
62,9
63,7
64,5
65,3
Dış Ticaret Hacmi / GSYH (%)
51,9
56,0
58,6
61,2
Turizm Gelirleri (Milyar Dolar)
22,5
23,8
25,5
28,0
Cari İşlemler Dengesi (Milyar Dolar)
-39,3
-42,2
-45,1
-47,8
Cari İşlemler Dengesi / GSYH (%)
-5,4
-5,4
-5,3
-5,2
Ham Petrol Fiyatı (Dolar/w) (2)
76,8
79,9
81,8
83,1
Ham Petrol İthalatı (Milyar Dolar)
9,3
10,6
11,8
13,1
Enerji İthalatı (27. Fasıl, Milyar Dolar)
37,8
42,9
47,9
53,1
ENFLASYON
GSYH Deflatörü
8,0
5,8
5,3
4,8
TÜFE Yıl Sonu % Değişme (Tahmin) (3)
7,5
5,3
5,0
4,9
(1) Sabit fiyatlarla yüzde değişimi göstermektedir.
(2) DPT tarafından IMF tahminleri kullanılarak yapılan hesaplamalardır.
(3) 10 Aralık 2009 tarihinde belirlenen enflasyon hedefleri, 2010 yılı için yüzde 6,5, 2011 yılı için yüzde 5,5 ve
2012 yılı için yüzde 5 ‘dir.
Ek Tablo 2: Kamu Finansmanına İlişkin Temel Büyüklükler
(Milyar TL)
2010
2011
2012
2013
Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi
-44,2
-33,5
-32,3
-24,4
Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri
252,8
279,0
307,1
334,7
Merkezi Yönetim Bütçe Harcamaları
297,0
312,5
339,3
359,1
Toplam Kamu Faiz Dışı Fazlası (Program Tanımlı)
-1,9
3,0
8,7
14,6
Merkezi Yönetim Bütçesi Faiz Dışı Fazlası (Program Tanımlı)
-7,4
0,4
5,4
12,3
Merkezi Yönetim Bütçesi Gelirleri (Program Tanımlı)
240,0
265,4
292,1
321,3
Merkezi Yönetim Bütçesi Faiz Dışı Harcamaları (Program Tanımlı)
247,5
264,9
286,7
309,0
Diğer Kamu Faiz Dışı Fazlası (Program Tanımlı)
5,5
2,6
3,3
2,4
Toplam Kamu Özelleştirme Gelirleri
3,9
13,7
12,7
10,3
(GSYH’ya Oran, %)
2010
2011
2012
2013
Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi
-4,0
-2,8
-2,4
-1,6
Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri
23,0
23,0
22,9
22,5
Merkezi Yönetim Bütçe Harcamaları
27,0
25,7
25,3
24,2
Toplam Kamu Faiz Dışı Fazlası (Program Tanımlı)
-0,2
0,3
0,7
1,0
Merkezi Yönetim Bütçesi Faiz Dışı Fazlası (Program Tanımlı)
-0,7
0,0
0,4
0,8
Merkezi Yönetim Bütçesi Gelirleri (Program Tanımlı)
21,8
21,8
21,7
21,6
Merkezi Yönetim Bütçesi Faiz Dışı Harcamaları (Program Tanımlı)
22,5
21,8
21,3
20,8
Diğer Kamu Faiz Dışı Fazlası (Program Tanımlı)
0,5
0,2
0,2
0,2
Toplam Kamu Özelleştirme Gelirleri
0,4
1,1
0,9
0,7
Sosyal Güvenlik Primleri Hariç Vergi Yükü (Red ve İadeler Hariç)
19,7
19,7
19,6
19,5
Sosyal Güvenlik Primleri Dahil Vergi Yükü (Red ve İadeler Hariç)
26,2
26,4
26,3
26,2
AB Tanımlı Genel Yönetim Nominal Borç Stoku
42,3
40,6
38,8
36,8
Not: Negatif işaret açığı göstermektedir.
Ek Tablo 3: Kamu Kesimi Borçlanma Gereği
(GSYH’ya Oran, %)
2010
2011
2012
2013
KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (KKGD) (2)
-3,4
-2,0
-1,8
-1,2
Genel Devlet
-3,7
-2,1
-1,8
-1,1
Merkezi Yönetim Bütçesi
-4,0
-2,8
-2,4
-1,6
Mahalli İdareler
-0,2
-0,1
-0,1
-0,3
Bütçe Dışı Fonlar
0,1
0,1
0,1
0,1
İşsizlik Sigortası Fonu
0,4
0,6
0,6
0,7
Sosyal Güvenlik Kuruluşları
0,0
0,0
0,0
0,0
Genel Sağlık Sigortası
0,0
0,0
0,0
0,0
Döner Sermayeli Kuruluşlar
0,1
0,1
0,1
0,1
KİT (Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar dahil)
0,3
0,1
0,0
-0,1
FAİZ GİDERLERİ VE ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ HARİÇ KKGD
1,0
0,9
1,3
1,7
Genel Devlet
0,6
0,8
1,3
1,7
Merkezi Yönetim Bütçesi
0,4
1,0
1,2
1,5
Mahalli İdareler
-0,1
-0,3
-0,1
-0,1
Bütçe Dışı Fonlar
-0,2
-0,6
-0,5
-0,4
İşsizlik Sigortası Fonu
0,4
0,6
0,6
0,7
Sosyal Güvenlik Kuruluşları
0,0
0,0
0,0
0,0
Genel Sağlık Sigortası
0,0
0,0
0,0
0,0
Döner Sermayeli Kuruluşlar
0,1
0,1
0,1
0,1
KİT (Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar dahil)
0,4
0,1
0,0
-0,1
(1) Devlet Planlama Teşkilatının klasik kamu kesimi genel dengesi formatı esas alınmıştır.
(2) Gelir – gider farkını göstermektedir.
Not: Negatif işaret açığı göstermektedir.
Ek Tablo 4: Genel Devlet Borçlanma Gereği
(GSYH’ya Oran, %)
2010
2011
2012
2013
GENEL DEVLET DENGESİ (GDD) (2)
-3,7
-2,1
-1,8
-1,1
Merkezi Yönetim Bütçesi
-1,8
-0,8
-0,3
0,5
Mahalli İdareler
-0,5
-0,3
-0,3
-0,5
Bütçe Dışı Fonlar
0,3
0,7
0,5
0,5
İşsizlik Sigortası Fonu
0,7
0,7
0,7
0,7
Sosyal Güvenlik Kuruluşları
-2,0
-2,3
-2,4
-2,4
Genel Sağlık Sigortası
-0,6
-0,3
-0,2
-0,1
Döner Sermayeli Kuruluşlar
0,2
0,2
0,1
0,1
FAİZ GİDERLERİ VE ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ HARİÇ GDD
0,6
0,8
1,3
1,7
Merkezi Yönetim Bütçesi
2,7
3,0
3,3
3,7
Mahalli İdareler
-0,4
-0,5
-0,3
-0,3
Bütçe Dışı Fonlar
0,0
0,0
0,0
0,0
İşsizlik Sigortası Fonu
0,7
0,7
0,7
0,7
Sosyal Güvenlik Kuruluşları
-2,0
-2,3
-2,4
-2,4
Genel Sağlık Sigortası
-0,6
-0,3
-0,2
-0,1
Döner Sermayeli Kuruluşlar
0,2
0,2
0,1
0,1
Genel Devlet Gelirleri
35,4
35,8
35,4
35,0
Özelleştirme Hariç Genel Devlet Gelirleri
35,0
34,6
34,5
34,3
Genel Devlet Harcamaları
39,1
37,9
37,2
36,1
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Harcamaları
34,4
33,8
33,2
32,6
(1) Devlet Planlama Teşkilatı tarafından Avrupa Birliğine sunulan Katılım Öncesi Ekonomik Program formatı esas alınmıştır. Bu çerçevede, kamu kaynağının, ilk elde eden kuruluş bütçesinde gelir; nihai olarak harcayan kuruluş bütçesinde gider olarak yazılması durumunda oluşan ve KİT’leri kapsamayan Genel Devlet Dengesinde, toplam denge rakamı klasik tanıma göre değişmemekte, ancak bütçe türleri itibarıyla açık (veya fazla) değişmektedir.(2) Gelir – gider farkını göstermektedir.Not: Negatif işaret açığı göstermektedir.
Ekli “Okul Sütü Programı Uygulama Esasları Hakkında Karar”ın yürürlüğe konulması; Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının 21/9/2012 tarihli ve 14897 sayılı yazısı üzerine, 5488 sayılı Tarım Kanununun 19 uncu maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 24/9/2012 tarihinde kararlaştırılmıştır.
OKUL SÜTÜ PROGRAMI UYGULAMA ESASLARI HAKKINDA KARAR
Amaç ve kapsam
MADDE 1 – (1) Bu Kararın amacı; Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığınca ortaklaşa hazırlanan ve 2012-2013 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde yürütülecek olan Okul Sütü Programı (Program) kapsamında, ana sınıfı dahil olmak üzere ilkokul öğrencilerine, süt içme alışkanlığını kazandırmak ve dengeli beslenme suretiyle gelişme oranlarını artırmak amacıyla UHT içme sütü ambalajlı, UHT içme sütü dağıtılmasına ilişkin esasların belirlenmesidir.
Miktar, takvim, üretim ve sevkiyat
MADDE 2 – (1) Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenecek olan okullarda her öğrenciye, bu maddede belirtilen esaslar çerçevesinde haftada 3 gün, 200 ml sade UHT içme sütü dağıtılır.
(2) Program doğrultusunda dağıtılacak sütün temini ve dağıtım takvimi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından belirlenir.
(3) Program süresince yapılacak okul sütü sevkiyatları Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca belirlenecek kriterlere uygun olarak yapılır.
(4) Okul sütü sevkiyatları, il içinde il milli eğitim müdürlüklerinin organizasyonu ve kontrolünde yüklenici tarafından yapılır.
(5) UHT içme sütü; 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik kapsamında, ülke içinde UHT içme sütü üretimi yapan gıda işletmelerinden, 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde temin edilir.
Görev, sorumluluk ve organizasyon
MADDE 3 – (1) Bu Karar kapsamında; Programın koordinasyonu ile okul sütünün tedariki ve illere dağıtımından Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı; Okul Sütü Komisyonu tarafından kabul edilen sütün muhafaza edilmesi ve/veya ettirilmesi, okullara ulaştırılması, dağıtılması ve uygun şartlarda tüketimlerinin sağlanmasından Milli Eğitim Bakanlığı; Program uygulama döneminde öğrencilerin gelişme oranlarının ve süt tüketimi alışkanlıklarındaki değişikliklerin tespitine ilişkin çalışmalardan Sağlık Bakanlığı sorumludur.
(2) Aile hekimleri, öğretmenler ve/veya veliler tarafından süte karşı duyarlılığı tespit edilen öğrenciler okul yönetimleri tarafından Program dışında tutulur.
(3) Dağıtılacak UHT içme sütü Türk gıda mevzuatına uygun olur.
(4) İllerde; vali yardımcısı başkanlığında il gıda, tarım ve hayvancılık müdürlüğü, il milli eğitim müdürlüğü, defterdarlık ve il sağlık müdürlüğü temsilcilerinden oluşan ve Programın yürütülmesinden sorumlu Okul Sütü Komisyonu kurulur. Okul Sütü Komisyonu, mal muayene ve kabul komisyonu olarak görev yapar.
Eğitim ve tanıtım
MADDE 4 – (1) Programın tanıtımı ve Programda yer alan kişi ve kuruluşların eğitimleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığının katılımıyla Ulusal Süt Konseyi tarafından yapılır.
Finansman ve ödemeler
MADDE 5 – (1) Bu Karar uyarınca yapılacak ödemeler için gerekli kaynak Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına genel bütçeden tahsis edilen ödenekten karşılanır.
(2) Okul Sütü Komisyonu tarafından uygun görülerek kabul edilen sütlere ilişkin olarak 7 nci madde kapsamında çıkarılacak tebliğde belirtilecek süreler içinde Valiliklerce düzenlenecek muayene ve kabul tutanağı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına gönderilir. Ödemeler, söz konusu tebliğde belirtilecek esaslar çerçevesinde, muayene ve kabul tutanaklarına istinaden Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca hazırlanacak icmallere göre yapılır.
Denetim ve cezai hükümler
MADDE 6 – (1) Programla ilgili ödemeler ve diğer hususlarda denetimi sağlayacak tedbirleri, Programdaki sorumluluklarına göre Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı alır.
(2) Haksız ödemelerin yapılmasında ödemeyi sağlayan belge veya belgeleri düzenleyen gerçek ve tüzel kişiler geri alınacak tutarların tahsilinde müştereken sorumlu tutulur.
Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar
MADDE 7 – (1) Bu Kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca bu Kararın yayımı tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde çıkarılacak tebliğ ile belirlenir.
Yürürlük
MADDE 8 – (1) Bu Karar yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 9 – (1) Bu Karar hükümlerini Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı yürütür.
9 Ekim 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28436 (Mükerrer)
BAKANLAR KURULU KARARI
Karar Sayısı : 2012/3793
Kalkınma Bakanlığınca hazırlanan ekli “Orta Vadeli Program (2013-2015)”ın kabul edilmesi; adı geçen Bakanlığın 6/9/2012 tarihli ve 5207 sayılı yazısı üzerine, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 16 ncı maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 10/9/2012 tarihinde kararlaştırılmıştır.
ORTA VADELİ PROGRAM
(2013-2015)
GİRİŞ
Küresel krizin başlangıcından itibaren yaklaşık 5 yıl geçmesine rağmen, dünya ekonomisinde henüz istikrar sağlanamamıştır. Önümüzdeki döneme dair özellikle gelişmiş ülke ekonomileri kaynaklı belirsizlik ve riskler sürmektedir.
Küresel belirsizlik ortamında ülkemiz ekonomisi olumlu bir performans göstermeye devam etmiştir. Kredibilitesi yüksek orta vadeli programların kararlılıkla uygulanması buna büyük katkı sağlamıştır.
2013-2015 dönemini kapsayan bu Orta Vadeli Programın temel amacı; potansiyel büyüme hızına ulaşmak, cari işlemler açığını daha da azaltmak, enflasyonu düşürmek, kamu mali dengelerini iyileştirmek ve böylece makroekonomik ve finansal istikrarı güçlendirmektir. Programda öngörülen mali çerçeve, finansal istikrar ortamı ve bankacılık sistemimizin sağlıklı yapısı özel kesim kaynaklı dengeli bir büyüme ortamı oluşturmaya devam edecektir.
Önümüzdeki dönemde, küresel ekonomideki ve potansiyel dış ticaret pazarlarımızdaki gelişmeler yakından izlenerek, Orta Vadeli Programın temel çerçevesi korunmak şartıyla, gerekli olabilecek politika uyarlamaları hızlı ve kararlı bir şekilde uygulamaya konulacaktır.
I. DÜNYA VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE GELİŞMELER
A. DÜNYA EKONOMİSİ
Küresel krizin dünya ekonomisi üzerindeki olumsuz etkileri alınan önlemlere rağmen devam etmekte ve ülke ekonomilerindeki yavaşlama eğilimi sürmektedir. Küresel ekonomi, özellikle Avro Bölgesinde yaşanan sorunların ticaret ve güven kanallarıyla diğer bölgelere yayılması sonucu tekrar zayıflamaya başlamıştır. Avro Bölgesinde yaşanan ekonomik ve siyasi gelişmeler küresel görünüm üzerinde belirleyici olmaya devam etmektedir.
2009 yılında yaşanan daralma sonrasında 2010 yılında dünya ekonomisi toparlanma sürecine girmiş ve yüzde 5,1 oranında büyümüştür. Ancak 2011 yılında bu toparlanma süreci sürdürülememiştir. Avro Bölgesinde yaşanan mali çalkantılar ve bunun bankacılık kesimine olan yansımaları ile ekonomi politikasına yönelik karar alma süreçlerinde yaşanan belirsizlikler gelişmiş ülkelerde büyüme performansının beklenenden daha düşük seyretmesine neden olmuştur. Bu durum gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin büyümelerine olumsuz yönde yansımaktadır. Bunun yanı sıra enerji, emtia ve gıda fiyatlarında yaşanan dalgalı seyrin yarattığı belirsizlik ortamı küresel büyümeyi olumsuz etkilemiştir. Bu gelişmelerle birlikte, 2011 yılının Mart ayında Japonya’da yaşanan felaketlerin tedarik zincirine olumsuz yansımaları ve Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesinde yaşanan siyasi belirsizlikler 2011 yılında dünya büyümesinin yüzde 3,8’e gerilemesine yol açmıştır. Gelişmiş ekonomilerde 2010 yılında yüzde 3 olarak gerçekleşen büyüme hızı, 2011 yılında yüzde 1,6’ya gerilemiştir. Aynı dönemde gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin büyüme hızı ise yüzde 7,4’ten yüzde 6,2’ye inmiştir.[1]
2010 yılında yüzde 12,6 oranında gerçekleşen dünya ticaret hacmi artış hızı, küresel ekonomik faaliyetlerdeki yavaşlamaya bağlı olarak 2011 yılında yüzde 5,8’e gerilemiştir.
2011 yılında gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde önemli fiyat artışları görülmüştür. Dünya mal ve hizmet ticareti fiyatları 2010 yılında yüzde 5,6, 2011 yılında ise yüzde 11,2 oranında artmıştır. Tüketici enflasyonu gelişmiş ekonomilerde yüzde 2,7, gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerde ise yüzde 7,2 olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılında küresel düzeyde yaşanan enflasyon artışlarının nedenleri arasında uluslararası düzeyde petrol, metal ve gıda fiyatlarındaki artışların yanı sıra ABD Merkez Bankasının ve Avrupa Merkez Bankasının parasal genişlemeyi sürdürmeleri sayılabilir.
Parasal genişleme nedeniyle dolar ve avro açısından likidite bolluğu ve faizlerin çok düşük olması, yatırımcıları gelişmekte olan ekonomilere yönlendirmiştir. Bu şekilde gerçekleşen kısa vadeli sermaye girişi, gelişmekte olan ekonomilerin para birimlerinin değer kazanmasına, kredi hacimlerinin aşırı hızlı artmasına ve dış ticaret dengelerinin bozulmasına yol açarak söz konusu ülkeler için önemli risk ve kırılganlık yaratmaktadır.
2011 yılında küresel ölçekte ekonomik toparlanmanın zayıf seyretmesine bağlı olarak birçok ülkede istihdam artışının yeterli düzeyde sağlanamaması önemli bir sorun olmaya devam etmiştir. Özellikle Yunanistan, Portekiz, İrlanda ve İspanya gibi AB ülkelerinde işsizlik oranları yüksek seviyelere çıkmıştır. ABD ekonomisinde işsizlik oranı 2011 yılında, 2010 yılına göre bir miktar azalmasına rağmen, yüzde 9 ile kriz öncesi dönemlerin üzerinde gerçekleşmiştir. Avro Bölgesi işsizlik oranı ise 2011 yılında yüzde 10,2 oranıyla bir önceki yıla çok yakın seviyede gerçekleşmiştir.
Ekonominin canlandırılmasına yönelik alınan önlemler ve finansal sisteme sağlanan destekler, AB üyesi birçok ülkede mali sorunlara ve buna paralel olarak kamu maliyesinde bozulmalara yol açmıştır. Yüksek kamu borç stoku ve bütçe açıklarıyla karşı karşıya olan bazı ülkelerin buna ilave olarak düşük büyüme performansı göstermesi, borçların çevrilebilirliğine yönelik kaygıları daha da artırmıştır. Bu ülkelerde artan risk sonucu kredi notlarının düşürülmesi ise borçlanma maliyetlerini yükseltmiştir. 2010 yılı sonunda Avro Bölgesi genelinde yüzde 85,4 olan genel devlet brüt borç stokunun GSYH’ya oranı 2011 yılı sonunda yüzde 88’e yükselmiştir. ABD’de ise bu oran aynı dönemler itibarıyla yüzde 98,6’dan yüzde 102,9’a çıkmıştır.
2011 yılında yüzde 1,8 oranında büyüyen ABD ekonomisinde, toparlanma eğilimine rağmen, halen zayıf büyüme performansı gözlenmektedir. 2012 yılının ilk yarısında Avro Bölgesindeki krizin olumsuz yansımaları, tüketici harcamalarındaki zayıflık, tüketici güveninin istenilen seviyelerde olmaması, yeterli istihdam yaratılamaması ve istihdam piyasasındaki yapısal sorunlar; ABD ekonomisinde yıl sonu büyümesinin beklenenden düşük gerçekleşeceğine işaret etmektedir. Bunlara ilave olarak, 2013 yılında birçok vergi teşvikinin yasal süresinin sona ermesi ve borç tavanının artırılamaması sonucunda oluşacak otomatik harcama kesintileri nedenleriyle mali sıkılaşmaya gidilecek olmasının yarattığı endişeler, henüz orta vadeli bir mali planın ortaya konulamaması, zayıf konut piyasası gibi gelişmeler ABD ekonomisinin gelecek dönem büyümesinin de ılımlı seyredeceğini göstermektedir.
Avrupa Birliğinde krizle mücadele etmek amacıyla geçtiğimiz dönemde önemli adımlar atılmış olmasına rağmen, ekonomilerin canlandırılması yönünde ve kamu dengelerinde kayda değer bir iyileşme sağlanamamıştır. Avro Bölgesi liderleri krizle mücadele etmek için kurumsal yapının güçlendirilmesi, bankacılık birliği yol haritasının oluşturulması, ortak denetim mekanizmasının kurulması, kurtarma fonlarına esneklik kazandırılması, Avrupa İstikrar Mekanizmasına bankaları doğrudan sermayelendirme yetkisinin verilmesi konularında önemli kararlar almışlardır. Ancak, bu kararların ayrıntıları ve nasıl uygulanacağına yönelik belirsizlikler devam etmekte ve küresel ekonomi açısından önemli bir risk unsuru oluşturmaktadır. Bu gelişmelere paralel olarak, Avrupa’da yüksek seyreden borç oranları ve zayıf bankacılık yapısı Avro Bölgesine yönelik büyüme tahminlerinin aşağı yönlü revize edilmesine yol açmıştır.
Gelişmekte olan ülke ekonomilerinin büyümeleri 2011 yılından bu yana gelişmiş ülke ekonomilerinin büyüme performanslarına paralel olarak yavaşlamıştır. Son yıllarda küresel büyümenin motoru olarak görülen ve 2011 yılında yüzde 9,2 oranında büyüyen Çin ekonomisinin 2012 yılı ikinci çeyreğinde yüzde 7,6 olarak gerçekleşen büyüme oranı, bu ekonomide önemli bir yavaşlama olduğunu göstermektedir. Bu oran, Çin’in son yıllardaki en düşük büyüme verisidir. Yükselen Asya ekonomileri dışında kalan gelişmekte olan ülkelerde büyümenin; uygulanan daraltıcı politikalar, dışsal etkenler ve artan risk algısı nedeniyle potansiyelin altında kalacağı öngörülmektedir.
Dünya ekonomisinde yaşanan bu gelişmeler sonucunda uluslararası kuruluşlar büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etmişlerdir. 2012 yılı dünya büyümesini 2011 yılı Eylül ayında yüzde 4 olarak tahmin eden IMF, 2012 yılı Ekim ayında bu tahminini yüzde 3,3 seviyesine indirmiştir. 2013, 2014 ve 2015 yıllarında ise dünya büyümesinin bir miktar artarak sırasıyla yüzde 3,6, yüzde 4,1 ve yüzde 4,4 oranında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.
2011 yılı Eylül ayında yapılan tahminlerde, 2012 yılında yüzde 1,1 oranında büyüyeceği öngörülen Avro Bölgesinin 2012 yılı Ekim ayında yapılan tahminlerde yüzde 0,4 oranında daralacağı öngörülmektedir. 2013-2015 döneminde ise Avro Bölgesinin sırasıyla yüzde 0,2, yüzde 1,2 ve yüzde 1,5 oranında büyümesi beklenmektedir. ABD ekonomisinin ise 2012-2015 döneminde sırasıyla yüzde 2,2, yüzde 2,1, yüzde 2,9 ve yüzde 3,4 oranında büyümesi öngörülmektedir. Gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin 2012-2015 döneminde sırasıyla yüzde 5,3, yüzde 5,6, yüzde 5,9 ve yüzde 6,1 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir. Aynı dönemde Çin’in yüzde 7,8 ila yüzde 8,5 aralığında büyümesi beklenmektedir. [2]
Dünya ticaret hacminin 2012 yılında yüzde 3,2 ve 2013 yılında yüzde 4,5 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir. 2014 ve 2015 yıllarında ise dünya ticaret hacminin yüzde 5,8 ve yüzde 6,1 oranında artması beklenmektedir.
2012 yılına ilişkin düşük büyüme beklentisi ve istihdam yaratılmasındaki güçlükler nedeniyle işsizlik oranlarında küresel düzeyde belirgin bir iyileşme beklenmemektedir. 2012 yılında işsizlik oranlarının, ABD ve Avro Bölgesi için sırasıyla yüzde 8,2 ve yüzde 11,2 olması beklenmektedir. 2013 yılında ise bu oranların sırasıyla yüzde 8,1 ve yüzde 11,5 olacağı tahmin edilmektedir.
Ekonomik toparlanmanın yavaş seyrettiği ABD ekonomisinde bütçe açığının önemli derecede azalması beklenmemekte ve 2011 yılında yüzde 10,1 olan genel devlet bütçe açığının GSYH’ya oranının 2012 ve 2013 yıllarında sırasıyla yüzde 8,7 ve yüzde 7,3 olacağı tahmin edilmektedir. Genel devlet brüt borç stokunun GSYH’ya oranının ise artmaya devam ederek 2012 yılında yüzde 107,2’ye, 2013 yılında yüzde 111,7’ye yükselmesi beklenmektedir.
Başta Yunanistan, İrlanda ve İtalya olmak üzere AB çevre ülkelerinde yüksek oranlı borçlar ve bozulan mali yapı nedeniyle alınan mali önlemlerin etkisiyle Avro Bölgesinde genel devlet bütçe açığının GSYH’ya oranının önümüzdeki dönemde gerilemesi beklenmektedir. 2011 yılında yüzde 4,1 seviyesinde olan bu rakamın, 2012 yılında yüzde 3,3’e ve 2013 yılında yüzde 2,6’ya düşeceği tahmin edilmektedir. Genel devlet brüt borç stokunun GSYH’ya oranındaki artış eğiliminin devam ederek 2012 ve 2013 yıllarında sırasıyla yüzde 93,6 ve yüzde 94,9 olacağı tahmin edilmektedir.
2011 yılında küresel düzeyde yüzde 4,9 olarak gerçekleşen enflasyon oranının, 2012 yılında yüzde 4 ve 2013 yılında ise yüzde 3,7 olacağı tahmin edilmektedir. Son aylarda dünya genelinde tarımsal üretimde yaşanan sorunlar gıda fiyatlarının artmasına yol açmaktadır. Tarımsal emtia fiyatlarında gözlenen artışlar işlenmiş gıda fiyatları ve dolayısıyla enflasyon üzerinde yukarı yönlü risk oluşturmaktadır. Emtia fiyatlarındaki dalgalı seyir ise belirsizliği artırmaktadır.
2012 yılının ilk aylarında Orta Doğu’da oluşan siyasi gelişmeler neticesinde artan petrol fiyatları, arz yönlü olumlu gelişmeler ve küresel ekonomik aktivitedeki yavaşlamanın talep baskısını azaltması sonucunda 2012 yılının ikinci çeyreğinden itibaren azalmış, ancak yılın ikinci yarısında yeniden bir artış eğilimine girmiştir.
Dünya ekonomisinde aşağı yönlü risklerin önümüzdeki dönemde de devam etmesi beklenmektedir. Küresel ekonomide aşağı yönlü risklerin giderek ağırlık kazanması ve küresel büyüme görünümünün daha da zayıflaması durumunda gelişmekte olan ülkelerin makro-finansal dengeleri olumsuz etkilenebilecektir.
Küresel konjonktürdeki belirsizliklere karşı Türkiye ekonomisinin dayanıklılığının korunması açısından son yıllarda uygulanan ihtiyatlı maliye politikalarının önümüzdeki dönemde de devam etmesi kritik önem taşımaktadır. Mali disiplinin kalitesini artıracak ve tasarruf açığını azaltacak yapısal reformların sürdürülmesi ekonomide istikrarı destekleyecektir.
B. TÜRKİYE EKONOMİSİ
Türkiye 2011 yılında kaydettiği yüzde 8,5 oranındaki GSYH büyümesiyle, dünyada büyüme hızı en yüksek olan ülkeler arasında yer almıştır. 2011 yılında büyüme esas olarak özel tüketim ve sabit sermaye yatırımları kaynaklı olmuştur. Yurtiçi talepteki canlanma özellikle imalat sanayii, inşaat, ticaret ve ulaştırma sektörlerinde yüksek katma değer artışlarını beraberinde getirmiştir. Sürdürülebilir bir büyüme temel hedefi çerçevesinde; küresel ölçekteki belirsizlikler ve cari işlemler açığındaki artış karşısında alınan önlemler sonucunda, ekonomik faaliyetler özellikle yılın son çeyreğinden itibaren yavaşlama eğilimine girmiştir. Söz konusu yavaşlama 2012 yılının ilk yarısında da devam etmiştir. Son bir yılda net mal ve hizmet ihracatının büyümeye katkısının giderek artması sonucunda iç talep yavaşlamasının büyüme üzerindeki olumsuz etkisi sınırlı kalmıştır. Bu yılın son çeyreğinde net mal ve hizmet ihracatının büyümeye katkısının azalması, iç talebin ise nispi olarak toparlanması öngörülmektedir. Böylece 2012 yılı büyümesinin yüzde 3,2 olması beklenmektedir.
Mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre, küresel kriz sürecinde 2009 yılı Nisan döneminde yüzde 14,9’a kadar yükselen işsizlik oranı, yüksek büyüme ve işsizlikle mücadele kapsamında alınan tedbirlerin etkisiyle 2012 yılı Haziran döneminde yüzde 8,9 seviyesine gerilemiştir. İşsizlik oranının geldiği bu seviye kriz öncesi oranların da altındadır. Bu dönemde işsizlik oranı işgücüne katılma oranındaki yüzde 2,4 puan artışa rağmen azalmıştır.
İşsizlik oranındaki bu düşmeye paralel olarak istihdam oranı da artmıştır. Mevsimsel etkilerden arındırılmış olan istihdam oranı 2012 yılı Haziran döneminde yüzde 45,3’e yükselmiştir. Son bir yılda toplam istihdam 676 bin kişi artmıştır. Tarım dışı istihdamdaki artış ise 721 bin kişi olmuştur. Böylece, Nisan 2009 döneminden bu yana istihdam edilen kişi sayısında 4 milyonun üzerinde bir artış sağlanmıştır.
ILO verilerine göre Türkiye 2009 yılının başından bu yana işsizlik oranını en hızlı düşüren ülkelerden biri olmuştur. Ayrıca, OECD hesaplamalarına göre 2012 yılı Mayıs dönemi itibarıyla Türkiye’de mevsimsel düzeltilmiş işsizlik oranı ilk kez OECD ortalamasının altına inmiştir.
2011 yılının son çeyreğinde başlayan ekonomideki yavaşlama neticesinde, 2012 yılının Ocak-Temmuz döneminde ithalat nominal olarak azalmış ve cari açık önemli miktarda gerilemiştir. 2011 yılında 77,1 milyar dolar olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2012 yılı Temmuz ayında yıllıklandırılmış olarak 61,4 milyar dolara gerilemiştir. Bu eğilimin yılın geri kalanında da devam ederek yıl sonu itibarıyla cari açığın 59 milyar dolara inmesi beklenmektedir. Böylece 2011 yılında yüzde 10 olarak gerçekleşen cari işlemler açığının GSYH’ya oranının, 2012 yılı sonunda yüzde 7,3’e ineceği tahmin edilmektedir. Cari açıkta kaydedilen azalma, öncelikle alınan tedbirlere bağlı olarak yurtiçi talebin kontrol altında tutulmasına ve net ihracattaki artışa bağlı olarak gerçekleşmiştir.
Cari açığın kısa vadede azalmasına etki eden bu unsurların yanı sıra orta ve uzun vadede kalıcı bir şekilde sürdürülebilir düzeye indirilmesine yönelik olarak bir yandan dış ticaret açığını azaltıcı, diğer yandan yurtiçi tasarrufları artırıcı ve finansmanın kalitesini iyileştirici adımlar atılmıştır.
Bu bağlamda, ithalata bağımlı üretim yapısını değiştirmeyi amaçlayan yeni teşvik sistemi yürürlüğe konulmuştur. Ayrıca, girdi tedarik stratejisi kapsamında eylem planları hazırlanmıştır. Hizmet ihracatını destekleyici vergisel teşvikler getirilmiştir. İhracatta pazar çeşitliliğini sağlayacak uygulamalar sürdürülmüştür.
Yurtiçi tasarrufların artırılmasına yönelik olarak bireysel emeklilik ve hayat sigortası daha cazip hale getirilmiş ve doğal afet sigortasının yaygınlaşmasını sağlayacak yasal düzenlemeler yapılmıştır. Ayrıca şirket tasarruflarının artırılmasına ve uluslararası doğrudan yatırım girişlerine önemli katkı sağlayacak yeni Türk Ticaret Kanunu ile kayıtdışılıkla mücadele stratejisi uygulamaya konulmuştur.
Firmalarda borçlanma yerine öz kaynak kullanımının özendirilmesi sağlanmış, bireysel katılım sermayesi ve girişim sermayesi fonlarını destekleyecek düzenlemeler yapılmış, yeni Sermaye Piyasası Kanunu Tasarısı TBMM’ye sevk edilmiştir. Türkiye’nin finansal kapasitesinin artırılması amacıyla İstanbul Uluslararası Finans Merkezi projesini desteklemek üzere uluslararası fonların, portföy yönetim şirketlerince Türkiye’den yönetilmesine vergisel kolaylık getirilmiştir. Ayrıca, uluslararası ve yurtiçi piyasalarda kira sertifikası ihracına ilişkin altyapı oluşturulmuştur.
2011 yılında Türk Lirasında gözlenen belirgin değer kaybının yanı sıra dolar bazında ithalat fiyatlarında kaydedilen artışlar temel mal fiyatları artış hızını, maliyet koşullarındaki olumsuz gelişmeler ise hizmet fiyatları artış hızını ivmelendirmiştir. Ayrıca toplam talep koşullarının enflasyona düşüş yönünde verdiği katkının önceki iki yıla göre önemli oranda azalması da çekirdek enflasyonun yüzde 8,1’e yükselmesinde etkili olmuştur. Gıda fiyatları yıl boyunca dalgalı bir seyir izlemiş ve yılın son çeyreğinde kayda değer artış göstermiştir. Enerji fiyatlarındaki değişim ise petrol fiyatlarında yaşanan artışa paralel olarak yıl genelinde yüksek seyretmiştir. Altın fiyatlarındaki hızlı yükselme, elektrik ve doğal gazda yapılan fiyat ayarlamaları ile tütün mamullerine yönelik ÖTV düzenlemeleri TÜFE yıllık artış hızını yaklaşık 2 puan yükseltmiştir. Böylece, 2011 yılı sonunda TÜFE yıllık artış hızı, önceki yıla göre 4 puanlık bir artışla, yüzde 10,5 olarak gerçekleşmiştir.
2012 yılının Ocak-Eylül döneminde TÜFE birikimli artış hızı bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,2 puan azalarak yüzde 3,3 olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmede, yurtiçi talepte kaydedilen yavaşlama, petrol dışı emtia fiyatlarının gerilemesi ve işlenmemiş gıda ürünleri fiyatlarında kaydedilen azalma etkili olmuştur. Ancak 2011 yılının son çeyreğinde TÜFE’deki yüksek artışın oluşturduğu baz etkisi nedeniyle yıllık enflasyon 2012 yılında yüksek seyretmiş ve Eylül ayı itibarıyla yüzde 9,2 olarak gerçekleşmiştir. Yıl sonunda TÜFE yıllık artış hızının bir önceki OVP tahmini olan yüzde 5,2’nin üzerinde yüzde 7,4 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, 2012 yılında yüksek seyreden enflasyonun fiyatlama davranışlarına olumsuz etkisi, petrol fiyatlarının öngörülen seviyelerin üzerinde seyretmesi ve Eylül ve Ekim aylarında yapılan fiyat ayarlamaları etkili olmuştur.
Merkez Bankası 2011 yılında yaşanan gelişmelerin temel enflasyon üzerinde kalıcı etki yaratmasını sınırlandırmak için para politikasında önemli bir sıkılaştırmaya gitmiştir. Bu çerçevede, faiz koridoru yukarı doğru genişletilmiş, ortalama fonlama maliyeti belirgin şekilde artırılmış ve esnek para politikası çerçevesinde ortalama fonlama maliyetinin politika faizinin üzerinde seyretmesine izin verilmiştir. Enflasyonist risklerin görece azalmasıyla birlikte Merkez Bankası, son 3 aylık dönemde ortalama fonlama maliyetini düşürmüş ve Eylül ayındaki Para Politikası Kurulunda faiz koridorunun üst sınırında indirime gidilmiştir.
Merkez Bankası, 2012 yılında bankaların likidite yönetimini daha az maliyetli ve daha esnek bir yapıya kavuşturmayı, döviz kurunda oynaklığı azaltmayı ve döviz rezervlerini güçlendirmeyi amaçlayan adımlar atmıştır. Bu doğrultuda, Türk Lirası yükümlülükler için tesis edilmesi gereken zorunlu karşılıkların döviz veya altın olarak tutulabilecek kısmına ilişkin üst sınırlar kademeli olarak yükseltilmiştir.
2011 yılında genel devlet açığı GSYH’ya oran olarak başlangıçta öngörülenin yüzde 1,8 puan altında gerçekleşmiştir. Bu olumlu performansın yüzde 0,6 puanı gelirlerden, yüzde 0,7 puanı faiz giderlerinden, yüzde 0,5 puanı ise faiz dışı harcamalardan kaynaklanmıştır. Gelirlerde sağlanan performansta, ekonomide yaşanan güçlü toparlanma, istihdamdaki artış ve bazı kamu alacaklarının yeniden yapılandırılması etkili olmuştur. Nominal tutar olarak, faiz giderleri programlananın altında gerçekleşmiş; faiz dışı harcamalar ise programlananın üzerine çıkmıştır.
2012 yılında genel devlet gelirlerinin GSYH’ya oranının sosyal güvenlik prim gelirlerindeki artışa paralel olarak bir önceki yılın yüzde 0,6 puan üzerinde, yüzde 37 olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir. Faiz giderlerinin 2011 yılı seviyesine yakın gerçekleşmesi, faiz dışı harcamaların ise özellikle cari giderler ve transferlerdeki artış nedeniyle bir önceki yıla göre yüzde 1,7 puan artması beklenmektedir. Böylece, GSYH’ya oranla yüzde 0,8 olarak hedeflenen genel devlet açığının, 2012 yılı sonunda, yüzde 1,6 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Ayrıca, GSYH’ya oran olarak, yüzde 1,1 olması programlanan kamu kesimi borçlanma gereğinin yüzde 1,7 olması öngörülmektedir. Öte yandan, faiz giderleri ve özelleştirme gelirleri hariç kamu kesimi fazlasının ise programlanan seviye olan yüzde 1,7’de kalması beklenmektedir.
Bu gelişmelere paralel olarak 2011 yılında yüzde 39,2 olarak gerçekleşen AB tanımlı genel devlet borç stokunun GSYH’ya oranının 2012 yılında yüzde 36,5 düzeyinde olması beklenmektedir.
II. TEMEL AMAÇ
2013-2015 dönemini kapsayan Orta Vadeli Programın temel amacı, küresel ekonomide devam eden sorunlara rağmen, büyümeyi potansiyel seviyesine çıkarmak, istihdamı artırmak, kamu dengelerini iyileştirmek, enflasyonla mücadeleye devam etmek, cari işlemler açığındaki düşüş eğilimini sürdürmek, yurtiçi tasarrufları artırmak ve bunların sonucunda makroekonomik istikrarı güçlendirmektir.
Program döneminde maliye, para ve gelirler politikaları ile makro ihtiyati düzenlemeler, güven, istikrar ve öngörülebilirliği güçlendirecek ve ekonominin dış şoklara karşı dayanıklılığını artıracak bir çerçevede uygulanacaktır.
Makro tedbirlerin yanı sıra cari açığın orta-uzun vadede kalıcı olarak düşürülmesi için yapısal reformlara ve sektörel bazda tedbirlerin alınmasına devam edilecektir.
İstihdamı artırmak için istikrarlı büyüme ortamını sağlayacak politikaların yanı sıra işgücünün niteliğini, işgücü piyasasının esnekliğini ve işgücüne katılımı artıracak politikalara ağırlık verilecektir.
Ekonominin rekabet gücü, kamu harcamalarında etkinlik, iyi yönetişim, eğitim sistemi, yargı sistemi, vergi sistemi, kayıtdışılık, yerel yönetimler, bölgesel gelişme ve sürdürülebilir kalkınma alanlarındaki yapısal dönüşümün devam ettirilmesi, kentsel dönüşümün gerçekleştirilmesi programın temel öncelikleri arasında yer almaktadır.
III. MAKROEKONOMİK HEDEFLER VE POLİTİKALAR
A. PROGRAM DÖNEMİ HEDEF VE GÖSTERGELERİ
Programın makroekonomik çerçevesi oluşturulurken; dönem içerisinde, küresel büyümenin tedrici olarak artacağı, ticaret ortaklarımızın ise daha ılımlı büyüyeceği, yükselen piyasa ekonomilerine sermaye girişinin devam edeceği, ithalat ve ihracat fiyatlarımızın yatay bir seyir izleyeceği varsayılmıştır.
1. Büyüme ve İstihdam
i) AB ülkeleri başta olmak üzere dış pazarlarımızdaki talep belirsizliği nedeniyle 2013 yılında GSYH büyümesi yüzde 4 olarak öngörülmüştür. 2014 ve 2015 yıllarında ise büyümenin potansiyel seviyesine yakınsayarak yüzde 5 seviyesinde gerçekleşmesi hedef alınmıştır. Bu dönemde büyümeye dış talebin katkısının sınırlı kalması, büyümenin esas itibarıyla yurtiçi talep kaynaklı olması öngörülmektedir.
ii) Program döneminde, reel olarak yıllık ortalamada, özel tüketim harcamalarının yüzde 4,0, özel sabit sermaye yatırımlarının yüzde 7,0, kamu tüketim harcamalarının yüzde 3,4, kamu sabit sermaye yatırımlarının ise yüzde 4,3 artması öngörülmektedir.
iii) Son yıllarda önemli ölçüde düşen yurtiçi tasarrufların dönem boyunca artarak program dönemi sonunda yüzde 16,7’ye ulaşması beklenmektedir. Bu gelişmede özel kesim tasarruflarındaki artış belirleyici olmaktadır.
iv) Program dönemi boyunca hem kamuda hem de özel kesimde tasarruf yatırım açığı oluşması öngörülmektedir.
v) Program döneminde ekonomik büyümeyle birlikte tarım dışında 1,6 milyon kişi ilave istihdam yaratılması beklenmektedir. Bu dönemde tarım istihdamında beklenen sınırlı gerilemenin etkisiyle toplam istihdam artışının 1,5 milyon kişi olacağı tahmin edilmektedir.
vi) Dönem sonunda işgücüne katılma oranının yüzde 49,8, istihdam oranının yüzde 45,5, işsizlik oranının ise yüzde 8,7 olması beklenmektedir.
2. Kamu Maliyesi
i) 2012 yılı sonunda yüzde 1,7 olacağı tahmin edilen kamu kesimi açığının GSYH’ya oranının, Program dönemi sonunda yüzde 0,9’a gerilemesi hedeflenmektedir.
ii) Aynı şekilde, 2015 yılı genel devlet açığının GSYH’ya oranının da, 2012 yılında gerçekleşmesi beklenen yüzde 1,6 seviyesinden yüzde 0,9’a düşmesi hedeflenmektedir.
iii) 2012 yılında GSYH’ya oran olarak yüzde 0,5 düzeyinde olması beklenen program tanımlı kamu kesimi fazlasının sürekli artarak Program dönemi sonunda yüzde 1,1’e yükselmesi öngörülmektedir.
iv) GSYH’ya oran olarak, genel devlet harcama ve gelirlerinin son dönemde ulaştığı seviyelerde seyretmesi beklenmektedir.
v) 2012 yılında yüzde 27,2 olarak gerçekleşeceği tahmin edilen sosyal güvenlik primleri dahil vergi yükünün (vergi red ve iadeleri hariç) GSYH’ya oranının, 2013 yılında yüzde 28,2 olarak gerçekleşeceği ve Program dönemi sonunda yüzde 27,5 seviyesine gerileyeceği öngörülmektedir.
vi) GSYH’ya oran olarak, 2011 yılında yüzde 39,2 düzeyinde gerçekleşen AB tanımlı genel yönetim nominal borç stokunun 2012 yılında yüzde 36,5 düzeyine gerilemesi beklenmektedir. Söz konusu oranın düzenli bir azalma eğilimi göstererek, Program dönemi sonunda yüzde 31 düzeyinde gerçekleşmesi öngörülmektedir.
3. Ödemeler Dengesi
i) Program döneminde ticaret ortaklarımızın büyümesinin ılımlı seyredeceği, ihracatta pazar ve ürün çeşitlenmesinin artacağı tahmin edilmektedir. İhracat ve yakıt dışı ithalat fiyatlarının birbirine yakın seviyelerde ve düşük oranda artacağı ve böylece dış ticaret hadlerinde kayda değer bir değişim olmayacağı öngörülmektedir.
ii) Bu çerçevede, Program döneminde yıllık ortalamada reel olarak ihracatın yüzde 5,7, ithalatın ise yüzde 5,4 oranında artacağı tahmin edilmektedir.
iii) Dönem boyunca parasal olmayan altın ihracat ve ithalatının geçmiş yıllar seviyesine dönmesi beklenmektedir.
iv) 2012 yılı sonunda 59,1 milyar dolar olacağı tahmin edilen yakıt ithalatının (27. Fasıl), büyüme performansı ve petrol fiyatlarındaki beklentilere göre dönem sonunda 65,4 milyar dolar olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
v) 2012 yılında turizm gelirlerinin beklenen seviyenin biraz altında kalacağı, program döneminde ise turizm gelirlerinin ortalama yüzde 6,5 oranında artacağı tahmin edilmektedir.
vi) Program döneminde yurtiçi tasarrufları artırmaya ve ekonominin üretim yapısının ithalata olan yüksek bağımlılığını azaltmaya yönelik politikaların da katkısıyla, 2012 yılı sonunda yüzde 7,3 olarak gerçekleşmesi beklenen cari işlemler açığının GSYH’ya oranının dönem sonunda yüzde 6,5’e inmesi hedeflenmektedir.
4. Enflasyon
i) Toplam talep koşullarının enflasyona düşüş yönünde yaptığı katkının Program döneminde devam edeceği ve emtia fiyatlarının istikrarlı seyredeceği öngörülmektedir. Gıda enflasyonunun yüzde 7 civarında dalgalanması ve Brent tipi ham petrol fiyatlarının 110 dolar seviyesinde kalması beklenmektedir. Bu çerçevede, TÜFE yıllık artış hızının, yüzde 5 seviyesine ineceği tahmin edilmektedir.
B. MAKROEKONOMİK POLİTİKALAR
1. Büyüme ve İstihdam
Kademeli olarak cari açığın düşürüldüğü buna karşılık büyüme hızının artırıldığı bir makroekonomik çerçeve için yurtiçi tasarrufların ve ekonominin rekabet gücünün artırılması büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede;
i) İç ve dış talep arasında dengeyi gözeterek, büyümenin istikrarlı bir artışla potansiyel hızında seyretmesi amacıyla para, maliye ve gelirler politikaları koordinasyon içerisinde yürütülecektir.
ii) İstihdamın artırılmasına, işgücünün niteliğinin yükseltilmesine, kayıtdışılığın ve bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılmasına yönelik politikalar desteklenerek, gelir artışı yoluyla tasarrufların artırılmasına katkı sağlanacaktır.
iii) Yurtiçi tasarrufların artırılması için tüketimin gelirle dengeli bir şekilde büyümesini sağlayıcı politikalar uygulanacaktır.
iv) Gerek kamuda gerekse özel kesimde israfı azaltmaya yönelik politikalar uygulanacaktır.
v) Tasarruf bilincinin artırılmasına yönelik çalışmalar düzenli olarak yürütülecektir.
vi) Rekabet gücünün artırılması için daha verimli, Ar-Ge tabanlı ve yenilikçi üretim yapısına geçiş desteklenecektir.
vii) Büyümenin sürdürülebilirliğini sağlamak ve yeni istihdam olanakları yaratmak için ihracatı artıracak ve ithalata bağımlılığı azaltacak yerli ve uluslararası yatırımlar desteklenmeye devam edilecektir.
viii) KOBİ’lerin rekabet gücünü artırmaya yönelik politikalara devam edilecektir.
ix) Her bölgenin kendi potansiyeli ve dinamikleri göz önünde bulundurularak ulusal büyümeye ve kalkınmaya sağladıkları katkı artırılacaktır.
x) Sosyal yardımlardan yararlananların işgücü piyasasına geçişini hedefleyen ve özendiren uygulamalar yaygınlaştırılacaktır.
xi) Kırsal kesimde, verimliliği görece yüksek ekonomik faaliyet alanlarını geliştirmek suretiyle, istihdam ve katma değer artırılacaktır.
2. Kamu Maliyesi
Maliye politikası; makroekonomik istikrarın güçlendirilmesine, özel sektör öncülüğünde bir büyüme sürecinin desteklenmesine, cari açıkla ve enflasyonla mücadeleye yardımcı olacak bir yaklaşımla yürütülecektir.
Programda öngörülen gelir, harcama ve borçlanma büyüklükleri gözetilecek, Programın mali hedeflerinden sapmaya yönelik güçlü emarelerin ortaya çıkması durumunda gerekli politika müdahaleleri yapılacak, mali disiplin korunacaktır.
a. Kamu Harcama Politikası
Kamu idarelerinin, belirlenen politika ve öncelikler doğrultusunda kendilerine tahsis edilen ödenekleri etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanmaları ve çok yıllı bütçeleme yaklaşımıyla belirlenen kamu harcamalarında programlanan miktarın aşılmaması esastır. Bu çerçevede;
i) Kamu idarelerinin karar verme süreçlerini güçlendirmek, mali saydamlık ve hesap verilebilirliği artırmak amacıyla uygulamaya konulan stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme anlayışı yaygınlaştırılacak, kaynak tahsis sürecinde stratejik planlar ve performans programları esas alınacaktır.
ii) Harcama programları verimlilik artışı sağlamak amacıyla gözden geçirilecektir. Bu amaçla idari bir mekanizma oluşturulacaktır.
iii) Sosyal amaçlı programlar ile tarım sektörüne yönelik transferlerin amaçlanan faydayı sağlayıp sağlamadıklarını değerlendirmek üzere çalışma yapılacaktır.
iv) Kamu idarelerinin etki analizi yapma kapasiteleri artırılacaktır.
v) Kamu ihale sisteminin etkinliği artırılacaktır.
vi) Sağlık hizmetlerinin kalitesinden ödün verilmeksizin, gereksiz ilaç ve hizmet kullanımını önlemek üzere ilaç ve tedavi harcamaları daha akılcı hale getirilecektir.
vii) Sağlık hizmet sunucularının geçmiş davranışlarını dikkate alan denetim modelleri geliştirilecek, risk analizi ve veri madenciliği alanlarında yazılım, donanım ve eğitim altyapısı güçlendirilecektir.
viii) Mahalli idarelerin genel bütçe vergi paylarından kamuya olan borçlarına mahsuben yapılacak kesinti, yeni borç doğmasını engelleyecek ve borç stokunun azalmasına yardımcı olacak bir oranla düzenli olarak uygulanmaya devam edilecektir.
b. Kamu Yatırım Politikası
Kamu yatırımlarının etkinliği artırılacak; yatırımlar, öncelikli sosyal ihtiyaçları giderecek ve üretken faaliyetleri destekleyecek nitelikteki altyapıya yönlendirilecek; kurumsal, sektörel, bölgesel ve AB’ye uyum yönündeki amaçların gerçekleştirilmesinde etkili bir araç olarak kullanılacaktır. Bu çerçevede;
i) Kamu yatırımlarının etkili, verimli ve zamanında gerçekleştirilmesi, mevcut sermaye stokunun daha etkin kullanılması hedeflenecektir.
ii) Eğitim, sağlık, teknolojik araştırma, ulaştırma, içme suyu, adalet ile bilgi ve iletişim teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik altyapı yatırımlarına öncelik verilecektir.
iii) Kamu yatırımları, başta Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP), Doğu Anadolu Projesi (DAP), Konya Ovası Projesi (KOP), Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) kapsamındaki yatırımlar olmak üzere bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmayı ve bölgesel gelişme potansiyelini değerlendirmeyi hedefleyen ekonomik ve sosyal altyapı projelerine yoğunlaştırılacaktır.
iv) Kamu yatırım teklif ve kararları, sorun, ihtiyaç ve çözüm analizlerini içeren sektörel, bölgesel ve kurumsal stratejiler ile nitelikli yapılabilirlik etütlerine dayandırılacaktır.
v) Kamu yatırımları uygulamalarının etkinliğini artırmak amacıyla izleme ve değerlendirme çalışmaları geliştirilecektir.
vi) Kamu altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesinde özel sektör katılımını artırıcı modellerin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.
c. Kamu Gelir Politikası
Kamu gelir politikasının temel amacı; etkin, basit ve âdil bir vergi sistemi oluşturarak sürdürülebilir kalkınmayı desteklemek, yurtiçi tasarrufları artırmak, istihdam ve yatırımları teşvik etmek, ekonomide kayıtdışılığı azaltmak ve bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılmasına katkıda bulunmaktır. Bu kapsamda;
i) Vergi düzenleme ve uygulamalarında istikrar ve öngörülebilirlik esas olacaktır.
ii) Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesine, yüksek katma değerli ürünler geliştirilerek ülke ekonomisinin uluslararası düzeyde rekabet edebilir bir yapıya kavuşturulmasına yönelik vergi politikası uygulamalarına devam edilecektir.
iii) Temel vergi kanunlarının günümüz ihtiyaçları doğrultusunda gözden geçirilmesi çalışmaları tamamlanacaktır.
iv) Vergi politikaları finansman kalitesini artıracak şekilde uygulanacaktır.
v) Başta yurtiçi tasarruf yetersizliği ve cari açık olmak üzere, büyüme ortamının sürdürülebilirliğini tehdit eden unsurlarla mücadelede vergi politikası gerektiğinde etkin bir şekilde kullanılacaktır.
vi) İstisna, muafiyet ve indirimler nedeniyle oluşan vergi harcaması tutarlarının hesaplanarak kamuoyuyla paylaşılması uygulaması genişletilerek sürdürülecektir.
vii) Vergiye uyumun artırılması ve vergi tabanının genişletilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir.
viii) Kamu taşınmazlarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılmasına yönelik olarak satış dahil tüm alternatifler değerlendirilecektir.
ix) Vergi politikalarının belirlenmesinde ve uygulanmasında, iklim değişikliğiyle mücadele edilmesine ve enerji tüketiminde tasarruf sağlanmasına yönelik öncelikler gözetilecektir.
d. Kamu Borçlanma Politikası
Kamu borçlanma politikası, iç ve dış piyasa koşulları ile maliyet unsurları göz önüne alınarak belirlenen risk düzeyi çerçevesinde, finansman ihtiyacının orta ve uzun vadede mümkün olan en uygun maliyetle karşılanmasını sağlayacak şekilde yürütülecektir. Bu hedef doğrultusunda,
i) Stratejik ölçütlere dayalı borçlanma politikası uygulaması sürdürülecektir.
ii) Piyasa koşulları elverdiği ölçüde, borçlanmanın ağırlıklı olarak TL cinsinden ve sabit faizli enstrümanlarla yapılması suretiyle döviz kuru ve faiz oranı riski; ortalama vadenin uzatılması ve Hazine’nin güçlü rezerv tutması suretiyle likidite riski düşürülecektir.
iii) Borç servisinin dönemler arası dengeli dağılmasının sağlanması ve ikincil piyasada fiyat etkinliğinin artırılması amaçlarıyla değişim ve geri alım ihaleleri yapılabilecektir.
iv) İkincil piyasalarda sağlıklı bir verim eğrisinin oluşturulması ve likiditenin sağlanmasına yönelik olarak senetlerin azalan vadelerde yeniden ihraç edilmesi politikasına devam edilecektir.
v) Devlet iç borçlanma senetlerinin yatırımcı tabanının genişletilmesi amacıyla yeni araçların geliştirilmesine ilişkin çalışmalara devam edilecektir.
vi) Piyasa yapıcılığı sistemi sürdürülecektir.
vii) Finansman programları, iç borçlanma stratejileri, ihale duyuruları gibi borçlanmaya ilişkin bilgilerin düzenli olarak açıklanmasına devam edilecektir.
e. Kamu Mali Yönetimi ve Denetim
Hukuki altyapısı önemli ölçüde oluşturulan mali yönetim, kontrol ve denetim anlayışı tüm unsurlarıyla uygulanacaktır. Bu kapsamda,
i) Kamu idarelerinde iç ve dış denetimin etkin ve koordineli bir şekilde çalışması ve iç kontrol sisteminin sağlıklı bir şekilde işletilmesi sağlanacaktır.
ii) Kamuda etkin bir dış denetimin sağlanması için Sayıştay’ın uygulama altyapısı güçlendirilecektir. iii) Kamu idarelerinin iç kontrol ve iç denetim standartlarına uyum düzeyi artırılacaktır.
iv) Kamu idarelerinin mali yönetim ve denetim alanındaki insan kaynakları alt yapısı güçlendirilecektir.
f. Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Özelleştirme
KİT’lerin kârlılık, verimlilik ve kurumsal yönetişim ilkelerine uygun olarak işletilmesi esastır.
i) KİT’lerde; yetkilendirmeyi, hesap verebilirliği, şeffaflığı, karar alma süreçlerinde etkinliği ve performansa dayalı yönetimi esas alan stratejik yönetim anlayışı yaygınlaştırılacaktır.
ii) KİT’lerin stratejik planlarının yıllık performans programları izlenecek ve değerlendirilecektir.
iii) KİT’lerde uluslararası standartlara uygun iç denetim birimleri oluşturulacak, iç kontrol sistemleri geliştirilecektir.
iv) Fiyatlandırma başta olmak üzere KİT’lerin tüm işletmecilik politikaları, stratejik planlar ile genel yatırım ve finansman kararnamelerinde öngörülen hedeflere ulaşacak şekilde belirlenecek ve etkin bir şekilde uygulanacaktır.
v) KİT’lerin gayrimenkullerinin değerlendirilmesinde rayiç bedel esas alınacaktır. Atıl olmayan gayrimenkullerin devrinde; işletmenin verimliliği ve bütünlüğü gibi hususların olumsuz etkilenmemesi, tarım arazilerinin korunması ve çevre sağlığı göz önünde bulundurulacaktır.
vi) KİT’lerin sürekli zarar eden ve kâra geçmesi mümkün görülmeyen işletme birimleri tasfiye edilecektir.
vii) KİT’lerde nitelikli personel ihtiyacının karşılanması için gerekli tedbirler alınacaktır.
viii) Kamu, elektrik dağıtımı ve şeker üretimi alanlarından tamamen çekilecek; elektrik üretimi, şehir içi doğal gaz dağıtımı, telekomünikasyon, liman, otoyol ve köprü işletmeciliğindeki kamu payı ise azaltılacaktır.
3. Ödemeler Dengesi
İstikrarlı büyümeyi sağlamak amacıyla cari açığın sürdürülebilir bir seviyeye indirilmesi ve finansmanının mümkün olduğunca doğrudan yatırımlar ve uzun vadeli kaynaklarla karşılanması esastır.
Yurtiçi tasarrufların artırılması, mali disiplinin korunması, yatırım ortamının iyileştirilmesi, işgücü piyasasının esneklik ve etkinliğinin artırılması, kayıtdışılıkla etkin mücadele edilmesi ve İstanbul Uluslararası Finans Merkezi Projesi çalışmaları cari açıkla mücadelede önemli katkı sağlayacaktır.
i) Enerjide yerli ve yenilenebilir kaynakların payı artırılacak, enerji verimliliğini sağlayıcı çalışmalar desteklenerek ithalata olan bağımlılık azaltılacaktır.
ii) Firmaların küresel rekabet gücünü artırmak amacıyla yenilikçiliğe dayalı, markalı, katma değeri yüksek ürün ve hizmetlerin üretim ve pazarlama süreçlerinin desteklenmesine devam edilecektir.
iii) Girdi Tedarik Stratejisi (GİTES) kapsamında; ihracata dönük üretimde daha etkin ve düşük maliyetli girdi tedarikine, üretim ve ihracatın ara malı ithalatına bağımlılığının azaltılmasına ve bu suretle ihracatta sürdürülebilir rekabet gücüne katkı sağlanmasına yönelik eylemlerin hayata geçirilmesine başlanacaktır.
iv) Yurtiçinde üretim yapan uluslararası firmaların tedarik zincirlerinde yurtiçi üretimin payının artırılmasına yönelik politikalar geliştirilecektir.
v) Dahilde işleme rejimi, yurtiçi üretim, ihracat ve dış ticaret dengesine etkisi açısından bütüncül bir şekilde değerlendirilerek gerekli düzenlemeler yapılacaktır.
vi) Yurtiçi katma değer oranı yüksek malları kullanma bilincinin geliştirilmesine yönelik olarak etiketleme başta olmak üzere özendirici tedbirler alınacaktır.
vii) İthalatta piyasa gözetimi ve denetimi sisteminin etkinliği artırılacaktır.
viii) Kamu alımlarında yerli ürünlerin tercih edilmesi sağlanacaktır.
ix) İhracatta pazar çeşitliliğinin artırılması ve pazara girişin kolaylaştırılması desteklenmeye devam edilecektir.
x) İhracata yönelik kredi ve garanti destek imkânlarının iyileştirilmesine devam edilecektir. Ayrıca, ihracatçılara yönelik finansman programlarının farkındalığı artırılacak ve yeni finansman araçları oluşturulmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.
xi) Ülkemizin ikili ve çok taraflı işbirlikleri kapsamında, ihracatın artırılmasına katkı sağlamak amacıyla küresel ölçekte ve bölgesinde etkinliği güçlendirilecek, ihtiyaç duyan ülkelere teknik destek sağlanacaktır.
4. Para Politikası
Para politikasının temel amacı fiyat istikrarını sağlamak ve sürdürmektir. Destekleyici bir amaç olarak finansal istikrar da gözetilmeye devam edilecektir. Bu kapsamda;
i) Para politikası, enflasyon hedeflemesi çerçevesinde yürütülecektir.
ii) Temel para politikası aracı olarak kısa vadeli faiz oranları kullanılmasının yanı sıra, zorunlu karşılık oranları ve faiz koridoru gibi birbirini tamamlayıcı nitelikteki araçlar ile Türk Lirası ve döviz cinsi likidite uygulamaları birlikte kullanılmaya devam edilecektir.
iii) Enflasyon hedefleri, Hükümet ve Merkez Bankası tarafından üç yıllık vadede belirlenecektir.
iv) Para politikasının hesap verebilirliğini ve şeffaflığını temin etmek amacıyla, enflasyonun yıl sonu hedefinden belirgin olarak sapması ya da sapma olasılığının ortaya çıkması halinde, Merkez Bankası hedeften sapmanın nedenlerini ve enflasyonun tekrar hedefe yakınsaması için alınması gereken önlemleri Hükümete yazılı olarak bildirecek ve kamuoyuna duyuracaktır.
v) Esnek ve etkin likidite yönetimine imkân veren para politikasının operasyonel çerçevesi önümüzdeki dönemde de sürdürülecektir.
vi) Dalgalı döviz kuru rejimi uygulamasına bu dönemde de devam edilecektir.
vii) Piyasa derinliğinin kaybolmasına bağlı olarak kurlarda sağlıksız fiyat oluşumlarının gözlenmesi veya aşırı oynaklık durumunda döviz satım ihaleleri yapılabileceği gibi spekülatif davranışlar gözlenmesi durumunda piyasaya doğrudan müdahale edilebilecektir.
viii) Piyasa koşullarının elverdiği dönemlerde, rezerv biriktirme amaçlı döviz alım ihaleleri önceden ilan edilen program dâhilinde yapılmaya devam edilecektir.
IV. PROGRAM DÖNEMİ GELİŞME EKSENLERİ
A. REKABET GÜCÜNÜN ARTIRILMASI
1. İş Ortamının İyileştirilmesi
İş ortamının rekabetçi bir yapıya kavuşturularak iyileştirilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Bürokrasinin azaltılması, işlemlerin hızlandırılması ve işlem maliyetlerinin düşürülmesi konusundaki çalışmalar sürdürülecektir.
ii) Yatırımların ve ihracatın artırılmasına, KOBİ’lerin, yeni girişimcilerin, esnaf- sanatkârların rekabet güçlerinin yükseltilmesine ve kooperatiflerin geliştirilmesine yönelik destek mekanizmaları çeşitlendirilecek ve mevcut desteklerin etkinliği artırılacaktır.
iii) Başta rekabet gücü olanlar olmak üzere; yenilik kapasitesini, verimliliği, ihracatı artıran ve girişimciliği geliştiren kümelenme oluşumları desteklenecektir.
v) Devlet desteklerine ilişkin izleme ve değerlendirme sistemleri oluşturulacak, kurumlar arası işbirliği ve koordinasyon güçlendirilecektir.
vi) Gümrük altyapısının geliştirilmesi ve işlemlerin kolaylaştırılması çalışmalarına devam edilecektir.
vii) Fikri mülkiyet sisteminin etkinliğini sağlamak üzere; kısa, orta ve uzun vadeli stratejiler belirlenecek, kurumsal kapasite, hukuki altyapı ve kurumlar arası işbirliği güçlendirilecek, toplum düzeyinde yaygın ve yerleşik fikri haklar kültürü oluşması yönünde çalışmalar sürdürülecektir.
viii) İşletmelere yönelik veri altyapıları ve bilgi sistemleri geliştirilecektir.
2. Ekonomide Kayıtdışılığın Azaltılması
Haksız rekabetin önlenmesi, ekonomide rekabet gücünün ve kamu gelirlerinin artırılması amacıyla Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planı kapsamında kayıtdışılıkla etkin bir mücadele yapılacaktır. Bu çerçevede;
i) Kayıtdışılığa karşı toplumsal farkındalık artırılacak ve toplumsal mutabakat güçlendirilecektir.
ii) Kayıtdışılığa karşı mükelleflerin gönüllü uyumu desteklenecek, denetimler etkinleştirilecek ve yaptırımların caydırıcılığı artırılacaktır.
iii) Kamu idarelerinin uygulama ve denetim kapasiteleri geliştirilecek; veri paylaşımı başta olmak üzere kurumlararası eşgüdüm güçlendirilecektir.
iv) e-Ticaret başta olmak üzere elektronik ortamda yapılan işlemlerden vergi kaybı doğması önlenecektir.
v) Akaryakıt, içki ve tütün mamulleri kaçakçılığı başta olmak üzere kaçakçılıkla etkin bir şekilde mücadele edilecektir.
3. Finansal Sistemin Geliştirilmesi
Finansal istikrarın sürdürülmesi temel amaçtır. Ayrıca, İstanbul’un uluslararası bir finans merkezi haline getirilmesi hedefi doğrultusunda finansal işlemlerin çeşitlendirilmesi ve derinleştirilmesi ile sektörün uluslararası alanda rekabet gücünün artırılması önceliğimizdir. Bu çerçevede;
i) Finansal piyasalar daha etkin izlenecek ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği artırılacaktır.
ii) Kurumsal yönetim ilkeleri çerçevesinde finans sektöründeki tüketici ve yatırımcı haklarını gözeten şeffaf, adil ve teşvik edici uygulamalar güçlendirilecektir.
iii) Finans sektörünün düzenleme ve denetimi; uluslararası standartlara ve G-20 platformu öncülüğünde yürütülen çalışmalara uyum gözetilerek geliştirilecektir.
iv) İstanbul Uluslararası Finans Merkezi Stratejisi ve Eylem Planı ihtiyaçlar doğrultusunda yenilenecektir.
v) Finansal sistemin kapasitesinin ve rekabet gücünün artırılmasına yönelik politikalar geliştirilecek, sektördeki işlem ve aracılık maliyetleri düzenli olarak değerlendirilecektir.
vi) Finansal araçların vergilendirilmesi kapsamında yapılacak düzenlemelerle ülkemizde gerçekleştirilen finansal işlemlerin çeşitlenmesi desteklenecektir.
vii) Yurtiçi tasarrufların artırılmasına yönelik olarak finansal piyasa ve araçlar etkin olarak kullanılacak, finansal farkındalığın artırılması çalışmalarına ağırlık verilecektir.
viii) Yeni piyasa ve ürünler geliştirilerek finansal sistemin derinleşmesine katkı sağlanacaktır.
4. Enerji ve Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesi
a. Enerji
Enerji politikasının temel amacı; artan nüfusun ve büyüyen ekonominin ihtiyaç duyacağı enerjinin, rekabetçi bir serbest piyasa ortamında, sürekli, kaliteli, güvenli ve çevreye uyumlu bir şekilde asgari maliyetle karşılanmasıdır. Bu çerçevede;
i) Elektrik enerjisi arz güvenliğinin sağlanması ve elektrik üretim, iletim ve dağıtım yatırımlarının arz-talep projeksiyonları çerçevesinde gerçekleştirilmesi için gerekli tedbirler alınacaktır.
ii) Elektrik dağıtım ve üretim özelleştirmelerinin, piyasada oluşacak fiyat yapısı ve diğer sektörel öncelikler göz önünde bulundurularak yürütülmesine devam edilecektir.
iii) Elektrik arzında sağlıklı bir kaynak çeşitliliği yaratmak, dışa bağımlılıktan kaynaklanan riskleri azaltmak ve arz güvenliğini artırmak amacıyla nükleer güç santrallerinin kurulması yönünde çalışmalar hızlandırılacaktır.
iv) Komşu ülkelerle elektrik ticaretinin geliştirilmesi için gerekli altyapı yatırımları gerçekleştirilecektir.
v) Enerji üretiminde yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının payının artırılması için gerekli tedbirler alınacak ve elektrik üretiminde doğal gazın ve ithal kömürün payı azaltılacaktır.
vi) Doğal gazın elektrik üretimi haricinde kullanımı, rekabete dayalı olarak tüm illere yaygınlaştırılacak ve mevsimsel talep değişimleri de dikkate alınarak ulusal düzeyde doğal gaz arz güvenliği sağlanacaktır.
vii) Elektrik iletimi ve dağıtımında kayıp/kaçakların asgari seviyeye indirilmesi; binalar, ulaştırma ve sanayide enerji verimliliğinin artırılması ve buna yönelik finansman imkânlarının geliştirilmesi sağlanacaktır.
viii) Bölgemizde bulunan enerji (petrol, doğal gaz ve elektrik) kaynaklarının uluslararası pazarlara ulaştırılmasında Türkiye’nin transit güzergâhı ve terminal ülke olması için gerekli çalışmalar sürdürülecektir.
b. Ulaştırma
Ulaştırma sektöründe temel amaç; taşıma türleri arasında dengenin ve birbirini tamamlayıcılığın sağlandığı, kombine taşımacılığın yaygınlaştığı, çağdaş teknoloji ve uluslararası kurallarla uyumlu, çevreye duyarlı, ekonomik, güvenli ve hızlı taşımacılığın yapıldığı bir ulaştırma altyapısının oluşturulmasıdır. Bu çerçevede;
i) Ulaştırmanın tüm türlerinde trafik güvenliği artırılacaktır.
ii) AB kaynaklarından azami ölçüde yararlanılarak, ulusal ulaşım ağlarımızın Trans-Avrupa ulaştırma ağlarıyla bütünleşmesi, Türk limanlarının AB deniz otoyollarında ana akslar üzerinde yer alması ve Avrupa Tek Hava Sahasına entegrasyonun sağlanması yönündeki çalışmalara devam edilecektir.
iii) Bölünmüş yol yapımı çalışmalarına devam edilecek, bitümlü sıcak karışım kaplama yapım çalışmalarıyla karayolu standartları iyileştirilecek, karayolları ağı ile kent içi ulaşımda akıllı ulaşım sistemlerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.
iv) TCDD’nin hizmet kalitesi artırılacak, hızlı trenle yolcu taşımacılığı yaygınlaştırılacaktır. Demiryolu taşımacılığının sektör içindeki payını artırmak ve TCDD’nin kamu üzerindeki mali yükünü azaltmak amacıyla, demiryolu sektörü ve TCDD yeniden yapılandırılacaktır.
v) Yük taşımacılığında demiryolu ve denizyoluna ağırlık verilecek; iç bölge bağlantıları geliştirilerek limanlar kombine taşımacılık yapılabilen lojistik merkezler haline getirilecektir. Kıyı Yapıları Master Planı ile tespit edilmiş olan liman sahalarında ana limanlar oluşturulacak ve limanların etkin yönetimi sağlanacaktır.
vi) Orta ve uzun vadeli havaalanı toplam kapasite ihtiyacının belirlenmesine yönelik çalışmalar yapılacak, bölgesel hava taşımacılığının geliştirilmesine yönelik tedbirler alınacaktır.
vii) Lojistik sektöründe güvenli, ucuz ve hızlı hizmet sağlayan demiryolunu daha yoğun kullanan bir yapılanma geliştirilecektir. Önemli üretim ve tüketim bölgelerinde bölgesel ve küresel ihtiyaçlara cevap verebilecek, ülkemizin ana ihracat sektörlerinin rekabet gücünü destekleyecek lojistik merkezler oluşturulacaktır.
viii) Kent içi ulaşım altyapı projelerinin planlanması, projelendirilmesi, yapımı ve işletilmesi aşamalarında etkinlik ve verimlilik artırılacaktır.
5. Çevrenin Korunması ve Kentsel Altyapının Geliştirilmesi
Kentlerin yaşam standartlarının yükseltilmesi, sürdürülebilir kentsel gelişmenin sağlanması, yaşanabilir mekânların oluşturulması ve çevrenin korunması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Çevre mevzuatının uygulanmasında etkinliği sağlamak üzere ilgili tüm kurumların kapasiteleri geliştirilecektir.
ii) İklim değişikliğiyle mücadele kapsamındaki faaliyetler Ulusal İklim Değişikliği Stratejisi çerçevesinde yürütülecektir.
iii) Başta biyolojik çeşitlilik olmak üzere doğal kaynakların korunması, geliştirilmesi ve ekonomik anlamda değer kazanmasına yönelik çalışmalar yapılarak sürdürülebilir kullanımı sağlanacaktır.
iv) Su kaynaklarının etkin bir şekilde yönetimi amacıyla idari, yasal ve finansal düzenlemeler gerçekleştirilecektir.
v) Kentlerin sağlıklı ve yeterli içme suyuna kavuşturulmasına, atık suların arıtılmasına ve yağmur sularının toplanmasına yönelik çalışmalar hızlandırılacaktır.
vi) Katı atık yönetiminde kaynakta ayrıştırma, toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf safhaları teknik ve mali yönden bir bütün olarak değerlendirilecektir.
vii) Çevre korumaya yönelik kentsel altyapı hizmetlerinin planlanması, projelendirilmesi, gerçekleştirilmesi ve işletilmesi alanlarında belediyelerin kapasiteleri geliştirilecektir.
viii) Alt ve orta gelir gruplarının konut ihtiyacının karşılanmasına öncelik verilecek, sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam alanlarının oluşturulmasına devam edilecektir.
ix) Kalkınma ve mekânsal gelişme politikaları arasında uyum artırılarak fiziki planlama, uygulama ve yapılaşma konularında temel ilke ve stratejiler ile standartlar geliştirilecektir.
x) Çevre ve şehircilik alanındaki yeni yapılanma sonrasında, bu alanda uygulama birliği sağlanması amacıyla imar ve şehircilik mevzuatı, yerindelik ilkesi esas alınarak, etkili izleme ve denetleme mekanizmalarını da içerecek şekilde gözden geçirilecektir.
xi) Ulusal Kıyı Stratejisi ve Bütünleşik Kıyı Alanı Planlama faaliyetlerine, kıyıların korunması ve dengeli kullanılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir.
xii) Afet riski bulunan alanların kentsel estetik ve enerji verimliliği de dikkate alınarak sağlıklı bir yapıya kavuşturulması amacıyla başlatılan kentsel dönüşüm çalışmalarına hız verilecektir.
xiii) Afet risklerinin azaltılması, kentsel yaşam kalitesinin artırılması ve özgün mimariye dayalı kentsel estetiğin sağlanması amacıyla kentsel dönüşüm alanında kapsamlı bir çerçeve mevzuat oluşturulacaktır.
6. Ar-Ge ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi
Ar-Ge çalışmalarının yenilikçi ürün, süreç ve hizmetlere dönüşmesi ve rekabet gücüne katkısının artırılması sürecinde önemli rol üstlenen özel sektörün, yenilik yeteneğini artırmak, bilim ve teknolojide yetkinleşmek ve bu yetkinliği ekonomik ve sosyal faydaya dönüştürmek bilim ve teknoloji politikasının temel amacıdır. Ar-Ge ve yenilik kapasitesinin güçlü olduğu alanlarda hedef odaklı, ivme kazanılması gereken alanlarda ihtiyaç odaklı, diğer alanlarda ise yaratıcılığın desteklendiği tabandan yukarı yaklaşımlar hayata geçirilerek teknolojik dışa bağımlılığın azaltılmasına, yerli yenilikçi ürünlerin geliştirilmesine ve bilim teknoloji alanında insan kaynağının artırılmasına katkı verilecektir. Bu çerçevede;
i) Ulusal yenilik sistemindeki aktörler arasında işbirliği geliştirilecek, özel kesimin sistem içerisindeki etkinliği artırılacak ve bu alanda uluslararası işbirliği geliştirilecektir.
ii) Başta KOBİ’ler olmak üzere, özel kesimin Ar-Ge kapasitesinin ve Ar-Ge’ye olan talebinin yükseltilmesi sağlanacak, yenilik tabanlı girişimcilik destek mekanizmaları artırılacaktır.
iii) Özel kesim ile üniversiteler ve araştırma kurumları arasındaki işbirliğini geliştirmeye yönelik programlar ve rekabet öncesi Ar-Ge işbirlikleri ile yenilik tabanlı rekabetçi kümelenme çalışmaları desteklenecektir.
iv) Araştırmacı insan gücü, özel kesimin ihtiyaçları da dikkate alınarak nitelik ve nicelik yönünden geliştirilecek, yurtdışındaki araştırmacıların ülkemize çekilmesi sağlanacaktır.
v) Araştırma alt yapıları geliştirilecek, etkin kullanımı ve sürdürülebilirliği sağlanacaktır.
7. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin Yaygınlaştırılması
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygın ve etkin kullanımıyla bilgi toplumuna dönüşüm sürecinin hızlandırılması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Bilgi toplumu politika ve stratejileri yenilenecek, bunların etkin bir şekilde koordinasyonu, uygulanması ve sonuçlarının izlenmesi sağlanacaktır.
ii) Elektronik haberleşme sektöründe alternatif altyapı ve hizmetlerin sunumuna önem verilerek sektörde rekabet ortamı geliştirilecektir.
iii) Elektronik haberleşme sektörüne ilişkin düzenlemeler değişen teknoloji ve pazar yapısının ortaya çıkardığı ihtiyaçlar doğrultusunda güncellenecek, düzenlemelerin zamanında ve etkin şekilde uygulanması sağlanacaktır.
iv) Fiber optik şebeke altyapısının geliştirilmesi amacıyla, ortak altyapıların kurulumu ve kullanımı teşvik edilecek; yerel yönetimler ile şebeke altyapısı kuran ve işleten kuruluşların desteklenmesi yönünde çalışmalar yürütülecektir.
v) Elektronik haberleşme altyapısındaki bölgesel farklar azaltılacak, genişbant internet başta olmak üzere bilgi ve iletişim teknolojilerine uygun maliyetlerle erişim artırılacaktır.
vi) Bilgi ve iletişim teknolojilerinin, toplumun tüm kesimleri tarafından etkin kullanımı sağlanacak ve sayısal uçurum azaltılacaktır.
vii) Uydu teknolojileri alanında ulusal yetkinliğin güçlendirilmesi ve milli uydu imal edilmesine yönelik çalışmalar yoğunlaştırılacaktır.
viii) Bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründe kamu alımları; sektörün gelişimini destekleyecek, yerli katma değeri ve sektördeki rekabeti artıracak bir politika aracı olarak kullanılacaktır.
ix) Bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründe istihdam imkânları ve girişimcilik geliştirilecek, nitelikli insan kaynağı artırılacaktır.
x) Bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründe Ar-Ge ve yenilikçilik teşvik edilecek, sektörün yurtdışına açılımı desteklenecektir.
xi) Posta sektörü kalite, güvenilirlik ve erişilebilirlik esasları çerçevesinde ve rekabetçi bir anlayışla yeniden yapılandırılacak ve sektörde etkin düzenleme ve denetim sağlanacaktır.
xii) Yayıncılık sektörü uluslararası yükümlülükler de dikkate alınarak geliştirilecektir.
8. Tarımsal Yapının Etkinleştirilmesi
Tarım sektöründe, gıda güvenliği ve güvenilirliğinin sağlanması ile doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı gözetilerek, örgütlü ve rekabet gücü yüksek bir yapının oluşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Tarımsal destekler, alan ve ürün temelinde farklılaştırılarak üretimde etkinlik, verimlilik ve kaliteyi artırmaya yönelik olarak düzenlenecektir.
ii) Ürün fiyatları ile üretici gelirlerinde istikrar sağlanmasına yönelik piyasa mekanizmaları geliştirilecek ve üretici örgütleri etkinleştirilecektir.
iii) Arz açığı olan ürünlerde, ürünler arası üretim dengesi ve piyasalar gözetilerek üretimi artırmaya yönelik destekler sürdürülecektir.
iv) Bilgi altyapıları başta olmak üzere tarım sektöründe kurumsal ve idari yapılarda dönüşüme öncelik verilecek, tarımsal istatistikler nitelik ve nicelik olarak geliştirilecektir.
v) Kamu kesiminin bitki ve hayvan sağlığı ile gıda güvenilirliği hizmetlerine ilişkin kapasitesi geliştirilecek, tarım ve gıda işletmelerinin modernizasyon faaliyetleri desteklenecektir.
vi) Tarım ürünleri ihracat desteklerinde; katma değeri yüksek, markalı ve nihai tüketiciye yönelik ürünler öncelikli olacaktır.
vii) Bitkisel üretimde verimliliği artırma amaçlı uygulamalar yaygınlaştırılacak, bitki sağlığı uygulamaları geliştirilecektir.
viii) Hayvancılıkta; et ve süt piyasalarında istikrarın sağlanması ve besi hayvancılığının geliştirilmesi yönünde yapısal dönüşümü sağlayacak şekilde destekler düzenlenecek, ıslah çalışmalarıyla hastalık ve zararlılarla mücadeleye ve kaliteli yem bitkileri üretiminin artırılmasına öncelik verilecektir.
ix)Üreticilerin eğitimine ve sektördeki yayım hizmetlerine ilişkin faaliyetler iyileştirilecektir.
x) Toprak ve su kaynaklarının etkin kullanılması ve korunmasına yönelik yöntem ve araçlara öncelik verilecek, arazi toplulaştırma ve gerekli yasal düzenleme yoluyla işletme ölçekleri büyütülecek, sulama yatırımları yaygınlaştırılacak, sulama sistemleri modernize edilecektir.
xi) Su ürünleri sektöründe kaynak yönetim sistemine yönelik kurumsal kapasite geliştirilecek ve yetiştiriciliğin çevresel sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi sağlanacaktır.
xii) Ormanlar; toplum sağlığı ve ihtiyaçları dikkate alınarak sürdürülebilir yönetim anlayışı dâhilinde korunarak değerlendirilecek, ağaçlandırma, iyileştirme ve kent ormancılığı çalışmaları geliştirilecek, çölleşme ve erozyonla mücadele faaliyetleri hızlandırılacaktır.
9. Sanayi ve Hizmetlerde Yüksek Katma Değerli Üretim Yapısına Geçiş Sağlanması
a. Sanayi
İmalat sanayiinde rekabet gücünü artırmak ve dünya ihracatından daha fazla pay almak üzere yüksek katma değerli mal üretimini artırarak yapısal dönüşümün hızlandırılması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Türkiye’nin orta ve yüksek teknolojili ürünlerde üretim merkezi olmasına yönelik yapısal dönüşüme katkı sağlayacak Sanayi Stratejisi ve sektörel stratejilerin hazırlanması ve uygulanmasına devam edilecektir.
ii) Dışa bağımlılığı yüksek olan sektörlerde geri dönüşüm yatırımlarına özel önem verilecek, Ulusal Geri Dönüşüm Stratejisi oluşturulacaktır.
iii) Yüksek katma değerli mal üretimi için ürün kalitesini geliştirmek amacıyla laboratuvarların kurulması desteklenecek ve piyasada güvenli ürünlerin yer almasını sağlamak amacıyla mevzuat hazırlıkları tamamlanacak, uygunluk değerlendirme ve piyasa gözetim sistemleri etkinleştirilecektir.
iv) Yenilikçi fikirlere ve Ar-Ge’ye dayalı katma değeri yüksek ürün ve hizmetlerin ticarileştirilmesi ve pazarlanma süreçleri desteklenecektir.
v) Tekstil, hazır giyim, deri, seramik, cam, mobilya, kuyumculuk gibi geleneksel sektörler başta olmak üzere özgün tasarım faaliyetleri özendirilecek, ulusal ve uluslararası marka oluşturulması desteklenecektir.
vi) KOBİ’lerin büyüme ve birleşmeleri özendirilecek; verimliliklerini artırmaya, iş kurma ve geliştirmeye yönelik faaliyetleri ile bilgi ve iletişim teknolojileri altyapıları desteklenecektir.
vii) İşletmelerin daha etkin faaliyet sürdürmelerinin sağlanabilmesi amacıyla başta organize sanayi bölgeleri olmak üzere sanayi ve teknoloji bölgesi uygulamaları geliştirilerek etkinlikleri artırılacaktır.
viii) Savunma sanayiinde; yurtiçi teknoloji, tasarım ve üretim yetenekleri geliştirilecektir.
ix) Madencilik sektöründe; maden ve jeotermal kaynak arama faaliyetleri ile yurtiçinde ve yurtdışında petrol ve doğal gaz arama-üretim çalışmaları hızlandırılacak, madenlerin katma değeri yüksek ürünlere dönüştürülmesine önem verilecektir.
b. Hizmetler
Hizmetler sektöründe ülkemizin rekabet gücünün geliştirilmesi, katma değeri yüksek alanların payının ve istihdamının yükseltilmesi, hizmet ihracatının artırılması ve çeşitlendirilmesi temel amaçtır.
Turizm
Turizm sektöründe, turist başına gelirin ve turist sayısının artırılmasının yanı sıra hizmet kalitesini artıran, pazarlama kanallarını çeşitlendirerek üst gelir gruplarını hedef alan, doğal sermayeyi koruyan ve sürdürülebilir kılan, karşılaştırmalı rekabet üstünlüğüne uygun turizm çeşitlerini öne çıkaran bir yapının oluşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Turizm yatırımları, gelişmiş ve yoğun kullanıma konu olan yörelerden diğer alanlara kaydırılarak çeşitlendirilecek ve turizm faaliyetlerinin tüm yıla yayılması sağlanacaktır.
ii) Turizm yatırımları, yeşil büyüme yaklaşımı doğrultusunda doğal, tarihi, sosyal ve kültürel çevreyi koruyucu ve geliştirici bir anlayışla ele alınacaktır.
iii) Uluslararası turizm pazarından alınan payın artırılabilmesi için seçilmiş pazarlar başta olmak üzere tanıtıma ve uluslararası örgütler nezdinde turizm alanında işbirliğine ağırlık verilecektir.
iv) İstanbul başta olmak üzere gelişme potansiyeli yüksek turizm bölgelerinin kültürel, sosyal ve doğal zenginlikleri sürdürülebilir turizm yaklaşımıyla değerlendirilecek, ulaşım ve teknik altyapı eksiklikleri hızla giderilecektir.
İnşaat, Mühendislik-Mimarlık, Teknik Müşavirlik ve Müteahhitlik Hizmetleri
Kaliteye dayalı rekabet ve talep üzerine kurulu, beşeri ve fiziki sermayesi gelişmiş, ileri teknoloji kullanan, çevreye duyarlı ve yüksek hizmet kalitesiyle uluslararası piyasalarda markalaşmış bir sektör yapısı oluşturmak temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Uluslararası standartlarda, fen, sanat ve sağlık kurallarına uygun yapı inşasını teminen denetim etkinleştirilecektir.
iii)Yurtdışındaki iş hacminin yükseltilmesi amacıyla finansmana erişim ve politik risk sigortası destekleriyle yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinin uluslararası rekabet gücü artırılacaktır.
iv) Teknik müşavirlik hizmetlerine olan talebin niteliği yükseltilerek bu hizmetlerin etkin bir şekilde kullanılması sağlanacak, sektörde tasarım kabiliyetleri geliştirilerek uluslararası rekabet gücü artırılacaktır.
v) Yapı malzemesi üretiminde kalite artırılacak, yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinin yapı malzemesi ve makine-ekipman ihraç potansiyeli yükseltilecektir.
Ticaret Hizmetleri
Ticaret faaliyetlerinde yüksek katma değerli hizmet üretiminin ve verimlilik artışının sağlanması, iş hacminin artırılması, teknoloji kullanımı ve yeniliğin özendirilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Toptan ve perakende ticaret hizmetleri sektöründe; rekabeti ve tüketiciyi koruyan, kayıtdışılığı önleyen, verimlilik ve kaliteyi artıran, hijyen kurallarına uyumu gözeten ve sektör içi kesimler arasında dengeli gelişmeyi sağlayan bir ortam tesis edilecektir.
ii) Ticaret hizmetlerini destekleyen fuar alanları, kongre merkezleri, kültür, turizm ve konaklama tesisleri geliştirilecektir.
iii) Elektronik ticaretin güvenli bir şekilde yapılmasına ve yaygınlaştırılmasına yönelik hukuki ve teknik düzenlemeler yapılacak, girişimcilerin elektronik ticaret yoluyla iç ve dış pazarlara açılması teşvik edilecektir.
B. İSTİHDAMIN ARTIRILMASI
1. İşgücü Piyasasının Geliştirilmesi
İstihdam odaklı sürdürülebilir büyüme çerçevesinde rekabetçi bir ekonomik yapıda ve bilgi toplumuna dönüşüm doğrultusunda istihdam imkânlarının geliştirilmesi, işsizliğin azaltılması ve işgücü piyasasının etkinleştirilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Kayıtdışı istihdamı önlemeye ve ilave istihdamı teşvik etmeye yönelik tedbirler alınacaktır.
ii) İşgücü piyasasında katılıkları azaltmak amacıyla sosyal taraflarla istişare içinde gerekli düzenlemeler yapılacaktır.
iii) Sosyal diyalog, toplu iş hukuku ve alt işverenlik alanlarında gerekli düzenlemeler yapılacak ve yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu etkin bir şekilde uygulamaya konulacaktır.
iv) Gençler, kadınlar ve özürlüler başta olmak üzere işgücü piyasasında özel politika gerektiren kesimlere yönelik destekleyici politikalar ilave tedbirler alınarak sürdürülecektir.
Eğitimin işgücü talebine duyarlılığının artırılması ve işgücü piyasasında talep edilen nitelik ve nicelikte insan gücünün yetiştirilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) İş dünyasının talep ettiği nitelikteki işgücünün yetiştirilmesi amacıyla eğitim sistemi ile işgücü piyasası arasındaki uyum; hayat boyu öğrenme perspektifinde girişimcilik kültürünün benimsenmesi ile temel beceri ve yetkinliklerin kazandırılması yoluyla güçlendirilecektir.
ii) Mesleki eğitimin payı ve kalitesi artırılacak, özel kesim ve meslek örgütlerinin mesleki eğitim sürecine idari ve mali yönden aktif katılımının sağlanması için düzenlemeler yapılacaktır.
iii) Ulusal Yeterlilik Çerçevesi oluşturularak eğitim ve öğretim programları ulusal meslek standartlarına göre güncellenecek ve uyumlaştırılacaktır.
3. Aktif İşgücü Politikalarının Geliştirilmesi
Bireylerin niteliklerine uygun iş edinmelerini kolaylaştırmak amacıyla beceri ve nitelik düzeylerini artıracak işgücü eğitimlerini, başta iş ve meslek danışmanlığı olmak üzere kamu istihdam hizmetlerini ve iş yaratmayı içeren aktif işgücü programlarının yaygınlaştırılması ve etkinleştirilmesine yönelik hizmetlerin kalitesinin yükseltilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Aktif işgücü programları, işgücü piyasası üzerindeki etkileri değerlendirilerek, ulusal, bölgesel ve sektörel düzeyde işgücü piyasası ihtiyaç analizleri doğrultusunda yaygınlaştırılacaktır.
ii) Aktif işgücü programlarının etkin uygulanması amacıyla, İŞKUR’un kurumsal kapasitesini geliştirme çalışmalarına devam edilecek, özel kesim ve ilgili meslek kuruluşlarıyla işbirliği artırılacaktır.
C. BEŞERİ GELİŞME VE SOSYAL DAYANIŞMANIN GÜÇLENDİRİLMESİ
1. Eğitim Sisteminin Geliştirilmesi
Düşünme, algılama ve problem çözme yeteneği gelişmiş, yeni fikirlere açık, özgüven ve sorumluluk duygusuna sahip, demokratik değerleri ve milli kültürü özümsemiş, farklı kültürleri yorumlayabilen, paylaşıma ve iletişime açık, sanat ve estetik duyguları güçlü, bilgi toplumu gereklerine haiz bireyler yetiştirmek eğitim politikasının temel amacıdır. Eğitim sisteminde 12 yıllık kademeli eğitim uygulamasına geçilmiş olması da dikkate alınarakkaliteyi yükselten bir dönüşüm programı kapsamında;
i) Eğitimde kalite, rekabet, verimlilik ve fırsat eşitliğini artırmaya yönelik olarak okulları merkeze alan bir örgütlenme ve bütçe sistemi çerçevesinde eğitim yönetimi yeniden yapılandırılacaktır.
ii) Eğitimin her kademesinde alternatif finansman modelleri geliştirilecek, özel sektörün eğitim yatırımları kalite odaklı bir anlayışla teşvik edilecektir.
iii) Eğitimin tüm kademelerinde okullaşma oranları artırılacak, donanım ve fiziki altyapı geliştirilecek, bilgi ve iletişim teknolojileri etkin bir şekilde kullanılacak, eğitime erişimde bölgeler ve cinsiyet itibarıyla dengesizlikler azaltılacaktır.
iv) Okul türlerinin azaltıldığı, programlar arası esnek geçişlerin olduğu ve öğrencilerin ruhsal ve fiziksel gelişimleri ile becerilerini artırmaya yönelik sportif, sanatsal ve kültürel aktivitelerin daha fazla yer aldığı, sınav odaklı olmayan bir müfredat dönüşüm programı uygulanacaktır.
v) Öğretmen yetiştirme ve geliştirme sistemi, öğretmen ve öğrenci yeterliliklerini esas alan bir performans sistemini de içerecek şekilde yeniden yapılandırılacaktır.
vi) Orta ve yükseköğretimde öğrenci ve öğretim elemanı değişimine ve hareketliliğine yönelik uluslararası programlar artırılarak sürdürülecek ve bu programlara katılım yaygınlaştırılacaktır.
vii) YÖK, üniversiteler arasında koordinasyon sağlayan, kalite standartlarını belirleyen ve denetleyen bir kurum haline dönüştürülecektir. Üniversitelerin idari ve mali özerklikleri artırılmak suretiyle yükseköğretim sisteminin rekabetçi bir yapıya kavuşması sağlanacaktır.
viii) Artan üniversite ve öğrenci sayısına bağlı olarak ortaya çıkan öğretim üyesi gereksinimi karşılanacaktır.
2. Sağlık Sisteminin Geliştirilmesi
Sağlık politikasının temel amacı, vatandaşların ekonomik ve sosyal hayata sağlıklı bireyler olarak katılımını sağlamak ve yaşam kalitelerini yükseltmektir. Bu çerçevede;
i) Sağlık hizmetlerinin erişilebilirliği, kalitesi ve etkinliği artırılmaya devam edilecektir.
ii) Koruyucu sağlık hizmetleri güçlendirilerek yaygınlaştırılacaktır.
iii) İlaçların etkin ve bilinçli kullanımını sağlamak amacıyla sağlık hizmet sunucularına ve vatandaşlara yönelik bilgilendirme faaliyetleri ve bu alandaki denetimler artırılacaktır.
iv) Üniversite hastanelerinin yapısal sorunları sistematik ve bütünsel bir anlayışla çözüme kavuşturulacaktır.
3. Gelir Dağılımının İyileştirilmesi, Sosyal İçerme ve Yoksullukla Mücadele
Gelir dağılımının iyileştirilmesi ile yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında bulunan birey ve grupların; ekonomik ve sosyal hayata katılımlarının artırılması, yaşam kalitelerinin yükseltilmesi ve toplumla bütünleşmelerinin sağlanması temel amaçlardır. Bu çerçevede;
i) Gelir dağılımı, sektörel politikalar ve sosyal transferler aracılığıyla iyileştirilecektir.
ii) Dezavantajlı gruplar için eğitim, sağlık, istihdam ve sosyal güvenlik gibi temel hizmetlere erişilebilirlik artırılacak ve özürlülerin ekonomik ve sosyal hayata katılımlarının artırılması için sosyal ve fiziki çevre koşulları iyileştirilmeye devam edilecektir.
iii) Çalışabilecek durumda olan yoksullara yönelik sosyal yardımlar yoksulluk kültürünün oluşmasını önleyici ve yoksul kesimin üretken duruma geçmesini sağlayıcı nitelikte olacak, çalışamayacak durumda olan yoksullar ise düzenli sosyal yardımlarla desteklenecektir.
iv) Aile eğitim programları ve destek hizmetleri yaygınlaştırılacak, kadınlar ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda güçlendirilecek, kadınlara ve çocuklara yönelik şiddete karşı daha yoğun mücadele edilecek, dezavantajlı konumdaki çocuklara yönelik önleyici, koruyucu ve rehabilite edici hizmetlerin kalitesi artırılacaktır. Sosyal yardım ve hizmet alanında ailenin ihtiyaçlarına bütünsel olarak yaklaşan bir sistem kurulacaktır.
v) Sosyal hizmet sunumunda etkinliğin sağlanması amacıyla nitelikli personel ve ara eleman ihtiyacı giderilecek ve vatandaşların gönüllü katılımının artırılmasına yönelik mekanizmalar oluşturulacaktır.
vi) Yaşlılara yönelik sosyal hizmetler çeşitlendirilecek ve geliştirilecektir.
4. Sosyal Güvenlik Sisteminin Etkinliğinin Artırılması
Sosyal güvenlik sisteminin; nüfusun tümünü kapsayan, toplumun değişen ihtiyaçlarını karşılayabilen, mali sürdürülebilirliğe ve etkin denetim mekanizmasına sahip, kaliteli hizmet sunan bir yapıya kavuşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Sosyal sigorta sisteminde bilgi altyapısı güçlendirilecek, sistem etkili, erişilebilir ve sürdürülebilir hizmet sunan bir yapıya kavuşturulacaktır.
ii) Sosyal yardım ve istihdam bağlantısı geliştirilerek sosyal güvenlik sisteminin finansal sürdürülebilirliği iyileştirilecektir.
iii) Tamamlayıcı emeklilik ve sağlık sigortası modelleri geliştirilecektir.
5. Kültürün Korunması, Geliştirilmesi ve Toplumsal Diyalogun Güçlendirilmesi
Toplumsal değişim sürecinde kültürel zenginlik ve çeşitliliğimizin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması temel amaçtır. Bu doğrultuda, kültürel birikimimizin günümüz değerleriyle sentezlenmesi ve farklılıklarımızı zenginliğimiz kabul eden bir anlayışla, ortak kültürel değerlerimiz etrafında tüm bireylerin hoşgörü ve dayanışma içerisinde yaşaması hedeflenmektedir. Bu çerçevede;
i) Toplumda dayanışma, uzlaşı ve hoşgörü kültürünü besleyen toplumsal kurum ve kaynakların tespiti ile bu kültürü zayıflatan etkenlerin ortaya çıkarılmasına yönelik sosyal araştırmalara öncelik verilecektir.
ii) Yazılı ve görsel basında ailenin bütünlüğünü ve önemini vurgulayan, tarihimizin önemli şahsiyet, mekân ve olaylarını tanıtan dizi, belgesel, çizgi film gibi yayınlar yaygınlaştırılacaktır.
iii) Yurtiçi ve yurtdışı kültür mirasımızın envanterinin çıkarılarak dijital ortama aktarılması sağlanacak ve bu mirasın korunmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.
iv) Kültür turizminin geliştirilmesi ve sinema, belgesel film gibi kültür ürünleri üretiminin teşvik edilmesi suretiyle kültür sektörünün ekonomik boyutu güçlendirilecektir.
v) Türkçenin dil birikimini ortaya çıkaracak, Türk kültür, sanat ve edebiyatının bütün dünyada tanınmasını ve yaygınlaşmasını sağlayacak çalışmalar desteklenecektir.
6. Gençlik Hizmetlerinin ve Spor Faaliyetlerinin Güçlendirilmesi
Gençlerin ekonomik ve sosyal hayat ile karar alma mekanizmalarına aktif katılımlarını sağlamak ve gençlere yönelik kaliteli hizmetler sunmak temel amaçtır. Sporun geniş kitlelerce bir yaşam tarzı olarak benimsenmesinin sağlanması, farklı spor dallarının yaygınlaştırılması ve uluslararası yarışmalarda başarılı olacak sporcular yetiştirilmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Gençlerin talep ve ihtiyaçları dikkate alınarak gençliğe yönelik hizmetlerin kapsamı genişletilecek ve niteliği artırılacaktır.
ii) Halkın spora olan ilgisini artıracak ve farklı spor dallarını tanıtacak faaliyetler yürütülecektir.
iii) Uluslararası düzeyde başarılı sporcular yetiştirilmesi için gerekli altyapı ve üstyapı geliştirilecektir.
D. BÖLGESEL GELİŞME VE BÖLGESEL GELİŞMİŞLİK FARKLARININ AZALTILMASI
Bölgesel gelişme politikalarında; bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmak, kırsal alanda asgari yaşam standartlarını geliştirmek ve rekabet edebilirliklerini artırmak suretiyle bölgelerin ulusal kalkınmaya, rekabet gücüne ve istihdama katkılarını en üst seviyeye çıkarmak temel amaçtır.
1. Bölgesel Gelişme Politikasının Merkezi Düzeyde Etkinleştirilmesi
i) Bölgesel gelişme ve bölgesel rekabet edebilirlik açısından ulusal düzeyde koordinasyonu sağlamak, mekânsal gelişme ve sosyo-ekonomik kalkınma politikaları arasında uyumu güçlendirmek ve alt ölçekli plan ve stratejilere genel çerçeve oluşturmak üzere Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (BGUS), çalışmalar tamamlanarak uygulamaya geçirilecektir.
ii) Merkezi politikalar ile bölgesel gelişme politikaları arasında planlama, uygulama ve izleme bakımından uyum ve koordinasyonu sağlayarak yönetişimi geliştirmek amacıyla kurulan Bölgesel Gelişme Yüksek Kurulu ve Bölgesel Gelişme Komitesi faaliyete geçirilecektir.
iii) Onuncu Kalkınma Planı dönemiyle uyumlu olacak şekilde Düzey 2 bölgelerinde hazırlanacak bölge planları için gereken araştırma, analiz ve strateji çalışmaları kalkınma ajansları koordinasyonunda yürütülecektir.
iv) Kalkınma Ajansları Yönetim Sisteminin geliştirilmesi çalışmalarına devam edilecektir.
vi) Müzakere sürecinin ilerlemesine bağlı olarak, AB bölgesel gelişme politikalarına uyum ve yapısal fonların kullanımına hazırlık için stratejik bir çerçeve oluşturulacaktır.
vii) AB’den ekonomik ve sosyal uyum alanında sağlanacak fonlar, oluşturulan izleme ve koordinasyon mekanizmasıyla etkili bir şekilde yönetilecektir.
2. Yerel Dinamiklere ve İçsel Potansiyele Dayalı Gelişmenin Sağlanması
i) Başta bölgesel ve sektörel teşvik politikaları olmak üzere, bölgesel rekabet gücünün geliştirilmesine yönelik politikalar tasarlanarak etkili bir şekilde uygulanacaktır. BGUS ve bölge planları bölgesel ve yerel nitelikli projeler ve çalışmalar ile mekânsal gelişme öngörüleri için temel referans kaynağı olacaktır.
ii) Ulusal ve bölgesel düzeyde rekabet gücü taşıyan sektörlere odaklı ve yerel girişimleri öne çıkaran yenilikçi kümelenme politikaları geliştirilecek, bu kapsamda bir yönetişim ve destekleme mekanizması kurulacaktır. Bölgesel Gelişme Komitesi tarafından işbölümü ve işbirliğinin esasları belirlenecektir.
iii) Yerel uzmanlaşmaya dayalı ve üniversite-iş dünyası işbirliğini merkeze alan, model niteliğinde bir bölgesel yenilik sistemi geliştirilecektir.
iv) Bölgesel potansiyeli ve yerel işgücü piyasası özelliklerini dikkate alan ve yerel düzeyde ekonomik dönüşümü destekleyen başta bölgesel girişim sermayesi ve kredi garanti fonu olmak üzere girişimcilik, finansman, işletme ve organizasyon modelleri oluşturulacaktır. Bu kapsamda, yerel düzeydeki koordinasyon ve işbirliği kalkınma ajanslarınca sağlanacaktır.
v) Sanayinin yapısal dönüşümüne katkı sağlayacak Sanayi Stratejisi başta olmak üzere, mevcut sektörel stratejilerin hedeflerine ulaşması için bölge düzeyinde sektörel üretim faktörleri altyapısı ve potansiyeli belirlenecek, sektörlere yönelik modelleme ve kapasite geliştirme çalışmaları yapılacaktır.
vi) Kalkınma ajansları bünyesinde kurulan Yatırım Destek Ofislerinin görev tanımları yeniden belirlenecek ve “tek pencere ofis” işlevlerini güçlendirecek düzenlemeler yapılacaktır.
3. Yerel Düzeyde Kurumsal Kapasitenin Artırılması
i) Büyükşehir belediyelerinin sayısı artırılacaktır. Bunların bulunduğu illerde yerel yönetimler yeniden yapılandırılacaktır.
ii) DAP, DOKAP, KOP Bölge Kalkınma İdarelerinin kurumsallaşması gerçekleştirilecektir. Bu bölgelerde eylem planları hazırlanarak uygulamaya konulacak, uygulamanın izlenmesi ve değerlendirilmesi sağlanacaktır.
iii) Merkezi ve yerel düzeyde kurum ve kuruluşlar arası koordinasyon ve karar alma süreçleri desteklenecek ve merkez-yerel arasında bilgi akışını güçlendirmek üzere oluşturulan İl Koordinasyon ve İzleme Sisteminin (İKİS) uygulanması yaygınlaştırılacaktır.
iv) Kalkınma çalışmaları ve program/proje uygulamalarında mahalli idare ve birliklerin teknik, mali ve kurumsal kapasiteleri güçlendirilecektir.
v) Kalkınma ajanslarının, AB ile mali işbirliği kapsamında sağlanacak fonların kullanımındaki etkinliği artırılacak ve AB fonlarının kullanımında aracı kurum rolü üstlenmelerine yönelik hazırlık çalışmaları yürütülecektir.
4. Kırsal Kesimde Kalkınmanın Sağlanması
i) Kırsal alana yönelik politika dokümanları ile mali destek programlarının tasarımı, Kırsal Kalkınma Planı (2010-2013) aracılığıyla ilgili kurumlar arasında tesis edilmiş bulunan işbirliği ve koordinasyon süreçlerine göre sonuçlandırılacaktır.
ii) Kırsal Kalkınma Planında belirlenen önceliklerle uyumlu şekilde tasarlanacak istihdam odaklı kırsal kalkınma projeleri, bölgesel gelişme politikaları çerçevesinde daha etkili şekilde uygulanacaktır.
iii) Farklı kurumlar tarafından uygulanan tarım ve kırsal kalkınma mali destek programları arasında uyum ve tamamlayıcılık ilkeleri gözetilerek kamu kaynaklarının etkinliği artırılacaktır.
iv) Kırsal alan ve kent tanımları, kırsal alanda gelişmeyi izlemeye olanak tanıyacak şekilde yeniden düzenlenerek mekânsal gelişme ve bölgesel/yerel kalkınma politikalarında kır-kent bütünleşmesi desteklenecektir.
v) Köy Kanunu yenilenecek ve kırsal alanda yerleşme ve yapılaşmaya ilişkin diğer mevzuat çalışmaları da tamamlanarak uygulama projeleri hayata geçirilecektir.
vi) Zorunlu nedenlerle yaşadıkları yerlerden ayrılan vatandaşlara, kendi istekleri doğrultusunda, eski veya yeni yerleşim yerlerinde yaşamlarını sürdürebilecekleri koşullar oluşturulmaya devam edilecektir.
vii) Kırsal alanda dezavantajlı konumdaki grupların durumunun iyileştirilmesi ve güçlendirilmesi için önlemler alınacaktır.
viii) Kırsal kesimde internet erişimi güçlendirilecek ve bu kesime yönelik hizmetlerin geliştirilmesi ve yararlanıcılara ulaştırılmasında bilgi ve iletişim teknolojileri etkili bir şekilde kullanılacaktır.
E. KAMU HİZMETLERİNDE KALİTE VE ETKİNLİĞİN ARTIRILMASI
1. Politika Oluşturma ve Uygulama Kapasitesinin Artırılması
Kamu yönetimi reform süreci ile kamu idarelerinde stratejik yönetimin gerektirdiği dönüşümün sürdürülmesi, yönetsel kararların stratejik planlara dayanan, orta ve uzun vadeli bakış açısıyla şekillendirilmesi ve bütçenin, uygulanacak politikaların maliyeti, etkilediği kesimler ve fırsat maliyeti de dikkate alınarak kamu idarelerinin performansını gösterecek bir yapıya kavuşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Kamu idarelerinde daha verimli, etkili ve uygulanabilir stratejik planların hazırlanmasına yönelik çalışmalar yapılacak, katılımcı mekanizmalar güçlendirilecektir.
ii) Kamu yönetiminde stratejik planlar ve performans programları çerçevesinde ölçme, izleme, değerlendirme süreçleri geliştirilecektir.
iii) Kamu idarelerinde mevcut idari ve beşeri kapasite, stratejik yönetim anlayışı doğrultusunda nitelik ve nicelik yönünden geliştirilecek, yönetim kültürünün yeni yapıya uyarlanmasına yönelik programlar düzenlenecektir.
2. Kamu Kesiminde İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi
Kamu kurum ve kuruluşlarında etkili bir insan kaynağı planlamasının yapılması, hizmet gereklerine uygun sayı ve nitelikte personel istihdamının sağlanması ve bu personele yönelik etkin bir denetim ve değerlendirme mekanizması oluşturarak verimliliğin artırılması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Kamu personeli bilgi sisteminin oluşturulmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
ii) Kamuda insan kaynakları yönetiminin etkinleştirilmesi, performans sisteminin oluşturulması ve hizmet içi eğitimin yaygınlaştırılması amacıyla düzenlemeler yapılacaktır.
3. e-Devlet Uygulamalarının Yaygınlaştırılması
Vatandaş ve iş dünyasının gereksinimleri doğrultusunda, çeşitli kanallardan bütünleşik hizmet sunumunun sağlanacağı bir e-devlet yapısının oluşturulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) e-Devlet politika ve stratejileri, yenilenecek Bilgi Toplumu Stratejisi çerçevesinde şekillendirilecektir.
ii) e-Devlet proje ve uygulamaları bütünsel ve bilgi paylaşımını esas alan bir anlayışla koordine edilecektir.
iii) e-Devlet uygulamalarının hayata geçirilmesi için gerekli temel bilgi sistemleri ile ortak altyapı ve hizmetler geliştirilecektir.
iv) Kamu hizmetlerinin elektronik ortama taşınmasında iş süreçleri; idari ve mali yüklerin azaltılması, mükerrerliklerin giderilmesi ve birlikte çalışabilirliğin sağlanması yönünde iyileştirilecektir.
v) e-Devlet uygulamalarında kullanıcı odaklılık, kullanıcı memnuniyeti, kişisel bilgi mahremiyeti, bilgi güvenliği, katılımcılık ve şeffaflık gözetilecektir.
vi) Kamu sektörü bilgisinin paylaşımı ve yeniden kullanımına ilişkin politikalar geliştirilecektir.
4. Adalet Sisteminin İyileştirilmesi
Hukuk devleti ve hukukun üstünlüğü ilkeleri çerçevesinde adalet hizmetlerinin daha adil, hızlı, etkin, güvenli ve isabetli şekilde sunulması, yargılamanın işleyişinde ve temel unsurlarında hizmet kalitesini artırıcı çabaların sürdürülmesi, ekonomik ve sosyal düzenin korunması, iyileştirilmesi ve geliştirilmesinde hukuk kurallarının araç olarak kullanılması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Adalet hizmetlerinde, AB uygulamaları da dikkate alınarak, hukuki ve kurumsal düzenlemeler yapılacak, beşeri ve fiziki altyapı geliştirilecektir.
ii) Yargı Reformu Stratejisi ve Eylem Planı güncellenecek, bu çerçevede gerekli yasal ve kurumsal düzenlemeler hayata geçirilecektir.
5. Güvenlik Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi
Demokratik değerleri ve insan haklarını koruyucu, özgürlük için güvenlik yaklaşımıyla toplumun desteğini ve katılımını sağlayan bir güvenlik hizmetinin sunulması temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Koruyucu ve önleyici kolluk hizmetleri ile istihbarat faaliyetleri güçlendirilecek, güvenlik amaçlı haberleşme imkânları ve kriminal altyapı geliştirilecek, güvenlik güçleri arasında koordinasyon etkin bir şekilde sağlanacaktır.
ii) Başta terör ve terörizmin finansmanı olmak üzere, yasa dışı göç hareketleri, organize ve mali suçlar, bilişim suçları, uyuşturucu kullanımı ve ticareti ile etkin bir şekilde mücadele edilmesine ve sınır güvenliğinin yeniden yapılandırılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir.
6. Doğal Afetler
Afet yönetiminin merkezi ve yerel düzeyde, yeterli, etkin ve bütünsel bir kapsamda yürütülmesi temel amaçtır. Bu çerçevede;
i) Ulusal afet yönetiminin iyileştirilmesine yönelik kurumsal ve yasal düzenlemeler yapılacaktır.
ii) Ülke genelinde doğal afet riski taşıyan yerleşim yerleri afet risk düzeyine göre önceliklendirilecek, riskin planlı bir şekilde azaltılmasına yönelik teknik ve mali çalışmalar sonuçlandırılacak, halkın bilinçlendirilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.
iii) Merkezi ve yerel düzeyde gerçekleştirilecek afet riski azaltma çalışmaları bir bütünlük içerisinde yürütülecektir.
Ek Tablo 1: Temel Ekonomik Büyüklükler
2012
2013
2014
2015
BÜYÜME
GSYH (Milyar TL, Cari Fiyatlarla)
1.435
1.571
1.740
1.933
GSYH (Milyar Dolar, Cari Fiyatlarla)
799
858
919
998
Kişi Başına Milli Gelir (GSYH, Dolar)
10.673
11.318
11.982
12.859
GSYH Büyümesi (1)
3,2
4,0
5,0
5,0
Toplam Tüketim (1)
1,0
3,1
4,3
4,3
Kamu
3,9
3,6
3,4
3,3
Özel
0,6
3,1
4,4
4,4
Toplam Sabit Sermaye Yatırımı (1)
-0,5
6,8
6,7
6,2
Kamu
5,4
5,4
5,1
2,4
Özel
-1,7
7,1
7,0
7,0
Toplam Yurtiçi Tasarruf / GSYH (%)
14,3
15,0
15,7
16,7
Kamu
2,4
2,0
2,3
2,6
Özel
11,9
13,0
13,3
14,0
Toplam Nihai Yurtiçi Talep (1)
0,6
4,0
4,9
4,8
Toplam Yurtiçi Talep (1)
-0,1
3,9
5,0
5,1
İSTİHDAM
Nüfus (Yıl Ortası, Bin Kişi)
74.885
75.811
76.707
77.601
İşgücüne Katılma Oranı (%)
49,6
49,6
49,7
49,8
İstihdam Düzeyi (Bin Kişi)
24.728
25.223
25.728
26.243
İstihdam Oranı (%)
45,2
45,3
45,3
45,5
İşsizlik Oranı (%)
9,0
8,9
8,8
8,7
DIŞ TİCARET
İhracat (FOB) (Milyar Dolar)
149,5
158,0
172,3
187,1
İthalat (CIF) (Milyar Dolar)
-239,5
-253,0
-272,2
-291,2
Enerji İthalatı (27. Fasıl, Milyar Dolar)
59,1
59,6
62,6
65,4
Dış Ticaret Dengesi (Milyar Dolar)
-90,0
-95,0
-99,9
-104,1
Turizm Gelirleri (Milyar Dolar)
23,5
25,4
27,0
28,4
Cari İşlemler Dengesi (Milyar Dolar)
-58,7
-60,7
-63,6
-64,7
Cari İşlemler Dengesi / GSYH (%)
-7,3
-7,1
-6,9
-6,5
Dış Ticaret Hacmi / GSYH (%)
48,7
47,9
48,4
47,9
İhracat / İthalat (%)
62,4
62,5
63,3
64,3
Ham Petrol Fiyatı-Brent (Dolar/varil)
112,1
110,0
110,0
110,0
ENFLASYON
GSYH Deflatörü
7,1
5,3
5,5
5,8
TÜFE Yıl Sonu % Değişme
7,4
5,3
5,0
5,0
(1) Sabit fiyatlarla yüzde değişimi göstermektedir.
Ek Tablo 2: Kamu Kesimi Genel Dengesi
(Milyar TL)
2012
2013
2014
2015
Kamu Kesimi Genel Dengesi
-24,8
-23,4
-18,8
-17,3
Genel Devlet
-22,8
-23,6
-20,9
-17,8
Merkezi Yönetim Bütçesi
-33,5
-33,9
-35,5
-34,3
Mahalli İdareler
1,1
-1,2
1,6
1,6
Bütçe Dışı Fonlar
1,2
1,0
1,1
1,3
İşsizlik Sigortası Fonu
8,0
10,3
11,7
13,4
Sosyal Güvenlik Kuruluşları
-0,4
-3,3
-5,5
-8,0
Genel Sağlık Sigortası
0,4
3,3
5,5
8,0
Döner Sermayeli Kuruluşlar
0,4
0,2
0,2
0,2
KİT’ler
-2,0
0,2
2,1
0,6
Program Tanımlı Kamu Kesimi Dengesi
7,7
12,9
17,8
22,0
Faiz Giderleri Hariç Kamu Kesimi Dengesi
26,1
31,7
38,3
42,3
Faiz Gideri ve Özelleştirme Geliri Hariç K. K. Dengesi
24,7
22,2
28,1
33,1
(GSYH’ya Oran, %)
Kamu Kesimi Genel Dengesi
-1,7
-1,5
-1,1
-0,9
Genel Devlet
-1,6
-1,5
-1,2
-0,9
Merkezi Yönetim Bütçesi
-2,3
-2,2
-2,0
-1,8
Mahalli İdareler
0,1
-0,1
0,1
0,1
Bütçe Dışı Fonlar
0,1
0,1
0,1
0,1
İşsizlik Sigortası Fonu
0,6
0,7
0,7
0,7
Sosyal Güvenlik Kuruluşları
0,0
-0,2
-0,3
-0,4
Genel Sağlık Sigortası
0,0
0,2
0,3
0,4
Döner Sermayeli Kuruluşlar
0,0
0,0
0,0
0,0
KİT’ler
-0,1
0,0
0,1
0,0
Program Tanımlı Kamu Kesimi Dengesi
0,5
0,8
1,0
1,1
Faiz Giderleri Hariç Kamu Kesimi Dengesi
1,8
2,0
2,2
2,2
Faiz Gideri ve Özelleştirme Geliri Hariç K. K. Dengesi
11 Haziran 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 27961 (Mükerrer)
BAKANLAR KURULU KARARI
Karar Sayısı : 2011/1809
Ekli “Fakir Ailelere Kömür Yardımı Yapılmasına İlişkin Karar”ın yürürlüğe konulması; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 29/4/2011 tarihli ve 472 sayılı yazısı üzerine, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 35 inci maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 5/5/2011 tarihinde kararlaştırılmıştır.
FAKİR AİLELERE KÖMÜR YARDIMI YAPILMASINA İLİŞKİN KARAR
Miktar ve sevkiyat
MADDE 1 – (1) İl ve ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarınca belirlenerek valiliklere bildirilecek fakir ailelere, müracaatları üzerine asgari 500 kg bedelsiz kömür verilecektir.
(2) 2011 yılında valiliklere yapılacak kömür sevkiyatları Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca belirlenecek kriterlere göre, kuruluşlar tarafından belirlenen sevkiyat programı dahilinde yapılacaktır.
Görevlendirme
MADDE 2 – (1) Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu ve Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüklerinin CİF satış esaslarında valiliklerce bildirilen teslim noktalarına kadar gönderilecek kömür, sevkiyat noktalarının konumuna göre belirlenecek nakil vasıtalarıyla adı geçen kuruluşların sorumluluğunda nakledilecektir,
(2) Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu, bu Karar kapsamında dağıtacağı kömür ve gerekli hizmeti, işleticisi kim olursa olsun kendisine ait sahalar ile bağlı ortaklık veya iştiraklerine ait sahalardan da temin edebilecek ve kendi sorumluluğu altında valiliklere ulaştırılmasını sağlayacaktır.
(3) Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları işletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD) ile taşınacak kömüre bu kuruluş tarafından öncelik verilecek olup ilgili kuruluşlar, TCDD ile öncelik ve taşıma konusunda protokol yapacaklardır.
Organizasyon
MADDE 3 – (1) İl içerisinde dağıtım organizasyonu valiliklerce yapılacaktır.
(2) Kömürün teslim ve tesellüm işlemleri ile buna dair mutabakatlar, ilgili kuruluşlarla valilikler arasında yapılacak protokolle belirlenecektir.
(3) Dağıtılacak kömürün niteliği Çevre ve Orman Bakanlığınca yayımlanan Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğine uygun olacaktır.
Vergi ve harçlar
MADDE 4 – (1) Valiliklere yapılan kömür tesliminden doğan vergi ve harçlar (KDV dahil) adı geçen kuruluşlar tarafından ödenecektir.
Görev zararı
MADDE 5 – (1) CİF satış esasına göre valiliklere teslim edilecek kömür bedelleri ile oluşması halinde görev zararları ilgili teşebbüsçe yapılacak ödeme talebine istinaden ve kuruluşların hesapları esas alınarak 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 35 inci maddesine göre Hazine Müsteşarlığı bütçesinde yer alan ilgili harcama tertiplerinden gider kaydedilerek 45 (kırkbeş) gün içinde ödenir/Bu ödemeler, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 35 inci maddesi hükümlerine tabi değildir.
Yürürlük
MADDE 6 – (1) Bu Karar, 1/1/2011 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 7 – (1) Bu Karar hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
furkanlardanismanlik.com 