Resmi Gazete Tarihi: 13.05.2008 Resmi Gazete Sayısı: 26875

TOHUMLUKLARIN YETİŞTİRİLECEĞİ ÖZEL ÜRETİM ALANLARININ ÖZELLİKLERİ VE BU ALANLARDA UYULMASI GEREKEN KURALLARIN BELİRLENMESİNE DAİR YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; üretilen tohumlukların yabancı döllenmeye maruz kalmasını, safiyet ve değerlerini kaybetmesini önlemek için tohumlukların yetiştirileceği özel üretim alanlarının özellikleri ile bu alanların sınırları içerisinde, tohumluk ve bitkisel ürün yetiştiren gerçek veya tüzel kişilerin uyması gereken hususları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik; izolasyon mesafesi gerektiren türlere ait tohumlukların yetiştirileceği özel üretim alanlarının nitelikleri ile bu alanlar içerisinde tohumluk ve bitkisel ürün yetiştiren gerçek veya tüzel kişilerin uyması gereken hususları ve sorumlu kurum ve kuruluşların görev ve yetkilerini kapsar.

Dayanak

MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 31/10/2006tarihli ve 5553 sayılı Tohumculuk Kanununun 5 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını,

b) Çiftçi: Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı olabilmek için gereken şartları yerine getiren ve fiilen tarımsal üretim kaynaklarını kullanmak suretiyle, tarımsal üretimle uğraşan ve başvuru tarihi itibarıyla 18 yaşını doldurmuş ve/veya reşit gerçek kişiler ile tüzel kişileri,

c) Genel Müdürlük: Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğünü,

ç) İl müdürlüğü: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı il müdürlüklerini,

d) İlçe müdürlüğü: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ilçe müdürlüklerini,

e) İzolasyon mesafesi: Tohumluk üretim alanlarında, birbirini tozlayıp dölleyebilecek tür, cins ve çeşitlerin üretimleri arasında bulunması gereken, tozlanmayı engelleyecek minimum uzaklığı,

f) Nötr alanlar: Tohumluk üretim alanlarının çevresinde oluşturulan ve üretilen türler için izolasyon mesafesi alanı içindeki aynı türün ekilemeyeceği alanları,

g) Tohumluk: Bitkilerin çoğaltımı için kullanılan tohum, yumru, fide, fidan, çelik gibi generatif ve vegetatif bitki kısımlarını,

ğ) Tohumluk Komisyonu: İllerde, tohumlukların yetiştirileceği özel üretim alanları ile ilgili oluşturulan komisyonu,

h) Tohumluk sertifikasyonu: Tohumlukların tarla ve laboratuvar kontrolleri sonucunda genetik, fiziksel, biyolojik ve sağlıkla ilgili değerlerinin standartlara uygunluğunun tespit edilmesi ve bunun belgelendirilmesi işlemini,

ı) Tohumluk üreticisi: Tohumları üreten ve/veya tohum yetiştiricilerine sözleşmeli olarak ürettiren ve/veya ithal eden, işleyen, satışa hazırlayan ve dağıtan gerçek veya tüzel kişileri,

i) Tohumluk üretimi: Tohumluk üreticileri veya yetiştiricileri tarafından yürütülen faaliyetleri,

j) Tohumluk yetiştiricisi: Sözleşmeli olarak, tohumluk üreticileri adına, tohumluk yetiştiren gerçek veya tüzel kişileri,

k) Özel üretim alanları: İzolasyon mesafesi gerektiren türlere ait sertifikalı tohumlukların üretiminin yapılması amacıyla, Bakanlık tarafından sınırları belirlenmiş alanları

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Tohumluk Komisyonunun Oluşumu, Görev ve Yetkileri ile Çalışma Esasları

Komisyonun oluşumu

MADDE 5 – (1) (Değişik:RG-20/3/2009-27175)Tohumluk komisyonu; İl müdürü başkanlığında, il müdürünün görevlendireceği konu ile ilgili şube müdürü, ilçe ziraat odası başkanı veya temsilcisi, ilgili ilçe müdürü, tarla kontrolörü ile görevli ziraat mühendisi ve 5553 sayılı Tohumculuk Kanununun 16 ncı maddesinde yer alan, tohum sanayici ve üreticileri alt birliği temsilcisinden oluşur.

(2) Tohumluk komisyonu, ihtiyaç ve görülen lüzum üzerine, bu Yönetmeliğin 6 ncımaddesinde belirtilen konuları karara bağlamak üzere zaman aralığı gözetmeksizin toplanır.

(3) Tohumluk komisyonu, gerektiğinde ilgili tohumluk üreticisi veya yetiştiricisini de komisyona davet edebilir ancak, davet edilen kişinin oy hakkı yoktur.

Görev ve yetkileri

MADDE 6 – (1) Tohumluk komisyonunun görev ve yetkileri şunlardır;

a) Tohumluk üretimi ile ilgili müracaatları incelemek, değerlendirmek ve özel üretim alanlarını belirleyerek ilan etmek,

b) Özel üretim alanlarında ve/veya bu alanların çevresindeki nötr alanlarda ortaya çıkan anlaşmazlık ve şikayetleri incelemek, sorunları giderici önlemler almak ve uygulanmasını sağlamak,

c) Ön bitki ve izolasyon mesafesi şartlarına uyulmasını sağlamak,

ç) Bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılması gereken iş ve işlemleri yapmak/yaptırmak, bu amaçla kontrol, denetim dahil her türlü tedbiri almak/aldırmak ve uygulamak/uygulatmak.

Çalışma esasları

MADDE 7 – (1) Komisyon, yapılan başvuruları görüşmek üzere il müdürü başkanlığında toplanır ve komisyonun çalışma esasları şunlardır:

a) Kararlar üye tam sayısının salt çoğunluğu ile alınır, eşitlik halinde başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır ve kararlar valilikçe onaylanır.

b) Alınan karar, üretimin yapılacağı yerin muhtarlığında bir hafta süre ile askıda tutulur. Askı tutanakları,komisyon ve muhtar tarafından imzalanarak bir sureti muhtarlığa teslim edilir.

c) Komisyonun kararlarına karşı itiraz edilebilir. İtirazlarla ilgili yedi işgünü içerisinde karar alınır.

ç) Komisyon her ayın sonunda, tohumluk yetiştiriciliği ve üretimine ait istatistiki bilgileri, il müdürlükleri kanalıyla Genel Müdürlüğe gönderir.

d) Tohumluk üretim alanları ve bu alanlarda yapılan faaliyetler, il ve ilçe tarım müdürlüğü elemanları tarafından düzenli olarak kontrol edilir. Olumsuzluklar duyurularak düzeltilmeleri için ilgililer uyarılır. Bu amaçla, köy muhtarı ve köy ihtiyar heyetine müracaat edilebilir. Kontroller sonucunda bu Yönetmelik hükümlerine aykırı olduğu tespit edilen hususlar komisyona rapor edilir. Komisyon rapor edilen bu konularda gerekli tedbirleri alır.

e) Tohumluk üretim alanları birden fazla ilçe sınırları içinde ise; iş ve işlemler, ilgili il ve ilçelerin koordinasyonu ile yürütülür.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Tohumlukların Yetiştirileceği Özel Üretim Alanlarının Özellikleri ve

Uyulması Gereken Kurallar

Tohumlukların yetiştirileceği özel üretim alanlarının özellikleri

MADDE 8 – (1) Tohumlukların yetiştirileceği özel üretim alanlarının özellikleri şunlardır;

a) Tohumlukların yetiştirileceği özel üretim alanları, yetiştirilecek tohumluğun, kendi bitki türüne uygun bir tarımsal ekolojiye sahip olmalı,

b) Tohumlukların yetiştirileceği özel üretim alanları, o tür için belirlenmiş tohumlukla bulaşan hastalıklardan ari olmalı,

c) Tohumluğu yetiştirilecek bitki türünün, döllenme biyolojisi açısından gerekli olan ve Bakanlıkça belirlenen ön bitki ve izolasyon mesafesi şartlarını karşılamalıdır.

Tohumluk üreticileri ve yetiştiricilerince uyulması gereken kurallar

MADDE 9 – (1) Tohumluk üreticileri veya yetiştiricileri tarafından uyulması gereken kurallar şunlardır:

a) Tohumluk üreticileri, üretimin yapıldığı il müdürlüklerine başvurarak Tohumluk Komisyonundan izin alır.

b) Tohumluk üreticileri üretim alanlarının belirlenmesinde gerekli olan ön bitki ve izolasyon mesafesi şartlarını da dikkate alarak, sertifikalı tohumluk üretimi yapacakları alanda, tohumluk yetiştiricileri ile, tohumluk yetiştirme ve tohumluk üretimi sürecinde uygulanması gereken teknik esasları ve hukuki sorumlulukları içeren sözleşme yapar.

c) Sertifikalı tohumluk üreticileri, kroki, harita, üretim planı, ön bitkilere ait bilgiler ve arazi kullanım hakkına ilişkin belgelere ilaveten, sözleşme imzaladıkları tohumluk yetiştiricilerinin isim ve adresleri ile tohumluk üretim parsellerinin mevki, yeri varsa diğer bilgilerinin belirtilmiş olduğu bir listeyi ihtiva eden bir dosya hazırlayarak il müdürlüğüne verir.

ç) Tohumluk üreticileri, bu Yönetmelikte belirtilen hususlarla birlikte, tohumluk üretimi ile ilgili diğer mevzuatlarda yer alan hükümlere ve tedbirlere uymak zorundadır.

(2) Özel üretim alanları ile ilgili tohumluk üreticileri tarafından yapılacak son müracaat tarihleri il müdürlükleri tarafından belirlenerek duyurulur.

Bitkisel ürün üretenlerce uyulması gereken kurallar

MADDE 10 – (1) Tohumluk üretimi yapılacak parsellerin arasında ve etrafında bitkisel üretim yapacak çiftçiler, bu Yönetmelikte belirtilen hususlarla birlikte, tohumluk üretimi ile ilgili diğer mevzuatta yer alan hükümlere ve tedbirlere uymak zorundadır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Cezai hükümler

MADDE 11 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında 5553 sayılı Kanunun 12 nci madde hükümleri uygulanır.

Eğitim

MADDE 12 – (1) Tohumluk üretiminin yapıldığı illerde; Bakanlık, tohumluk üreticisi kişi ve kuruluşlar ile birlikte tohumluk üretimi ile ilgili eğitim çalışmaları yapar.

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 13 – (1) 11/10/2007 tarihli ve 26670 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tohumlukların Yetiştirileceği Özel Üretim Alanlarının Özellikleri ve Bu Alanlarda Uyulması Gereken Kuralların Belirlenmesi ile İlgili Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

MADDE 14 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 15 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür.

	Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin
Tarihi	Sayısı
13/5/2008	26875
Yönetmelikte Değişiklik Yapan Mevzuatın Yayımlandığı Resmî Gazete’nin
Tarihi	Sayısı
	20/3/2009	27175

DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER MUHASEBE YÖNETMELİĞİ

(13.6.1999 tarih ve 23724 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.)

KISIM I

GENEL HÜKÜMLER

AMAÇ VE KAPSAM

Madde 1- Döner sermayeli işletmelerde uygulanacak muhasebe kayıt ve işlemlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla düzenlenen bu Yönetmelik  genel bütçeli daireler ile katma bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli işletmeleri kapsar.

HUKUKİ DAYANAK:

Madde 2- Bu Yönetmelik, Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 543 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 11 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

TANIMLAR:

Madde 3- Bu Yönetmelikte geçen;

a) Bakanlık: Maliye Bakanlığını (aksine bir hüküm bulunmadıkça Muhasebat Genel Müdürlüğünü),

b) Bağlı Olunan İdare: Döner sermayeli işletmelerin bağlı oldukları genel bütçeli daireler ile katma bütçeli idareleri,

c) Döner Sermaye: Genel bütçeli daireler ile katma bütçeli idarelerin kanunlarla verilen temel ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yönetilme olanağı bulunmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetlerinin değerlendirilmesi için tahsis edilen sermayeyi,

d) İşletme: (c) fıkrası ile verilen sermayenin tahsis amacını gerçekleştirmek üzere, genel bütçeli daireler ile katma bütçeli idarelerin mal ve hizmet üreten fabrika, atölye ve benzeri diğer birimlerini,

e) Hesap Dönemi: Takvim yılını,

f) Maliyet Dönemi: Döner sermayeli  işletmelerin hesap dönemini geçmemek üzere kabul edecekleri maliyet çıkarma dönemlerini ,

g) Sayman: Yukarıda (d) fıkrasında tanımlanan işletmelerde, gelirleri toplayan, nakit ve malları saklayan, giderleri hak sahiplerine ödeyen ve bu işlerle ilgili her türlü göndermeler ile bunlara bağlı bütün nakit ve mal işlemlerini yapan ve Sayıştay’a yönetim dönemi hesabı veren görevlileri,

h) Yönetmelik: Döner Sermayeli İşletmeler Muhasebe Yönetmeliğini,

ifade eder.

KISIM II

MUHASEBE USUL VE ESASLARI

I- MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI

Madde 4- Muhasebenin temel kavramları, evrensel kavramlar olup muhasebe ilke ve kurallarının dayandığı zemini oluşturur. Temel kavramlar ilke ve kurallarla beraber, muhasebe uygulamalarına yön veren disiplinin esası olup, muhasebe bilgileri bu esasa göre üretilir.

Muhasebenin temel kavramları şunlardır:

1. Sosyal Sorumluluk Kavramı

2. Kişilik Kavramı

3. İşletmenin Sürekliliği Kavramı

4. Dönemsellik Kavramı

5. Parayla Ölçülme Kavramı

6. Maliyet Esası Kavramı

7. Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı

8. Tutarlılık Kavramı

9. Tam Açıklama Kavramı

10. İhtiyatlılık Kavramı

11. Önemlilik Kavramı

12. Özün Önceliği Kavramı

1. SOSYAL SORUMLULUK KAVRAMI

Bu kavram, muhasebenin işlevini yerine getirme hususundaki sorumluluğunu belirtir  ve muhasebenin kapsamını, anlamını, yerini ve amacını gösterir. Sosyal sorumluluk kavramı; muhasebenin organizasyonunda, muhasebe uygulamalarının yürütülmesinde ve mali tabloların düzenlenmesi ve sunulmasında, belli kişi ya da grupların değil, tüm toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve dolayısıyla bilgi üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst davranılması gereğini ifade eder.

2. KİŞİLİK KAVRAMI

Bu kavram, işletmenin yöneticilerinden, personelinden ve diğer ilgililerden ayrı bir kişiliğe sahip olduğunu ve işletmenin muhasebe işlemlerinin sadece bu kişilik adına yürütülmesi gerektiğini öngörür.

3. İŞLETMENİN SÜREKLİLİĞİ KAVRAMI

Bu kavram, işletmelerin faaliyetlerini bir süreye bağlı olmaksızın sürdüreceğini ifade eder. Süreklilik kavramı, maliyet esasının temelini oluşturur.

Bu kavramın, işletmeler açısından geçerliliğinin bulunmadığı ya da ortadan kalktığı durumlarda, bu husus mali tabloların dipnotlarında açıklanır.

4. DÖNEMSELLİK KAVRAMI

Dönemsellik kavramı, işletmelerin sürekliliği kavramı uyarınca sınırsız kabul edilen ömrünün, belli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanmasıdır. Gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi, hasılat ve gelirlerin aynı döneme ait maliyet gider ve zararlarla karşılaştırılması bu kavramın gereğidir.

Bu kavramın, işletmeler açısından geçerliliğinin bulunmadığı ya da ortadan kalktığı durumlarda ise, bu husus mali tabloların dipnotlarında açıklanır.

5. PARAYLA ÖLÇÜLME KAVRAMI

Parayla ölçülme kavramı, parayla ölçülebilen iktisadi olay ve işlemlerin muhasebeye ortak bir ölçü olarak para birimiyle yansıtılmasını ifade eder.

Muhasebe işlemleri ulusal para birimine göre yapılır.

6. MALİYET ESASI KAVRAMI

Maliyet esası kavramı, para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün ya da uygun olmayan diğer kalemler hariç, işletme tarafından edinilen varlık ve hizmetlerin muhasebeleştirilmesinde, bunların elde edilme maliyetlerinin esas alınması gereğini ifade eder.

7. TARAFSIZLIK VE BELGELENDİRME KAVRAMI

Bu kavram, muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş objektif belgelere dayandırılması ve muhasebe kayıtlarına esas alınacak yöntemlerin seçilmesinde tarafsız ve ön yargısız davranılması gereğini ifade eder.

8. TUTARLILIK KAVRAMI

Tutarlılık kavramı, muhasebe uygulamaları için seçilen muhasebe politikalarının, birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden uygulanması gereğini ifade eder. İşletmelerin mali durumunun, faaliyet sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların karşılaştırılabilir olması bu kavramın amacını oluşturur. Tutarlılık kavramı, benzer olay ve işlemlerde, kayıt düzenleri ile değerleme ölçülerinin değişmezliğini ve mali tablolarda biçim ve içerik yönünden tek düzeni öngörür. Geçerli nedenlerin bulunduğu durumlarda, işletmeler, uyguladıkları muhasebe politikalarını değiştirebilirler. Ancak, bu değişikliklerin ve bunların parasal etkilerinin mali tabloların dipnotlarında açıklanması zorunludur.

9. TAM AÇIKLAMA KAVRAMI

Tam açıklama kavramı, mali tabloların bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder.

Mali tablolarda finansal bilgilerin tam olarak açıklanması yanında, mali tabloların kalemleri kapsamında yer almayan ancak, alınacak kararları etkileyebilecek, gerçekleşmesi muhtemel olaylara da yer verilmesi bu kavramın gereğidir.

10. İHTİYATLILIK KAVRAMI

Bu kavram, muhasebe olaylarında temkinli davranılması ve işletmenin karşılaşabileceği risklerin gözönüne alınması gereğini ifade eder. Bu kavramın sonucu olarak, işletmeler muhtemel giderleri ve zararları için karşılık ayırırlar, muhtemel gelirleri için ise, gerçekleşme dönemlerine kadar herhangi bir muhasebe işlemi yapmazlar. Ancak bu kavram gizli yedekler ya da gereğinden fazla karşılık ayrılmasına gerekçe oluşturmaz

11. ÖNEMLİLİK KAVRAMI

Önemlilik kavramı, bir hesap kalemi ya da mali bir olayın nispî ağırlık ve değerinin, mali tablolara dayanılarak yapılacak değerlemeleri ya da alınacak kararları etkileyebilecek düzeyde olmasını ifade eder.

Önemli hesap kalemleri, finansal olaylar ve diğer hususların mali tablolarda yer alması zorunludur.

12. ÖZÜN ÖNCELİĞİ KAVRAMI

Özün önceliği kavramı, mali işlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve onlara ilişkin değerlendirmelerin yapılmasında biçimlerden çok, özlerinin esas alınması gereğini ifade eder.

Genel olarak işlemlerin biçimleri ile özleri paralel olmakla birlikte, bazı durumlarda farklılıklar ortaya çıkabilir. Bu takdirde, özün biçime önceliği esastır.

MUHASEBE POLİTİKALARININ AÇIKLANMASI

Madde 5- Döner sermayeli işletmelerde uygulanacak muhasebe politikaları şunlardır. 

1- Mali tablolar işletmenin sürekliliği, tutarlılık ve dönemsellik kavramlarına dayanılarak hazırlanmış ise bunların açıklanması istenmez. Ancak bu kavramlardan ayrılmaların mevcut olması halinde, mali tabloların dipnotlarında nedenleri ile birlikte açıklama yapılır.

2- İhtiyatlılık, özün önceliği ve önemlilik kavramları muhasebe politikalarının seçimini ve uygulanmasını yönlendirir.

3- Mali tabloların içerdiği bütün önemli muhasebe politikaları anlaşılır ve kısa olarak açıklanır.

4- Kullanılan muhasebe politikaları ile ilgili açıklamalar mali tablolarla bütünlük oluşturur. Kullanılan önemli muhasebe politikalarının açıklanması mali tabloların bütünlüğü ve tamlığı için temel ilkedir. Politikalara ilişkin açıklamalar işletme yönetimi tarafından muhasebe departmanına toplu olarak verilir.

5- Bilanço ve gelir tablosundaki ve diğer tablolardaki yanlış ve gerçeğe uygun olmayan işlemler, muhasebe politikalarının açıklanması veya dipnotlarda belirtilmesi suretiyle düzeltilemez. Düzeltme ancak, muhasebe kayıt ve tekniğine uygun olarak yapılır ve mali tablolara yansıtılır.

6- Mali tablolar, dönemler itibariyle karşılaştırılabilir nitelikte olmalıdır.

7- Mali tablolarda, cari dönem veya gelecek dönemlerde önemli etki yaratan veya yaratabilecek bir değişiklik yapılmış ise durum nedenleri ile birlikte açıklanır  ve bunun mali tablolara olan etkileri gösterilir.

III- MALİ TABLOLAR

Madde 6- Mali tablolar ilkeleri, temel mali tabloların düzenlenmesinde işletmeler tarafından uygulanacak kuralları ifade eder.

Mali tabloların hazırlanmasında esas alınan kavram ve ilkeler ile ilgili diğer mevzuat hükümlerinin farklı uygulamalara yer verdiği durumlarda, işletmeler söz konusu mevzuat hükümleri uyarınca istenilen bilgileri sağlayacak şekilde gerekli düzenlemeleri yaparlar. Ancak, bu düzenlemeler bu bölümde yer alan ilkeler çerçevesinde düzenlenecek mali tabloların tekliği ilkesini değiştirmez.

Mali tablolar aşağıdaki tabloları içerir.

1- Bilanço

2- Gelir Tablosu

3- Satışların Maliyeti Tablosu

4- Fon Akım Tablosu

5- Nakit Akım Tablosu

6- Sermaye Hareketleri Tablosu

Bilanço ve gelir tablosu dipnotlar ve ekleri ile birlikte temel mali tabloları, diğerleri ise ek mali tabloları oluşturur.

A- MALİ TABLOLARIN AMAÇLARI

Mali tabloların amaçları aşağıda belirtilmiştir:

1- Yatırımcılar, kredi verenler ve diğer ilgililer için karar almada yararlı bilgiler sağlamak.

2- Gelecekteki nakit akımlarını değerlendirmede yararlı bilgiler sağlamak.

3- Varlıklar, kaynaklar ve bunlardaki değişiklikler ile işletme faaliyet sonuçları hakkında bilgi sağlamak.

B- MALİ TABLOLARDAKİ BİLGİLERİN ÖZELLİKLERİ

Mali tablolarda yer alan bilgilerin karar vericiler tarafından en iyi şekilde ve süratle kullanılabilmesi için bu tabloların anlaşılabilir, ihtiyaca uygun, güvenilir, karşılaştırılabilir olması, zamanında düzenlenmesi gerekir.

C-  TEMEL MALİ TABLOLARIN DÜZENLEME İLKELERİ

Temel mali tablolar düzenlenirken uygulanacak ilkeler, muhasebe temel kavramlarına dayanır. Temel kavramlarla birlikte bir bütünlük ifade eder. Temel mali tablolar ilkeleri; bilanço ilkeleri ve gelir tablosu ilkeleri biçiminde iki ana grupta toplanmaktadır.

1- BİLANÇO İLKELERİ

Bilanço ilkelerinin amacı, sermaye koyan veya sonradan karı işletmede bırakanların işletmeye sağladıkları kaynaklar ve bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıt, hesap ve tablolarında tespit edilmesi ve gösterilmesi yoluyla belli bir tarihte işletmenin mali durumunu açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak yansıtmaktır.

Bilanço ilkeleri; varlıklar, yabancı kaynaklar ve özkaynaklar itibarıyla üç grupta toplanmaktadır:

A) Varlıklara ilişkin ilkeler

a) İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüştürülebilecek varlıkları, bilançoda dönen varlıklar grubu içinde gösterilir.

b) İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüşemeyen hizmetlerinden bir hesap döneminden daha uzun süre yararlanılan uzun vadeli varlıkları, bilançoda duran varlıklar grubu içinde gösterilir. Dönem sonu bilanço gününde, bu grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın altında kalanlar dönen varlıklar grubunda ilgili hesaplara aktarılır.

c) Bilançodaki varlıkların, bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değerleriyle gösterilebilmesi için, varlıklardaki değer düşüklüklerini göstererek karşılıkların ayrılması zorunludur.

Dönen varlıklar grubu içinde yer alan menkul kıymetler, alacaklar, stoklar ve diğer dönen varlıklar içindeki ilgili kalemler için, yapılacak değerleme sonucu, gerekli durumlarda uygun karşılıklar ayrılır.

Bu ilke, duran varlıklar grubunda yer alan alacaklar, bağlı menkul kıymetler, iştirakler ve diğer duran varlıklardaki ilgili kalemler için de geçerlidir.

d) Gelecek dönemlere ait olarak önceden ödenen giderler ile cari dönemde tahakkuk eden ancak gelecek dönemlerde tahsil edilecek olan gelirler, kayıt ve tespit edilir ve bilançoda ayrıca gösterilir.

e)  Bilançoda duran varlıklar grubunda yer alan maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine  yüklemek amacıyla, her dönem ayrılan amortismanların birikmiş tutarları ayrıca bilançoda gösterilir

f) Duran varlıklar grubu içinde yer alan özel tükenmeye tabi varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla, her dönem ayrılan tükenme paylarının birikmiş tutarları ayrıca bilançoda gösterilir.

g) Tutarları kesinlikle saptanamayan alacaklar için herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmaz. Bu tür alacaklar bilanço dipnot ya da eklerinde gösterilir.

h) Verilen rehin, ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatların özellikleri ve kapsamları bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça belirtilir.

Bu ilke, alınan rehin, ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatlar için de geçerlidir.

Ayrıca, işletmenin varlıkları ile ilgili toplam sigorta tutarlarının bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça gösterilmesi gerekir.

B) Yabancı Kaynaklara ilişkin ilkeler

a) İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelen borçları, bilançoda kısa vadeli yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir.

b) İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelmemiş  borçları, bilançoda uzun vadeli yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir. Dönem sonu bilanço gününde bu grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın altında kalanlar,  kısa vadeli yabancı kaynaklar grubundaki ilgili hesaplara aktarılır.

c) Tutarları kesinlikle saptanamayanları veya durumları tartışmalı olanları da içermek üzere, işletmenin bilinen ve tutarları uygun olarak tahmin edilebilen bütün yabancı kaynakları kayıt ve tespit edilerek bilançoda gösterilir.

İşletmenin bilinen ancak tutarları uygun olarak tahmin edilemeyen durumları da bilançonun dipnotlarında açık olarak belirtilir.

d) Gelecek dönemlere ait olarak önceden tahsil edilen hasılat ile cari dönemde tahakkuk eden ancak, gelecek dönemlerde ödenecek olan giderler kayıt ve tespit edilerek bilançoda ayrıca gösterilir.

e) Bilançonun kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar gruplarında yer alan borçlar, alınan avanslar ve diğer ilgili hesaplardan işletmenin sermaye ve yönetim bakımından ilişkili bulunduğu iktisadi işletmelere ve personele ait olan tutarlarının ayrı gösterilmesi temel ilkedir.

C) Özkaynaklara ilişkin ilkeler

a) Özkaynaklar; ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kar yedekleri, geçmiş yıl karları (zararları) ve dönem net karı (zararı)’ndan oluşur. Sermaye yedekleri, gelir unsuru olarak gelir tablosuna aktarılamaz.

b) İşletme tarafından özkaynakların devam ettirilmesi ve korunması gerekir. İşletmede herhangi bir zararın ortaya çıkması, herhangi bir nedenle özkaynaklarda meydana gelen azalmalar, hem dönemsel hem de kümülatif olarak izlenir ve kaydedilir.

c) Özkaynakların bilançoda net olarak gösterilmesi için geçmiş yıllar zararları ile dönem zararları, özkaynaklar grubunda indirim kalemleri olarak yer alır.

2- GELİR TABLOSU İLKELERİ

Gelir tablosu ilkelerinin amacı, satışlar, gelirler, giderler, maliyetler, kâr ve zararlara ait hesapların belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarını doğru olarak göstermelerini sağlamaktır.

Bu amaç doğrultusunda benimsenen gelir tablosu ilkeleri şunlardır:

a) Gerçekleşmemiş gelirler ve satışlar gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşenler gerçek tutarından fazla ya da az gösterilemez. Belli bir dönem ya da dönemlerin gerçeğe uygun faaliyet sonuçlarını göstermek için, dönem ya da dönemlerin başında ve sonunda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır.

b) Belli bir dönemin gelirleri ve satışları bunları elde etmek için yapılan maliyet ve giderler ile karşılaştırılır. Belli bir dönem ya da dönemlerin başında ve sonunda maliyet ve giderleri gerçeğe uygun olarak gösterebilmek için stoklarda, alacak ve borçlarda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır.

c) Maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar için uygun amortisman ve tükenme payı ayrılır.

d) Maliyetler; maddi duran varlıklar, stoklar, onarım ve bakım ile diğer gider grupları arasında uygun bir şekilde dağıtılır. Bunlardan direkt olanları doğrudan doğruya, birden fazla faaliyeti ilgilendirenler zaman ve kullanma faktörü dikkate alınmak ve tahakkuk ettirilmek suretiyle dağıtılır.

e) Arızi ve olağanüstü niteliğe sahip gelir ve giderler meydana geldikleri dönemde tahakkuk ettirilir, ancak normal faaliyet sonuçlarından ayrı olarak gösterilir.

f) Karşılıklar, işletmenin karını keyfi şekilde azaltmak ya da bir döneme ait karı diğer döneme aktarmak amacıyla kullanılamaz.

g) Dönem sonuçlarının tespiti ile ilgili olarak uygulana gelen değerleme esasları ve maliyet yöntemlerinde bir değişiklik yapıldığı takdirde, bu değişikliğin etkileri açıkça belirtilir.

h) Bilanço tarihinde var olan ve sonucu belirsiz bir ya da birkaç olayın gelecekte ortaya çıkıp çıkmamasına bağlı durumları ifade eden, şarta bağlı olaylardan kaynaklanan, makul bir şekilde gerçeğe yakın olarak, tahmin edilebilen gider ve zararlar tahakkuk ettirilerek gelir tablosuna yansıtılır. Şarta bağlı gelir ve karlar için ise gerçekleşme ihtimali yüksek de olsa herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmaz, dipnotlarda açıklama yapılır

KISIM III

DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI

I-  HESAP ÇERÇEVESİ

Madde 7- İşletmelerin muhasebe sistemleri hesap çerçevesi ve hesap planı doğrultusunda yürütülür. Hesapların çalışması hesap planı açıklamalarında belirtildiği gibi gerçekleşir. Hesap çerçevesindeki hesap sınıfları; bilanço ve gelir tablosundaki gruplama ve sıralama paralelinde aşağıda belirtildiği gibi düzenlenir.

A- Hesap Sınıfları

1- Dönen Varlıklar

2- Duran Varlıklar

3- Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

4- Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar

5- Özkaynaklar

6- Gelir Tablosu Hesapları

7- Maliyet Hesapları

9- Nazım Hesapları

B- Hesap Grupları

1- Dönen Varlıklar

10- Hazır Değerler

11- Menkul Kıymetler

12- Ticari Alacaklar

13- Diğer Alacaklar

14-

15- Stoklar

16-

17- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri

18- Gelecek Aylara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları

19- Diğer Dönen Varlıklar

2- Duran Varlıklar

20-

21-

22- Ticari Alacaklar

23- Diğer Alacaklar

24- Mali Duran Varlıklar

25- Maddi Duran Varlıklar

26- Maddi Olmayan Duran Varlıklar

27- Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar

28- Gelecek Yıllara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları

29- Diğer Duran Varlıklar

3- Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

30-

31-

32- Ticari Borçlar

33- Diğer Borçlar

34- Alınan Avanslar

35- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri

36- Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler

37- Borç ve Gider Karşılıkları

38- Gelecek Aylara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları

39- Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

4- Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar

40-

41-

42- Ticari Borçlar

43- Diğer Borçlar

44- Alınan Avanslar

45-

46-

47- Borç ve Gider Karşılıkları

48- Gelecek Yıllara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları

49- Diğer Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar

5- Özkaynaklar

50-Ödenmiş Sermaye

51-

52- Sermaye Yedekleri

53-

54- Kar Yedekleri

55-

56-

57- Geçmiş Yıllar Karları

58- Geçmiş Yıllar Zararları

59- Dönem Net Karı (Zararı)

6- Gelir  Tablosu Hesapları

60- Brüt Satışlar

61- Satış İndirimleri (-)

62- Satışların  Maliyeti (-)

63- Faaliyet Giderleri (-)

64- Diğer Faaliyetlerden Olağan  Gelir ve Karlar

65- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (-)

66-

67- Olağandışı Gelir ve Karlar

68- Olağandışı Gider ve Zararlar (-)

69- Dönem Net Karı (Zararı)

7- Maliyet Hesapları

70-

71- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri

72- Direkt İşçilik Giderleri

73- Genel Üretim Giderleri

74- Hizmet Üretim Maliyeti

75- Araştırma ve Geliştirme Giderleri

76- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri

77- Genel Yönetim Giderleri

78-

9- Nazım Hesapları

90- Teminat Alınan Değerler

91- Teminat Verilen Değerler

92- Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler

93- Vergi Dışı Gelirler

94- Demirbaş Giderleri

II- HESAP PLANI

Bu yönetmeliğe göre kullanılacak hesaplara ilişkin hesap planı aşağıdadır.

1- DÖNEN VARLIKLAR

10- HAZIR DEĞERLER

100- Kasa Hesabı

101- Alınan Çekler Hesabı

102- Bankalar Hesabı

103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı   (-)

108- Diğer Hazır Değerler Hesabı

11- MENKUL KIYMETLER

110- Hisse Senetleri Hesabı

112- Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı

118- Diğer Menkul Kıymetler Hesabı

119- Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)

12- TİCARİ ALACAKLAR

120- Alıcılar Hesabı

121- Alacak Senetleri Hesabı

122- Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı(-)

123- Banka Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabı

126- Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı

127- Diğer Ticari Alacaklar Hesabı

128- Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı

129- Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı   (-)

13- DİĞER ALACAKLAR

135- Personelden Alacaklar Hesabı

136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı

138- Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı

139- Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı   (-)

15- STOKLAR

150- İlk Madde ve Malzeme Hesabı

151- Yarı Mamuller – Üretim Hesabı

152- Mamuller Hesabı

153- Ticari Mallar Hesabı

157- Diğer Stoklar Hesabı

158- Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı   (-)

159- Verilen Sipariş Avansları Hesabı

17- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ

170-      178- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri  Hesabı

179- Taşeronlara Verilen Avanslar Hesabı

18- GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

180- Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabı

181- Gelir Tahakkukları Hesabı

19- DİĞER DÖNEN VARLIKLAR

190- Devreden KDV Hesabı

191- İndirilecek KDV Hesabı

193- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı

195- İş Avansları Hesabı

196- Personel Avansları Hesabı

197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabı                         

198- Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar Hesabı

199- Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı Hesabı   (-)

2- DURAN VARLIKLAR

22- TİCARİ ALACAKLAR

220- Alıcılar Hesabı

221- Alacak Senetleri Hesabı

222- Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı (-)

226- Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı

227- Diğer Ticari Alacaklar Hesabı

229- Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı   (-)

23-DİĞER ALACAKLAR

235- Personelden Alacaklar Hesabı

236- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı

239- Şüpheli Diğer  Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)

24-MALİ DURAN VARLIKLAR

248- Diğer Mali Duran Varlıklar Hesabı

249- Diğer Mali Duran Varlıklar Karşılığı Hesabı (-)

25- MADDİ DURAN VARLIKLAR

250- Arazi ve Arsalar Hesabı

251- Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri Hesabı

252- Binalar Hesabı

253- Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı

254- Taşıtlar Hesabı

255- Demirbaşlar Hesabı

256- Diğer Maddi Duran Varlıklar Hesabı

257- Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)

258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı

259- Verilen Avanslar Hesabı

26- MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR

260- Haklar Hesabı

267- Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabı

268- Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)

269- Verilen Avanslar Hesabı

27- ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR

271- Arama Giderleri Hesabı

272- Hazırlık ve Geliştirme Giderleri Hesabı

278- Birikmiş Tükenme Payları Hesabı (-)

279- Verilen Avanslar Hesabı

28- GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

280- Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabı

281- Gelir Tahakkukları Hesabı

29- DİĞER DURAN VARLIKLAR

291- Gelecek Yıllarda İndirilecek KDV Hesabı

293- Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabı

294- Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı

295- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı

297- Diğer Çeşitli Duran Varlıklar Hesabı

298- Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı   (-)

299- Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)

3- KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

32- TİCARİ BORÇLAR

320- Satıcılar Hesabı

326- Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı

329- Diğer Ticari Borçlar Hesabı

33- DİĞER BORÇLAR

335- Personele Borçlar Hesabı

336- Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı

34- ALINAN AVANSLAR

340- Alınan Sipariş Avansları Hesabı

349- Alınan Diğer Avanslar Hesabı

35- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ

350-      358- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri Hesabı

36- ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER

360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı

361- Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı

362- Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabı

363- Ödenecek Döner Sermaye Katkı Payları Hesabı

368-Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı

369- Ödenecek Diğer Yükümlülükler Hesabı

37- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI

370-Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı

371-Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabı (-)

372- Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı

373- Maliyet Giderleri Karşılığı Hesabı

379- Diğer Borç ve Gider Karşılıkları Hesabı

38- GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

380- Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı

381- Gider Tahakkukları Hesabı

39- DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

391- Hesaplanan KDV Hesabı

393- Merkez ve Şubeler Cari Hesabı

397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı

399- Diğer Çeşitli Yabancı Kaynaklar Hesabı

4- UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

42- TİCARİ BORÇLAR

420- Satıcılar Hesabı

426- Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı

429- Diğer Ticari Borçlar Hesabı

43- DİĞER BORÇLAR

436- Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı

438-Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabı

44- ALINAN AVANSLAR

440- Alınan Sipariş Avansları Hesabı

449- Alınan Diğer Avanslar Hesabı

47- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI

472-Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı

48- GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

480- Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabı

481- Gider Tahakkukları Hesabı

5- ÖZKAYNAKLAR

50- ÖDENMİŞ SERMAYE

500- Sermaye Hesabı

501- Ödenmemiş Sermaye Hesabı (-)

52- SERMAYE YEDEKLERİ

522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabı

54- KAR YEDEKLERİ

549- Özel Fonlar Hesabı

57- GEÇMİŞ YILLAR KARLARI

570- Geçmiş Yıllar Karları Hesabı

58- GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI

580- Geçmiş Yıllar Zararları Hesabı   (-)

59- DÖNEM NET KARI (ZARARI)

590- Dönem Net Karı Hesabı

591- Dönem Net Zararı Hesabı (-)

6- GELİR TABLOSU HESAPLARI

60- BRÜT SATIŞLAR

600- Yurtiçi Satışlar Hesabı

601- Yurtdışı Satışlar Hesabı

602- Diğer Gelirler Hesabı

61- SATIŞ İNDİRİMLERİ   (-)

610- Satıştan İadeler Hesabı   (-)

611- Satış Iskontoları Hesabı   (-)

612- Diğer İndirimler Hesabı   (-)

62- SATIŞLARIN MALİYETİ   (-)

620- Satılan Mamuller Maliyeti Hesabı   (-)

621- Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı   (-)

622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabı   (-)

623- Diğer Satışların Maliyeti Hesabı   (-)

63- FAALİYET GİDERLERİ 

630- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı   (-)

631- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı   (-)

632- Genel Yönetim Giderleri Hesabı   (-)

64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR

642- Faiz Gelirleri Hesabı

644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı

645- Menkul Kıymet Satış Karları Hesabı

646- Kambiyo Karları Hesabı

647- Reeskont Faiz Gelirleri Hesabı

649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabı

65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)

654- Karşılık Giderleri Hesabı   (-)

655- Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı   (-)

656- Kambiyo Zararları Hesabı (-)

657- Reeskont Faiz Giderleri Hesabı(-)

659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabı   (-)

67- OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR

671- Önceki Dönem Gelir ve Karları Hesabı

679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabı

68- OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR

680- Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları Hesabı (-)

681- Önceki Dönem Gider ve Zararları Hesabı (-)

689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı   (-)

69- DÖNEM NET KARI (ZARARI)

690- Dönem Karı veya Zararı Hesabı

691- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı (-)

692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabı

7- MALİYET HESAPLARI

71- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ

710- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabı

711- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabı

712- Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabı

713- Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı Hesabı

72- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ

720- Direkt İşçilik Giderleri Hesabı

721- Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı

722- Direkt İşçilik Ücret Farkları Hesabı

723- Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabı

73- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ

730- Genel Üretim Giderleri Hesabı

731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı

732- Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabı

733- Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabı

734- Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabı

74- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ

740- Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı

741- Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı

742- Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabı

75- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ

750- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı

751- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı

752- Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabı

76- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ

760- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı

761- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı

762- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabı

77- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ

770- Genel Yönetim Giderleri Hesabı

771- Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı

772- Genel Yönetim Gider Farkları Hesabı

9- NAZIM HESAPLAR

90- TEMİNAT ALINAN DEĞERLER

900- Alınan Teminatlar Hesabı

901- Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabı

91- TEMİNAT VERİLEN DEĞERLER

910- Verilen Teminatlar Hesabı

911- Verilen Teminatlar Alacaklı Hesabı

92- KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER

920- Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Hesabı

921- Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Alacaklı Hesabı

93- VERGİ DIŞI GELİRLER

930- Vergi Dışı Gelirler Hesabı

931- Vergi Dışı Gelirler Alacaklı Hesabı

94- DEMİRBAŞ GİDERLERİ

940- Demirbaş Giderleri Hesabı

941- Demirbaş Giderleri Alacaklı Hesabı

KISIM IV

DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER SAYMANLIK İŞLEMLERİ BELGE VE DEFTER KAYITLARI

BİRİNCİ BÖLÜM

YEVMİYE SİSTEMİ, AÇILIŞ KAYITLARI VE MUHASEBELEŞTİRME BELGELERİ

I- YEVMİYE SİSTEMİ VE AÇILIŞ KAYITLARI

Madde 8- İşlemler, yevmiye tarih ve numara sırasına göre ve maddeler halinde yevmiye defterine kaydedilir; buradan da usulüne göre defter-i kebir hesaplarına sistemli bir şekilde dağıtılır.

Gerçekleşen işlemler, muhasebeleştirme belgeleriyle kayda geçirilir. Belge olmadan hiçbir kayıt yapılmaz. Bir hesaba borç yazılan tutar, diğer hesap veya hesaplara alacak yazılır.

Muhasebeleştirme belgelerinin yevmiye tarih ve numarası sütunlarına, gerçekleşen işlemlerin kayda geçirildikleri tarih ile hesap döneminin başında (1)’ den başlayıp, hesap döneminin sonuna kadar devam eden birer numara verilir. Gerek yevmiye defteri ve gerekse defter-i kebir kayıtlarından bu yevmiye numaraları esastır.

Hesap döneminin başında, önceki hesap döneminden devreden hesaplar için açılış bilançosu düzenlenir. Açılış bilançosuna dayanılarak açılış yevmiyesinin kayıtlarını sağlamak üzere düzenlenecek (1) yevmiye numaralı saymanlık işlem fişi (Örnek: 2) ile ilgili hesaplara borç ve alacak yazılır. Devreden hesaplar, aynı yevmiye numarasıyla yevmiye defteri ve defter-i kebire de yazıldıktan sonra açılış kaydına ilişkin saymalık işlem fişine, açılış bilançosunun bir nüshası eklenir. Bu işlemlerden sonra işletmenin dönem faaliyetlerine ilişkin işlemlerinin kaydına başlanır.

II- MUHASEBELEŞTİRME BELGELERİ

Madde 9- Döner sermayeli  işletmelerce mal, hizmet ve duran varlık satın almaları ile gider kaydıyla nakden veya hesaben yapacakları ödemelerde tahakkuk müzekkeresi ve verile emri (Örnek:1);  diğer bütün işlemlerde saymanlık işlem fişi (Örnek: 2) muhasebeleştirme belgesi olarak kullanılır.

Tahakkuk müzekkeresi ve verile emrine, ödemenin çeşidine göre Devlet Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde belirtilen kanıtlayıcı belgeler eklenir.

Muhasebeleştirme belgelerinin birinci nüshası ile eki kanıtlayıcı belgeler Sayıştay’a gönderilir; ikinci nüshası ise yevmiye tarih ve numara  sırasına göre saymanlıkta saklanır.

Muhasebeleştirme belgelerinin birinci nüshasına, kanıtlayıcı belgelerin aslı veya yasal bir sebeple aslı temin edilemeyen belgelerin onaylı suretleri bağlanır. Onaylı suretlerin; onaylayan ilgili birim yetkilisinin adı, soyadı, unvanı, imzası ve resmi mühür ile onay tarihini taşıması gerekir. Ancak, fatura ve ayniyat alındısı asıllarının muhasebeleştirme belgelerine bağlanması esastır.

Muhasebeleştirme belgelerinin düzenlenme yer ve şekilleri aşağıda açıklanmıştır.

A- Tahakkuk Müzekkeresi ve Verile Emri (Örnek: 1)

Döner sermayeli  işletmelerin işletme bütçesine gider kaydı suretiyle  nakden veya hesaben yapacakları her türlü ödemeler ile  göndermeler için bu belge kullanılır.

Tahakkuk müzekkeresi ve verile emrinin düzenlenmesinde, tabloların ilgili sütunlarında yer alan bilgilerin aşağıdaki açıklamalara göre tam ve doğru yazılmasına dikkat edilir.

1- Saymanlık  kodu   sütununa; döner sermaye saymanlığının kod numarası yazılır.

2- Daire kodu ve birim kodu sütunlarına; varsa ilgili dairelere verilen kod numaraları yazılır.

3- Hesap dönemi sütununa;  işlemin yapıldığı hesap dönemini gösteren ve dört rakamdan oluşan takvim yılı yazılır.

4- Yevmiye tarihi sütununa; işleme ilişkin düzenlenen belgenin saymanlıkça yevmiye kayıtlarına alındığı gün , ay ve yılı gösteren tarih yazılır

5- Yevmiye numarası sütununa; hesap döneminin başında (1)’ den başlayıp, hesap döneminin sonuna kadar sıra atlamaksızın devam eden  numara yazılır.

6- Belge düzenleme nedeni sütununa; belgenin hangi amaçla düzenlendiği yazılır.

7- İlgilinin adı- soyadı sütununa; ödeme, gönderme ve iadenin yapıldığı kişi veya kurumun adı, soyadı ya da unvanı yazılır. Adı, soyadı veya unvanın yazılmasına gerek olmayan işlemlerde bu sütun boş bırakılır.

8- Hesabın kodu sütununa; bu Yönetmeliğin hesap planında yer alan hesapların kod numaraları ve bölümlemeleri yazılır.

9- Tutarı sütununa; gerçekleşen  işleme ilişkin tutar, rakamsal olarak “borç” ve “alacak” sütunlarına ayrı ayrı yazılır.

10-  Gider – gelir – kesinti veya ayrıntının çeşidi sütununa; gider- gelir- kesinti veya ayrıntının kodu ve kısa açıklaması yazılır.

11- Tahakkuk eden sütununa; tahakkuk eden giderler yazılır.

12- Kesinti toplamı sütununa; giderlerden yapılan kesintilerin toplamı yazılır.

13- Ödenmesi gereken sütununa; ilgiliye ödenmesi gereken tutar yazılır.

14- Kasa, çek ve gönderme emri numarası sütunlarına; sırasıyla, ödeme kasadan yapılıyor ise günlük kasa defteri “alacak” sayfasındaki sıra numarası, ödeme veya gönderme bankadan yapılıyor ise çek veya gönderme emri numarası yazılır.

15- “Tetkik eden” tablosunun “memur”, “şef” ve “müdür yardımcısı” sütunlarına; işleme ilişkin belgeyi inceleyen görevlilerin ad  ve soyadları yazılır ve imzalanır.

16- Adres- açıklama ve ekler sütununa; kendisine ödeme yapılan kişi veya kurumun adresi ile yapılan ödemeye ilişkin zorunlu görülen hususlar ve bağlı belgeler yazılır.

B- Saymanlık İşlem Fişi (Örnek: 2)

Döner sermayeli işletmelerin tahakkuk müzekkeresi ve verile emri ile yapacakları kayıtlar dışındaki diğer tüm muhasebe kayıt ve işlemlerinde bu belge kullanılır.

Saymanlık işlem fişinin 1 ve 2’nci tablolarında yer alan sütunlara; tahakkuk müzekkeresi ve verile emrinin  ilgili sütunlarındaki açıklamalara  ilişkin bilgiler yazılır.

Fişin diğer tablolarında yer alan bilgiler ise aşağıdaki açıklamalara göre doldurulur.

1-Tahsilat ve ödemeler tablosunun kasa, vezne alındısı, menkul kıymetler alındısı, çek ve gönderme emri numaraları  sütunlarına; kasaca yapılan tahsilatta günlük kasa defterinin “borç” sayfasındaki sıra numarası, kasadan yapılan ödemelerde ise defterin “alacak” sayfasındaki sıra numarası ile tahsilat veya teslimat karşılığında düzenlenen vezne alındısı ya da menkul kıymetler alındısı numaraları, bankadan yapılan ödeme veya göndermelerde ise çek veya gönderme emri numaraları sırasıyla  yazılır.

2-Borçların iadesi tablosunda yer alan sütunlara; iade edilen borcun hesaba alındığı yevmiye tarih ve numarası ile borç kimin adına kayıtlı ise ilgili kişi veya kurumun adı, soyadı veya unvanı yazılır.

3- Avans ve krediler tablosunda; iade edilen avansın veriliş tarihi, yevmiye numarası ve kimin adına kayıtlı olduğu bilgileri sırası ile ilgili sütunlara yazılır.

İKİNCİ BÖLÜM

KULLANILACAK DEFTERLER VE KAYIT DÜZENİ

KULLANILACAK DEFTERLER

Madde 10 – İşletmelerde,  aşağıdaki defterler zorunlu olarak tutulur.

1- Yevmiye Defteri ( Örnek:3)

2- Defter-i Kebir (Örnek: 4)

3- Envanter ve Bilanço Defteri (Örnek: 5)

4- Günlük Kasa Defteri (Örnek: 6)

Defterlerin kullanılma yer ve şekilleri aşağıda açıklanmıştır.

A- Yevmiye Defteri (Örnek: 3)

Yevmiye defteri; kayda geçirilmesi gereken işlemlerin yevmiye tarih ve numara sırasıyla ve maddeler halinde düzenli olarak yazıldığı müteselsil sıra numaralı defterdir.

Kayda geçirilmesi gereken işlemler gerçekleştikçe, hesap döneminin başında (1)’ den başlamak üzere verilen yevmiye numara sırası ile bu deftere kaydedilir, buradan da usulüne göre defter-i kebir hesaplarına sistemli bir şekilde dağıtılır.

B- Defter-i Kebir (Örnek: 4)

Defter-i kebir, yevmiye defterinde  kayda geçirilmiş olan işlemleri buradan alarak usulüne göre hesaplara dağıtan ve tasnifli olarak bu hesaplarda toplayan defterdir. İşlemler, yevmiye tarih ve numara sırasına  göre yevmiye defterine kaydedildikten sonra, aynı yevmiye tarih ve numara sırası  ile defter-i kebirde her hesap için açılmış ilgili sayfalara tasnifli olarak kaydedilir.

C- Envanter ve Bilanço Defteri  (Örnek: 5)

Envanter ve bilanço defteri, işletmenin kuruluş tarihindeki ve daha sonra da her hesap döneminin sonundaki (31 Aralık) mevcut varlıkları ile kaynaklarının kaydedildiği ciltli ve müteselsil  sıra numaralı defterdir.

Kuruluş tarihinde çıkarılan açılış envanterleri ve açılış bilançosu, bu deftere ilk kayıt olarak yazılır.

Dönem sonu envanteri çıkarılırken, işletmenin bilanço günündeki mevcut varlıkları, alacakları ve borçlarının sayımı, ölçülmesi, tartılması ve değerlemesi yapılmak suretiyle varlıklar ve kaynaklar kesin bir şekilde tespit edilir.

İşletmeler, kuruluş ve daha sonra da her hesap döneminin sonunda (31 Aralık) genel geçici mizan düzenledikten sonra envanter çıkarırlar. Bunun dışında devir, birleşme ve kapanma gibi durumlarda da envanter çıkarılması gerekir. Envanter sonuçları, ayrıntılı olarak envanter ve bilanço defterine işlenir. Cari yıl bilançosu, çıkarılan envanter ve önceki yıl bilançosu  sırasıyla bu deftere kaydedilir.

İşletmeler, isteğe bağlı olarak değişik tarihlerde  de envanter çıkarabilir.

D- Günlük Kasa Defteri: ( Örnek: 6 )

Günlük kasa defteri, işletmenin kasa ile ilgili işlemlerinin günü gününe yazıldığı defterdir.

Kasa işlemlerine ilişkin ayrıntılı kayıtların yer aldığı defter, karşılıklı iki sayfadan oluşur. Defterin borç sayfasına, bir önceki günden devreden kasa mevcudu ile o gün içinde nakden yapılan tahsilat; alacak sayfasına ise o gün içinde kasadan yapılan ödemeler tarih ve sıra numarası ile yazılır.

Günün sonunda, defterin “borç” ve “alacak” sayfalarındaki “tahsil edilen paraların” ve “ödenen paraların” “tutarı” sütunlarının toplamları alınarak “günlük toplamı” sütunlarına yazılır. Defterin borç sayfası “tahsil edilen paraların günlük toplamı” sütununa, günlük toplam olarak yazılacak tutar, önceki günden devreden tutarın altına yazılarak günlük genel toplam alınır ve bu tutardan, defterin alacak sayfası “ödenen paraların günlük toplamı” düşüldükten sonra kasa mevcudu bulunur.

Hesap döneminin sonunda, defterin borç sayfası genel toplamından alacak sayfası genel toplamı düşülerek aradaki fark, önceki hesap döneminden devreden tutar olarak ertesi hesap dönemi için tutulacak defterin borç sayfasının “tahsil edilen paraların günlük toplamı” sütununa yazılır.

Defterin “açıklama” sütununa, sayman tarafından yapılan kasa kontrolleri ve müşterek muhafaza işlemleri ile ilgili açıklamalar yazılır.

II- DEFTERLERİN ONAYI

Madde 11- Döner sermayeli  işletmelerde bu Yönetmelik hükümlerine göre tutulması gereken tüm defterler, yetkili makamlarca onaylandıktan sonra kullanılır.

Hesap döneminin başında,  işletme müdürleri veya ita amirleri tarafından ciltli defterlerin sayfa sıra numaralarının birbirini takip edip etmediğine bakılmak ve bu sayfalar teker teker mühürlenmek suretiyle onaylanır. Ancak, kurumlar vergisi mükellefi olan döner sermayeli işletmelerde tutulan yevmiye, envanter ve bilanço ve  günlük kasa defterleri, işletmenin bulunduğu yerdeki noter veya noterlik görevini yürütmekle mükellef olanlar tarafından onaylanır.

Bakanlıkça belirlenecek işlem hacmini aşan kurumlar vergisi mükellefi olmayan döner sermayeli işletmelerin yukarıda belirtilen defterlerinin onayını, noterlere veya noterlik görevini yürütmekle mükellef olanlara yaptırmaya Bakanlık yetkilidir.

Çift nüshalı veya bilgisayar aracılığı ile tutulan defterlerin, bir hesap döneminde kullanılması tahmin edilen yaprak sayısı  da yukarıdaki esaslara göre onaylanır.

Hesap dönemi içerisinde onaylı yaprakların bitmesi halinde, ilave yeni yapraklar onaylandıktan sonra kullanılır. İlave yeni yapraklara, hesap döneminin başında verilen onaylı yaprakların son sayfa numarasını takip eden sayfa numarası verilmek suretiyle devam ettirilir. Onay makamı, ilave yaprakların sayısını ilk onay şerhinin altına yazarak bu kaydı usulüne göre onaylar.

III- DEFTERLERİN KULLANILMA VE SAKLANMA SÜRELERİ

Madde 12- Bu yönetmelik hükümlerine  göre tutulması gereken defterler, hesap dönemi itibariyle yıllık olarak kullanılır. Ancak, ertesi hesap döneminde de kullanılması mümkün olan defterler, gerekli devir ve açılış işlemleri yapılmak ve bu yönetmeliğin 11 inci maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yetkili makamlarca onaylanmak suretiyle kullanılabilir.

Defterler, vergi kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, kullanıldıkları yıl dahil 5 yılın sonunda arşiv defterine (Örnek:35) kaydedilerek arşive kaldırılır. Arşive kaldırılan defterler hakkında ilgili yönetmelik hükümleri uygulanır.

Tutulması gereken defterler ciltli ve sayfaları birbirini takip edecek şekilde kullanılır.

IV- DEFTERLERDE KAYIT DÜZENİ

Madde 13- Döner sermayeli  işletmelerce kayda geçirilmesi gereken işlemler, düzenli ve okunaklı bir şekilde defterlere yazılır.

Gerçekleşen işlemlerin kullanılan defterlere kaydı sırasında  aşağıdaki hükümler göz önünde bulundurulur.

1- Defter kayıtları; kazımak, çizmek ve silmek yoluyla okunamaz hale getirilemez .

2- Defterlerdeki kayıtlar arasındaki satırlar çizilmeden boş bırakılamaz ve atlanamaz.

3- Defter sayfaları koparılamaz, onaylı ve çift nüshalı yaprakların sırası bozulamaz ve bunlar yırtılamaz.

V- DEFTERLERDE KAYIT SÜRESİ

Madde 14 -Döner sermayeli işletmelerce yürütülen faaliyetlerin özelliğine uygun olarak gerçekleştirilen işlemlerin, muhasebe sistemindeki düzeni bozmayacak bir süre içinde defterlere kaydedilmesi esastır. Ancak gerçekleşen işlemlerin defterlere kaydı, izinsiz ve geçerli bir nedene dayanmaksızın üç günden fazla geciktirilemez.

İşlemler, günlük kasa defteri ile yevmiye defterine günlük olarak kaydedilir. İşlemlerin bu defterlere kaydı hiç bir sebeple geciktirilemez.

HESAP PLANI AÇIKLAMALARI

KISIM-V

DÖNEN VARLIKLAR

1- DÖNEN VARLIKLAR İŞLEMLERİ

Madde 15- Bu ana hesap grubu; nakit olarak kasa ve bankada tutulan varlıklar ile normal koşullarda en fazla bir yıl veya işletmenin normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülen varlık unsurlarını kapsar. Dönen varlıklar aşağıdaki hesap gruplarından oluşur.

10- HAZIR DEĞERLER

11- MENKUL KIYMETLER

12- TİCARİ ALACAKLAR

13- DİĞER  ALACAKLAR

15- STOKLAR

17- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ

18- GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

19- DİĞER DÖNEN VARLIKLAR

BİRİNCİ BÖLÜM

10- HAZIR DEĞERLER İŞLEMLERİ, ALINDI VE HESAP KAYITLARI

HAZIR DEĞERLER İŞLEMLERİ

Madde 16- Bu grup, nakit olarak kasada veya bankada bulunan varlıklar ile istenildiği zaman değer kaybına uğramadan paraya çevirme imkanı bulunan varlıkları (menkul kıymetler hariç) kapsar. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

100- KASA HESABI

101- ALINAN ÇEKLER HESABI

102- BANKALAR HESABI

103- VERİLEN ÇEKLER VE GÖNDERME EMİRLERİ HESABI (-)

108- DİĞER HAZIR DEĞERLER HESABI

II-VEZNECE YAPILAN TAHSİLAT VE VEZNELERE YAPILAN TESLİMAT KARŞILIĞINDA DÜZENLENEN ALINDI VE BELGELER

Madde 17- Saymanlık veznelerince tahsil edilen paralar ile teslim alınan değerler ve bu tahsilat veya teslimatın kaydına esas olacak alındı ve belgelerin düzenlenme yer ve şekilleri aşağıda açıklanmıştır.

Döner sermaye saymanlıklarınca yapılan tahsilat ile bu saymanlıklarca teslim alınan değerler karşılığında aşağıda belirtilen alındılar düzenlenir.

Birden fazla vezne açılması ya da çekle tahsilat yapılması halinde, her vezne için ayrı, çekle tahsilat için ayrı alındı ciltleri kullanılır.

a) Vezne Alındısı (Örnek: 7)

Döner sermaye saymanlık veznelerince nakden yapılan her türlü tahsilat karşılığında bir vezne alındısı düzenlenir. Vezne alındıları birisi dipkoçan  olmak üzere iki nüshalıdır. Veznedar veya kasa işlemleri çok olan döner sermaye saymanlıklarında saymanın görevlendireceği memur tarafından düzenlenen alındıların aslı, para veya çeki saymanlık veznesine teslim edene verilir.

Sayman mutemetlerinin, sayman mutemedi alındıları ile tahsil ettikleri paraların saymanlık veznesine teslim edilmesinde de bir vezne alındısı düzenlenir. Alındılarda tahsilatın türü ayrıntılı olarak gösterilir.

Perakende satışları olan döner sermayeli işletmelerin, bu satışlarından dolayı ödeme kaydedici cihazları (yazar kasa) kullanmaları halinde; satışlardan elde edilen günlük toplam tahsilat için bir vezne alındısı düzenlenir. Ödeme kaydedici cihazlardan alınan günlük döküm raporu (Z raporu) vezne alındılarına bağlanarak açılacak bir dosya içerisinde muhafaza edilir. 

b) Sayman Mutemedi Alındısı (Örnek: 8)

İl ve ilçelerdeki daire memurları arasından ilgili saymanın görüşü alınarak ita amirlerince seçilip, defterdarlarca Bakanlık adına mutemetlikleri onaylananlar ve 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu gereğince sayman mutemedi sayılan kefalete tabi memurlara, paranın yatırılacağı döner sermaye saymanlığınca kullanıldıkça yenisi verilmek üzere yeteri kadar sayman mutemedi alındısı cildi verilir.

Saymanlık veznesi dışında, sayman mutemetlerince nakden yapılan tahsilat karşılığında bu alındı düzenlenir. Çekle yapılan tahsilat  için ayrı bir  sayman mutemedi alındısı cildi kullanılır.

Sayman mutemedi alındısı, biri dipkoçan olmak üzere üç nüshalıdır. Alındının aslı parayı veya çeki teslim edene verilir, ikinci nüshası sayman mutemedi tarafından seri ve sıra numaralarına göre dosyada saklanır; dipkoçan olan üçüncü nüsha ise tahsil edilen para ve çeklerle birlikte saymanlığa getirilir. Tamamı kullanılmış olan sayman mutemedi alındı ciltleri  dipkoçanları saymanlığa teslim edilir.

Banka Kredi Kartı Alındısı (Örnek: 9) 

Döner sermayeli işletmeler saymanlık veznelerince banka kredi kartıyla yapılan tahsilat karşılığında bu alındı düzenlenir. Banka kredi kartı alındıları biri dipkoçan olmak üzere üç nüshalıdır. Alındının aslı banka kredi kartı hamiline verilir, ikinci nüshası muhasebeleştirme belgesine eklenir, dipkoçan ise saymanlıkta saklanır.

Banka kredi kartı hamili ile hizmetten yararlanan kişinin farklı kişiler olması durumunda alındıya, kart hamili ile birlikte hizmetten yararlanan kişinin de adı ve soyadı yazılır. Alındının “ne için alındığı” sütununa “hizmet bedeli veya avans” ibaresi yazılır.

d) Mahsup Alındısı (Örnek: 10)

Döner sermayeli saymanlıklarca, ilgililerin vergi, fon, icra, teminat ve diğer borçlarına karşılık alacaklarından hesaben yapılan tahsilat için bu alındı düzenlenir.

Alındı, biri dipkoçan olmak üzere üç nüshalıdır. Alındının aslı ilgiliye verilir; ikinci  nüshası muhasebeleştirme belgesine eklenir; dipkoçanı ise saymanlıkta saklanır.

e) Menkul Kıymetler Alındısı (Örnek: 11)

Döner sermayeli işletmelerin faiz geliri veya kar payı sağlamak yada fiyat değişmelerinden yararlanarak  karlar  elde etmek amacı ile edindikleri kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları ve diğer menkul kıymetler ile teminat ve depozito olarak alınan menkul kıymetler, banka teminat ve garanti mektupları ve şahsi kefalete ilişkin belgeler karşılığında bu alındı düzenlenir. Alındıya; bu değerlerin cinsi, adedi, varsa numarası, ayarı gibi bütün nitelikleri yazılır.

Menkul kıymetler alındısı, biri dipkoçan olmak üzere iki nüshalıdır. Alındının aslı; teminat ve depozito niteliğindeki değerlerin alınması durumunda bu değerleri teslim edene verilir, diğer durumlarda ise muhasebeleştirme belgesine eklenir. Alındı dipkoçanı saymanlıkta saklanır.

III- KASADAN YAPILACAK ÖDEMELER

Madde 18- Döner sermaye saymanlıklarının Bakanlıkça belirlenen limit dahilindeki ödemeleri ile alındığı gün iade edilen teminat ve depozito niteliğindeki ödemeleri kasadan, bunların dışında kalan ödemeleri ise bankadan yapılır. Veznesi olmayan döner sermaye saymanlıklarının tüm tahsilat ve ödemeleri bankalar aracılığıyla yapılır.

IV- KASA TAHSİLATININ BANKAYA YATIRILMASI

Madde 19- Döner sermaye saymanlıklarınca bir gün içerisinde tahsil edilen paralardan, ertesi gün kasadan yapılacak ödemeleri karşılamak üzere Bakanlıkça tespit edilerek duyurulan miktarlar alıkonularak fazlası, düzenlenecek teslimat müzekkeresi (Örnek: 12) ile bankaya yatırılır.

Teslimat müzekkeresi biri dipkoçan olmak üzere dört nüshalıdır. İlk üç nüshası, kasa fazlası para ile birlikte saymanlığın hesabının bulunduğu bankaya gönderilir. Teslimat müzekkeresinin birinci nüshası Bankaca alıkonulduktan sonra, iki ve üçüncü nüshalar onaylanarak alındıyı teşkil eden üçüncü nüsha veznedarla, ikinci nüsha ise akşamları hesap ekstreleri ile birlikte saymanlığa gönderilir. Bankaya yatırılan kasa fazlası paraların belgesi olan ikinci nüsha, muhasebe kayıtlarına esas olmak üzere düzenlenecek saymanlık işlem fişine eklenir. Alındıyı teşkil eden üçüncü nüsha ise veznedarca tarih ve sıra numarasına göre bir dosyada saklanır.

V- VEZNEDARIN KASA İHTİYACI İÇİN BANKADAN ALACAĞI PARALAR

Madde 20- Kasa mevcudunun yapılacak ödemeleri karşılayamayacağının anlaşılması durumunda, o günkü ödemeye yetecek kadar para, veznedar adına düzenlenecek çekle bankadan alınarak kasaya konulur.

Saymanlar da dahil olmak üzere, veznedarlardan başka hiçbir kimse kasa ihtiyacı için bankadan para alamayacağı gibi, saymanlar kefalete tabi olmadıklarından fiilen tahsilat ve ödeme yapamazlar ve veznedarlara vekalet edemezler.

VI- KASANIN KAPANMASI, SAYIMI VE MEVCUDUN MÜŞTEREK MUHAFAZA ALTINA ALINMASI

Madde 21- Kasa, günlük resmi çalışma süresinin bitiminden, aşağıda belirtilen işlemlerin yapılmasına yetecek kadar süre önce kapatılır.

Günlük kasa defteri günü gününe işlenerek o günkü kasa mevcudunun tamam olup olmadığı veznedar tarafından sayılır ve sayman tarafından kontrol edilir. Defterin borç sayfasının açıklama bölümüne “borç” ve “alacak” genel toplamları ile kasa mevcudunu gösteren aradaki fark yazılarak sayman ve veznedar tarafından imzalanır. Ayrıca, o gün kullanılan vezne alındıları günlük kasa defteri ile karşılaştırılarak son kullanılan alındının arkası sayman tarafından imzalanır.

Çeşitli nedenlerle aynı gün  paranın bankaya yatırılmasının mümkün olmaması veya banka gişelerinin kapanmasından sonra yapılan tahsilat dolayısıyla kasada biriken paranın Bakanlıkça tespit edilip duyurulan miktarı aşması halinde, ertesi gün kasa fazlası bankaya yatırılmak üzere sayman ve veznedar tarafından müşterek muhafaza altına alınır.

Müşterek muhafaza işlemi aşağıda açıklandığı şekilde yapılır ve durum  günlük kasa defterinin “açıklama” bölümüne yazılarak sayman ve veznedar tarafından imzalanır.

Kasa bir adet ve tek gözlü, tek kilitli ise; veznedar tarafından kilitlenerek iple bağlanır ve bağlantı yerine konulan mumun üzeri saymanlık mührü ile mühürlenir.

Kasa bir adet ve  kilidi iki ise; kilitlenerek anahtarlardan birisi sayman, diğeri veznedarca  alınır.

Kasa bir adet ve iç gözü varsa; müşterek muhafaza altına alınacak para iç göze konularak iç gözün anahtarı sayman, kasanın anahtarı veznedarca alınır.

Kasa sayısı birden fazla ise; müşterek muhafaza altına alınacak para kasalardan birine konularak, kasanın özelliğine göre yukarıdaki açıklamalara göre işlem yapılır.

Müşterek muhafaza altına alınan kasa, ertesi gün sayman ve veznedar tarafından birlikte kontrol edilerek açılır.

VII- VEZNE VE AMBARLARIN KONTROLÜ

Madde 22- Kasa, sayman tarafından 21′ inci maddede sözü edilen günlük kontrollerden başka, Kefalet Kanunu gereğince ayda iki defadan az olmamak üzere en az 15 günde bir belirsiz günlerde mevcut sayılmak; alındı, çek, teslimat müzekkeresi dipkoçanları ve diğer ödeme belgeleri ile günlük  kasa defteri kayıtları  karşılaştırılmak ve toplamlarına bakılmak suretiyle ayıca kontrol edilir.

Günlük kasa defterinin “açıklama” bölümüne “mevcut sayılmış, toplamlarına bakılmıştır”, en son kullanılan alındı dipkoçanının arkasına da “…/ …/… tarihinden …./…./… tarihine kadar kesilen alındıların defter kayıtlarıyla karşılaştırılması yapılmıştır.” açıklamaları yazılarak sayman tarafından imzalanır.

Kefalet Kanunu uyarınca saymanlar, maiyetlerinde ayniyatı alıp vermekte ve elinde tutmakta olan memur ve müstahdemlerin koruyacakları ayniyatı da işin icaplarına göre en az yılda bir defa kontrol ederler.

Ambar kontrolünde de bu  değerlerin kontrol sonuçları ilgili defterlerin açıklama bölümlerinde yukarıda açıklanan şekilde belirtilerek sayman ve ayniyattan sorumlu memur veya müstahdem tarafından imzalanır.

Birden fazla veznedar ve ambar memurunun görev yaptığı işletmelerde, her veznedarın ve ambar memurunun sorumluluğunu belli edecek, veznedar ve ambar memurlarının müşterek sorumluluğuna yer vermeyecek şekilde görev dağılımı sayman tarafından yapılır.

VIII- 100- KASA HESABI

Madde 23- İşletmenin elinde bulunan ulusal ve yabancı paraların Türk Lirası karşılıkları bu hesapta izlenir.

Kayıt dışı özel nitelikteki paralar kasada bulundurulmaz.

A- Borç

1- Kasaya yatırılan tutarlar  bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Yabancı para birimi ile yapılan tahsilatlar Merkez Bankasının o günkü döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

3- Sayım sonucunda ortaya çıkan kasa fazlası bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.  

4- Envanter dönemlerinde yabancı paraların değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646- Kambiyo Karları Hesabına alacak kaydedilir.

5- Kasa ihtiyacı için bankadan tahsil edilen çek tutarı kasa varlığına girdiğinde bu hesaba borç, 108- Diğer Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Kasadan yapılan ödemeler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Sayım sonucunda ortaya çıkan kasa noksanı bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti  için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

3- Envanter dönemlerinde yabancı paraların değerlemesi sonucunda ortaya çıkan değer azalışları bu hesaba alacak, 656- Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.

4- Kasa mevcudundan bankaya yatırılan tutarlar bu hesaba alacak, 102- Bankalar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IX- ÇEKLE TAHSİLAT İŞLEMLERİ

Madde 24- Saymanlıkların ve sayman mutemetlerinin yapacakları her türlü tahsilat karşılığında, saymanlığa hitaben düzenlenmiş banka çekleri kabul edilir. Alınan çek, sol alt köşesinden sağ üst köşesine çizilen iki kalın paralel çizgi arasına döner sermaye saymanlığının hesabının bulunduğu bankanın adı yazılarak çizgili çek haline  getirilir. Çekin (bloke edilenler hariç) saymanlığa verildiği ya da bundan en çok bir gün önceki tarihte düzenlenmiş olması gerekir.

Döner sermaye saymanlıklarınca ve sayman mutemetlerince alınan çeklerin karşılığının bloke edildiğinin muhatap banka tarafından onaylanmış olması gerekir. Muhatap banka başka yerde ise bloke işlemi, saymanlığın bulunduğu yerdeki şubesince yapılır. Devlet sermayesi ile kurulmuş veya sermayesinde Devletin iştiraki bulunan idare ve kurumlar ile katma ve özel bütçeli idarelerin verecekleri çeklerde bloke onayı aranmaz. Gerçek ve tüzel kişilerin nam ve hesabına bizzat ilgili banka tarafından düzenlenerek saymanlıklara verilmiş olan çekler de bloke çekler gibi kabul edilir.

Saymanlık veznelerince alınan çekler için vezne alındısı, sayman mutemetlerince alınan çekler için ise sayman mutemedi alındısı düzenlenir ve alındıların üzerine “çekle tahsil edilmiştir” kaşesi basılır. Saymanlıklarca ve sayman mutemetlerince alınan çekler tahsil için saymanlığın hesabının bulunduğu bankaya verilir.

Karşılıksız çıkan çeklerle ilgili olarak gerekli hesap düzeltmeleri yapılmakla birlikte, sorumlular hakkında 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun hükümlerine göre işlem yapılması sağlanır.

X- 101- ALINAN ÇEKLER HESABI

Madde 25- Gerçek  ve tüzel kişiler tarafından işletmeye verilmiş olup, henüz tahsil için bankaya verilmemiş olan çekler bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Alınan çekler yazılı değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak  kaydedilir.

2- Yabancı para birimi üzerinden alınan çekler Merkez Bankasının o günkü döviz alış kuru üzerinden Türk Lirası  olarak bu hesaba borç,  ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

3- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları  bu hesaba borç, 646- Kambiyo  Karları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Tahsil edilen çekler bu hesaba alacak, 102- Bankalar Hesabına borç kaydedilir.

2- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656- Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı, üçüncü kişilerden alınmış olup henüz tahsil edilmemiş çek tutarlarını gösterir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XI- HESAP AÇILACAK BANKA

Madde 26- Bu yönetmelik kapsamındaki döner sermaye saymanlıkları, banka hesaplarını T.C. Merkez Bankası veya T.C. Ziraat Bankası şubelerinde açarlar.

XII- GÜNLÜK HESAP EKSTRESİ

Madde 27- Saymanlıkların hesabının  bulunduğu bankalar tarafından, bir gün içerisinde saymanlık adına tahsil edilen paraların miktarları ile karşılığında onaylanan veya düzenlenen alındıların tarih ve numaralarını; saymanlık adına ödenen veya gönderilen paraların miktarları ile bunlara ilişkin çek ve gönderme emirlerinin tarih ve numaralarını  gösteren iki nüsha onaylı hesap ekstresi düzenlenerek saymanlığa gönderilir.

Günlük tahsilat ve ödemelerin ayrıntılı olarak yer aldığı hesap ekstreleri, teslimat müzekkeresi ve gönderme emirlerinin ikinci nüshaları ile birlikte saymanlığa geldiğinde, veznedar tarafından kasa fazlası olarak bankaya yatırılan paralar ile saymanlıkça düzenlenen çek ve gönderme emirlerinden ödenen ve gönderilenlerin muhasebe kayıtlarına geçirilmesi için düzenlenecek saymanlık işlem fişine eklenir. Günlük hesap ekstrelerinin diğer nüshası ise dosyalanmış olarak saymanlıkta saklanır.

Günlük hesap ekstrelerinin bankaca her günün  akşamı onaylandıktan sonra teslimat müzekkeresi ve gönderme emirlerinin ikinci nüshalarıyla birlikte saymanlığa gönderilmesi ve saymanlığın da günü gününe bunu araması gerekir.

XIII- 102- BANKALAR HESABI

Madde 28- İşletmelerce bankaya yatırılan, ödettirilen veya göndertilen paralar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Bankaya yatırılan tutarlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Banka tarafından hesaplanıp saymanlığın hesabına kaydedildiği bildirilen faiz gelirlerinden tevkifat tutarları düşüldükten sonra kalan kısım bu hesaba, faiz gelirlerinden yapılan tevkifatlar 193- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına borç, faiz gelirlerinin  brüt tutarı da 642- Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Bankaca saymanlığa gönderilen hesap ekstreleri ile ödendiği veya ilgili yerlere gönderildiği bildirilen çek ve gönderme emri tutarları  bu hesaba alacak, 103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi  hesap dönemine devreder.

XIV- VERİLEN ÇEKLER İŞLEMLERİ

Madde 29- Döner sermaye saymanlıklarının hesaplarının bulunduğu bankalardan yaptıracakları ödemeler için bu bankaların kendi çekleri düzenlenir. Gerek T.C. Merkez Bankası çeki, gerekse T.C. Ziraat Bankası çeki yan yana iki parçalıdır. Çekin tamamı saymanlıkça doldurulduktan sonra dipkoçanı, çeki alana imza ettirilerek ikinci parçası ilgiliye verilir.

Çeklerin rakam ve yazı ile okunaklı bir şekilde ve mürekkepli  kalemle yazılması gerekir. Hatalı düzenlenen çekler iptal edilerek yenisi düzenlenir. İptal edilen çekler, dipkoçanına iliştirilerek saklanır.

Bir kimseye aynı gün birden fazla belge ile yapılacak olan ödemeler için bir çek düzenlenebilir. Düzenlenen çekin numarası muhasebeleştirme belgelerinin ilgili sütunlarına ayrı ayrı yazılır.

XV- GÖNDERME EMRİ (Örnek: 13)

Madde 30- Saymanlıklarca tahakkuk ettirildiği halde, sözleşmeler gereği yada gerçek ve tüzel kişilerin yazılı başvuruları üzerine, saymanlığın banka hesabından ilgililerin banka hesaplarına gönderilecek olan paralar ile başka bir hesaba aktarılması gereken vergi, fon ve sosyal güvenlik kesintilerine ilişkin tutarlar ve milli banklar nezdinde akreditif veya kredi açtırılması durumunda, nezdinde kredi açılan bankalara aktarılacak paralar için gönderme emri düzenlenir.

Gönderme emrinde, açtırılacak kredinin veya gönderilecek paranın ne şekilde ve hangi belgeler karşılığında ödeneceği belirtilir.

Gönderme emri üç nüshalı olup, dipkoçanı sabittir. Zımbalı olan ilk iki nüsha, saymanlığın hesabının bulunduğu bankaya gönderilir. Bankaca, gönderme emrinin “ banka” nüshası alıkonulup, “saymanlık” nüshası paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba aktarılmasından sonra onaylanarak hesap ekstreleri ile birlikte saymanlığa iade edilir. İade edilen nüsha, ilgili muhasebeleştirme belgesinin birinci nüshasına eklenir.

XVI- 103- VERİLEN ÇEKLER VE GÖNDERME EMİRLERİ HESABI (-)

Madde 31- İşletmenin üçüncü kişilere bankadan yapacağı ödemeler için düzenlediği çek ve gönderme emri  tutarları ile bunlardan üçüncü kişilere ödendiği veya ilgili yerlere gönderildiği bildirilen  paralar  bu hesapta izlenir.

İşletmeler bankada bulundurdukları tutarın üzerinde çek ve gönderme emri; ilgili mevzuat gereğince ise vadeli çek düzenleyemezler. İşletmeler, çek ve gönderme emri dışında düzenleyecekleri başka belgelerle bankadan ödeme ve gönderme yaptıramazlar.

A- Alacak

Düzenlenen çek ve gönderme emri tutarları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

Bankadan alınacak günlük hesap ekstresinden ilgilisine ödendiği veya gönderildiği anlaşılan çek ve gönderme emri tutarları bu hesaba borç, 102- Bankalar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı, işletme tarafından düzenlenen çek ve gönderme emirlerinden, bankaca henüz üçüncü kişilere ödenmeyen veya gönderilmeyen tutarları gösterir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XVII-108- DİĞER HAZIR DEĞERLER HESABI

Madde 32- Nitelikleri itibariyle hazır değer sayılan pullar, vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek banka ve posta havaleleri, yoldaki paralar, posta çekleri gibi değerler bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Diğer hazır değerler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Kasa ihtiyacı için veznedar adına düzenlenen  çek tutarları bu hesaba borç, 103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.

3- İşletmeye gönderilen havale tutarları  bu hesaba borç, ilgili hesaba  alacak kaydedilir.

4- Menkul kıymetlerle birlikte satın alınan vadesi gelmiş kuponlar karşılığında tahsil edilecek faiz tutarları bu hesaba borç, 642- Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Diğer hazır değerler kullanıldıkça kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Kasa ihtiyacı için bankadan tahsil edilen çek tutarları kasaya dahil edildiğinde bu hesaba alacak, 100- Kasa Hesabına borç kaydedilir.

3- Tahsil edilen menkul kıymetlerin vadesi gelmiş kuponları kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, vergi ve fonlara ilişkin kesintiler 193- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

İKİNCİ BÖLÜM

11- MENKUL KIYMET İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- MENKUL KIYMET İŞLEMLERİ

Madde 33- Döner sermayeli işletmelerin ellerinde bulunan ve yakın zamanda harcama yeri bulunmayan paraların değer düşüklüğünü önlemek, faiz geliri veya kar payı sağlamak veya fiyat değişmelerinden yararlanarak karlar elde etmek amacı ile geçici bir süre elde tutulmak üzere edindikleri hisse senetleri,  kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları ve diğer menkul kıymetler ile bunlara ait değer azalma karşılıkları bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

110- HİSSE SENETLERİ HESABI

112- KAMU KESİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARI HESABI

118- DİĞER MENKUL KIYMETLER HESABI

119- MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI HESABI   (-)

II- MENKUL KIYMET ÇEŞİTLERİ

Madde 34- Döner sermayeli işletmelerce geçici bir süre elde tutulmak üzere edinilen hisse senetleri ile kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları ve diğer menkul kıymetlerin çeşitleri aşağıda sayılmıştır.

1- Hisse senetleri

2- Devlet tahvilleri

3- Hazine bonoları

4- Gelir ortaklığı senetleri

5- Altınlar

6- Gümüşler

7- Her türlü değerli maden ve taşlardan yapılmış eşyalar (bilezik, yüzük, kolye, küpe, iğne ve benzeri takı eşyaları)

8- Çeşitli maden ve taşlardan yapılmış, antik değeri olan ve menkul kıymet sayılan diğer eşyalar (tabak, bardak, kupa, şamdan, fincan, tablo ve benzeri eşyalar)

III- MENKUL KIYMETLERİN ALINMASI, SAKLANMASI VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

Madde 35- Hisse senetleri ile kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları ve diğer menkul kıymetler edinildiğinde  menkul kıymetler alındısı düzenlenir ve muhasebeleştirme belgesine eklenir. Alındıda menkul kıymetin cinsi, adedi, numarası, varsa ayarı, kupon adedi ve tutarı gibi tüm nitelikleri ayrıntılı olarak gösterilir.

Menkul kıymetler, veznedarlarca torba veya zarflar içerisinde vezne odasının uygun bir bölümünde saklanır.

Menkul kıymetler edinildiğinde alış bedeli üzerinden ilgili menkul kıymet hesabına borç, elden çıkarıldığında ise kayıtlı değeri üzerinden alacak kaydedilir.

Ancak tahvillerle birlikte tahsil edilebilir duruma gelmiş kuponlarında alınması durumunda kuponlar, bu kuponlar karşılığında tahsil edilecek faiz tutarı üzerinden 108- Diğer Hazır Değerler Hesabına kaydedilir. Vadesi gelmiş kupon bedelleri satın alma tutarından indirildikten sonra kalan tutar, tahvillerin alış değerini oluşturur.

Satılan menkul kıymetlerin satış bedeli ile alış bedeli arasındaki fark olumlu ise “645-Menkul Kıymet Satış Karları Hesabına”, olumsuz ise “655-Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına” kaydedilir.

Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları satıldığında veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıktığında alış değeri üzerinden ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir. Bunların alış değeri ile satış değeri arasındaki farkın, varsa işlemiş faiz gelirlerine karşılık gelen kısmı “642- Faiz Gelirleri Hesabına”, kalanı da “645-Menkul Kıymet Satış Karları Hesabına” kaydedilir. Satış bedeli farkı işlemiş faizi karşılamadığı durumlarda; işlemiş faiz “642-Faiz Gelirleri Hesabına”  alınmakla beraber alış değeri ile satış değeri arasındaki olumsuz  fark da “655-Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına” kaydedilir.

Anaparanın geri ödemesi sırasında alınan menkul kıymetlerin faizi tahsil edildiğinde daha önce tahakkuk ettirilmiş gelir yoksa tamamı; tahakkuk yolu ile gelirlere alınmış kısım varsa aşan tutar “642-Faiz Gelirleri Hesabına” kaydedilir.

Dönem sonu faiz ödemeli olan menkul kıymetlerde faiz tutarı menkul kıymetin kuponu karşılığında tahsil edildiğinde faizin varsa tahakkuku aşan kısmı, yoksa tamamı “642-Faiz Gelirleri Hesabına” kaydedilir.

Alış işlemi nedeniyle ödenen giderler menkul kıymet alış bedeline eklenmez. Menkul kıymet satın alma giderleri “65-Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar” grubundaki ilgili gider hesabına kaydedilir.

Hisse senetleri ile kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları teminat olarak verildiğinde, bu değerlerin teminat olarak verildiğini gösteren bir alt hesaba aktarılır ve nazım hesaplarda izlenir.

IV-110- HİSSE SENETLERİ HESABI

Madde 36- İşletmenin iştirak amacı dışında, gelirinden veya fiyat farkından yararlanmak ve bu amacın gerçekleşmesi veya nakde gereksinme duyulması halinde satmak üzere edindiği hisse senetleri bu hesapta izlenir.

A-Borç

1- Hisse senetleri alış bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Sayım sonucunda fazla çıkan hisse senetleri rayiç değerleri ile bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Hisse senetleri satıldığında veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıktığında kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki farkın olumlu veya olumsuz olması durumlarına göre;

a) Alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumlu ise; satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, menkul kıymet satış karı 645- Menkul Kıymet Satış Karları Hesabına alacak,

b) Alış bedeli  ile satış bedeli arasındaki fark olumsuz ise; satış bedeli tahsilatın şekline göre  ilgili hesaplara,  menkul kıymet satış zararı 655- Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç, kaydedilir.

2- Sayım sonucunda noksan çıkan hisse senetleri bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması  ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

V- 112 – KAMU KESİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARI HESABI

Madde 37- Genel bütçeli daireler ile katma bütçeli idarelerin ve sosyal güvence sağlayan resmi kuruluşların çıkardığı tahvil, senet ve bonolar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları alış bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Sayım sonucunda fazla çıkan kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları rayiç değerleri ile bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar  397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan veya herhangi bir nedenle işletmenini mülkiyetinden çıkan kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki farkın olumlu veya olumsuz olması durumlarına göre;

a) Alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumlu ise; satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, işlemiş faizler 642- Faiz Gelirleri Hesabına, menkul kıymet satış karı ise 645- Menkul Kıymet Satış Karları Hesabına alacak,

b) Alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumsuz ise; satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara, menkul kıymet satış zararı 655- Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç, işlemiş faizleri ise 642- Faiz Gelirleri Hesabına alacak, kaydedilir.

2- Sayım sonucunda noksan çıkan kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması  ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VI-118- DİĞER MENKUL KIYMETLER HESABI

Madde 38- Hisse senedi, kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları dışında altın, gümüş, her türlü değerli maden ve taşlar ile menkul kıymet sayılan diğer değerler bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Diğer menkul kıymetler alış bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Sayım sonucunda fazla çıkan diğer menkul kıymetler rayiç değerleri ile bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar  397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıkan diğer menkul kıymetler kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki farkın olumlu veya olumsuz olması durumlarına göre;

a) Alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumlu ise satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, işlemiş faizler 642- Faiz Gelirleri Hesabına, menkul kıymet satış karı ise 645- Menkul Kıymet Satış Karları Hesabına alacak,

b)Alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumsuz ise satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara, menkul kıymet satış zararı 655- Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç, işlemiş faizler de 642- Faiz Gelirleri Hesabına alacak, kaydedilir.

2- Sayım sonucunda noksan çıkan diğer menkul kıymetler bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması  ve sorumluların tespit için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VII- 119- MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI HESABI(-)

Madde 39- Menkul kıymetlerin değerlerinde önemli ölçüde ya da sürekli olarak değer azalması olduğu tespit edildiğinde ortaya çıkacak zararların karşılanması amacı ile ayrılması gereken karşılıklar bu hesapta izlenir.

Karşılıklar menkul kıymet değer azalışını karşılayacak ölçüde ayrılır. Menkul kıymet değer düşüklüğü için ayrılan karşılıklar, dönem sonunda hesaplanarak vergi matrahına dahil edilmek üzere nazım hesaplar grubunda  yer alan “92- Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler” hesaplarında  izlenir.

A- Alacak

Değer azalışları için ayrılan karşılık  tutarları bu hesaba alacak, 654-Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Karşılık ayrılmış olan menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün;

1- Ayrılan karşılığa eşit olması durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç; kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir.

2- Ayrılan karşılıktan fazla olması durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara, bu işlemden doğan zarar ise 655- Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç;  kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına  alacak kaydedilir.

3- Ayrılan karşılıktan az olması ya da gerçekleşmemesi durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç; kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına, gerçekleşmeyen değer düşüklüğüne ait karşılık ise 644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.       

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

12- TİCARİ ALACAKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- TİCARİ ALACAKLAR İŞLEMLERİ

Madde 40- Döner sermayeli işletmelerin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan ve bir yıl içinde tahsili öngörülen senetli ve senetsiz alacakları ile bunlardan şüpheli hale gelenler ve bunlar için ayrılan karşılıklar bu grup hesaplarda izlenir.

Bu gruba kayıtlı ticari alacaklar, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarının gerçekleşmesi veya üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının üstlenilmesi karşılığında verilen depozito ve teminat niteliğindeki değerleri kapsar.

Mal ve hizmet satışlarının karşılığında alınan senetler bir dosyada saklanır. Bu gruptaki senetlerin süresi en fazla bir yıldır. Süresi bir yıldan fazla uzun vadeli senetler ve senetsiz alacaklar “Duran Varlıklar” içerisinde ilgili hesaplarda takip edilir.

Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

120- ALICILAR HESABI

121- ALACAK SENETLERİ HESABI

122- ALACAK SENETLERİ REESKONTU HESABI (-)

123- BANKA KREDİ KARTLARINDAN ALACAKLAR HESABI

126- VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI

127- DİĞER TİCARİ ALACAKLAR HESABI

128- ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR HESABI

129- ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI HESABI (- )

II- 120- ALICILAR HESABI

Madde 41- İşletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış alacakları bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz alacaklar  bu hesaba borç, satış bedeli “60-Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına,bu değer üzerinden  hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

2- Mal ve hizmet satışında alıcı adına yapılan giderler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.

3- Anlaşmalar uyarınca  alıcılara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

4- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden  bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan  değer artışları  bu hesaba borç, 646- Kambiyo Karları Hesabına  alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Alıcılar  tarafından nakden veya hesaben yapılan ödemeler bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre  ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Satılan mallardan yapılan iadelerden dolayı ortaya çıkan senetsiz  alacaklar bu hesaba alacak, geri alınan malın bedeli 610-Satıştan İadeler Hesabına, hesaplanan katma değer vergisi de 391- Hesaplanan KDV Hesabına borç kaydedilir. 

Sürekli envanter yönteminde geri alınan mallar aynı zamanda maliyet değerleri ile ilgili stok hesaplarına borç, “62- Satışların Maliyeti” grubunun ilgili hesabına alacak kaydedilir.

3- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden  bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656- Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.

4- Tahsili şüpheli hale gelen ticari alacaklar bu hesaba alacak, 128- Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

5- Alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları saptananlar adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649-Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III-121- ALACAK SENETLERİ HESABI

Madde 42- Bu hesap işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede bağlanmış alacakları kapsar

A- Borç

1- Mal ve hizmet satışlarından doğan senetli alacaklar  bu hesaba borç, satış bedeli “60-Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

2- Envanter dönemlerinde  yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi sonucunda  oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646- Kambiyo Karları Hesabına  alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Senetli alacaklardan yapılan tahsilat tutarları bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir. 

2- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin  değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656- Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.

3- Tahsili şüpheli hale gelen alacak senetleri bu hesaba alacak, 128- Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

4- Senetli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları saptananlar adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649-Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV-122- ALACAK SENETLERİ REESKONTU HESABI (-)

Madde 43- Bilanço gününde senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarı bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Dönem sonunda hesaplanan alacak senetleri reeskont faiz giderleri  tutarı bu hesaba alacak,  657 – Reeskont Faiz Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Hesap dönemi başında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 647-Reeskont Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.

V- BANKA KREDİ KARTLARI İŞLEMLERİ

Madde 44- Mal ve hizmet satış bedellerinin veya avansların tahsilinde kredi kartı kullanacak olan  işletmelerin; kredi kartı  kullanımıyla ilgili olarak bankayla yapacakları sözleşmede, bankaya komisyon ödenmeyeceği ve P.O.S cihazları ile yapılan tahsilatın banka hesabına aktarılmasında Bakanlıkça belirlenen ve sözleşmede yer alan valörün uygulanacağı hususları belirtilir.

İşletmelerce mal ve hizmet satış bedelleri ile avansların banka kredi kartı ile tahsili işleminden önce kartın gerekli bilgileri taşıdığı ve geçerlilik süresi içinde kullanılmakta olduğu tespit edildikten sonra, resimli bir kimlik belgesi ile (nüfus cüzdanı, sürücü belgesi)  kimlik kontrolü yapılarak kartı kullanan kişinin gerçek kart hamili olduğu saptanır. Banka kredi kartının kullanılması halinde satış belgesinin ilgili bölümü imzalatıldıktan sonra ikinci nüshası kart hamiline verilir.

Banka kredi kartlarıyla yapılan tahsilat karşılığında banka kredi kartı alındısı düzenlenir. Kart hamili ile hizmetten yararlananların  ayrı kişiler olması durumunda alındıya, kart hamili ile birlikte hizmetten yararlananların da  adı ve soyadı yazılır.

Avans olarak banka kredi kartıyla tahsilat yapılması ve bunun sonucunda avans artığı ortaya çıkması durumunda kesinlikle nakden iade işlemi yapılmaz. Artan avans tutarı  banka kredi kartıyla iptal edilir.

VI- 123- BANKA KREDİ KARTLARINDAN ALACAKLAR HESABI

Madde 45- Banka kredi kartlarıyla yapılan tahsilat ve bunlara ilişkin olarak yapılan mahsup ve iade işlemleri bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Hizmet veya mal satış bedeli olarak banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar bu hesaba borç, hesaplanan  katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına, kalan tutar ise  600- Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak kaydedilir.

2- Avans olarak banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar bu hesaba borç, 340- Alınan Sipariş Avansları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar nedeniyle saymanlığın banka hesabına aktarılan  tutarlar bu hesaba alacak, 102- Bankalar Hesabına borç kaydedilir.

2- Avans olarak banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlardan iptal edilenlere ilişkin  tutarlar bu hesaba alacak, 340- Alınan Sipariş Avansları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VII- 126- VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI

Madde 46- İşletmece üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak geri alınmak üzere verilen depozito ve teminat niteliğindeki değerler bu hesapta izlenir.

Bu hesaba sadece nakit olarak verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.

A- Borç

1- Verilen depozito ve teminatlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve  teminatların  değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646- Kambiyo Karları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Verilen depozito ve teminatlardan geri alınanlar veya mahsup edilenler  bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- İşletmenin taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkanı sona eren depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları saptanan personel  adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların  değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656- Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VIII-127- DİĞER TİCARİ ALACAKLAR HESABI

Madde 47- İşletmenin ticari faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve yukarıdaki hesapların kapsamına girmeyen tahsili gecikmiş alacaklar (henüz şüpheli alacak niteliği kazanmayanlar) ve diğer çeşitli ticari alacaklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Diğer ticari  alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.

2- Anlaşmalar uyarınca diğer ticari alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649-Diğer Olağan Gelir ve Karlar  Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Diğer ticari alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar  bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IX-128- ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR HESABI

Madde 48- Ödeme süresi gelmiş, bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenilmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış ticari alacaklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Tahsili şüpheli  hale gelen alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Şüpheli ticari alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Karşılık ayrılmamış şüpheli alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler  bir taraftan  bu hesaba alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan  personel adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Karşılık ayrılmış şüpheli alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba alacak, 129- Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabına borç; diğer taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar hesabına alacak kaydedilir.

4- Şüpheli olma niteliği ortadan kalkan ticari alacaklar bu hesaba alacak, ilgili ticari alacaklar hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

X-129- ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

Madde 49- Şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıklar bu hesapta izlenir.

Teminatlı alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi alacaklara ait olduğu  muhasebeleştirme belgesinde ve alacak izleme dosyalarında belirtilir.

A- Alacak

Şüpheli hale gelen ticari alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654- Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Şüpheli alacağın tahsiline bağlı olarak, tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi halinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644- Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına alacak kaydedilir.

2- Şüpheli alacaklardan tahsili imkansız hale gelenler bir taraftan bu hesaba borç, 128- Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin imkansız hale gelmesinde  sorumluluğu saptanan  personel adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

13- DİĞER ALACAKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DİĞER ALACAKLAR İŞLEMLERİ

Madde 50- Herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş alacaklar ile bunlardan şüpheli hale gelenler ve şüpheli alacak karşılıkları bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

135- PERSONELDEN ALACAKLAR HESABI

136- DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR HESABI

138- ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR HESABI

139- ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

II- DİĞER ALACAKLARIN DOĞUŞU

Madde 51- Diğer alacaklar hesaplarına alınarak takibi gereken tutarlar genellikle;

1- Sayıştay, adli, idari ve askeri mahkemelerce verilip ilgili dairelerden saymanlıklara tebliğ olunan ilamlarla,

2- Müfettiş, kontrolör, denetmen veya idare amirlerinin yaptıkları inceleme ve denetimler sonucunda düzenleyecekleri raporlarla,

3- Bakanlıkça belgeler üzerinde yapılan incelemelerle,

4- Sayıştay denetçileri tarafından aylık belgeler üzerende yapılan incelemelerle,

5- Saymanların gerek kendi yönetim dönemi, gerekse devraldıkları saymanın yönetim dönemine ait işlemler üzerinde görevleri gereği yapacakları incelemelerle, ortaya çıkar.

Sayıştay denetçileri tarafından aylık belgeler üzerinde yapılan incelemeler sırasında tespit edilip saymanlıklara sorgu kağıtları ile bildirilen hususlar, gerekli incelemeye tabi tutulduktan sonra denetçi görüşüne uyulduğu  taktirde hesaplara alınır.          

III- ALACAK İZLEME DOSYALARI VE ALACAK SIRA NUMARALARI

Madde 52- Döner sermaye saymanlıklarınca “Diğer Alacaklar” hesap gruplarında kayıtlı alacakların her biri için ayrı bir izleme dosyası açılır. Bu dosyalara, alacakların hesaplara alındığı hesap döneminin son iki rakamı ile bu rakamlardan sonra gelmek üzere hesap dönemi başında birden başlayarak verilen rakamlardan oluşan bir alacak sıra numarası verilir. Alacakların izlenmesi bu dosyalardan yapılır.

Alacak sıra numaraları, alacağın tamamı tahsil edilinceye kadar kullanılır.

IV- SAYIŞTAY İLAMLARI

Madde 53- Döner sermaye saymanlarının yönetim dönemlerine ait olmak üzere, Sayıştay’ca tazmin hükmedilen tutarlar sorumlular adına, 136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilerek izlenir. Saymanlarca ilamda yazılı miktarlardan kısmen veya tamamen daha önceden 136- Diğer Çeşitli Alacaklar hesabına kaydedilmiş miktarlar bulunduğu takdirde, bu miktarlar düşüldükten sonra arta kalan tutarlar hesaplara kaydedilir. Tazmin tutarları saymanlığa geldiğinde, bu paraların hesaplara alınış kaydına ilişkin yevmiye tarih ve numarası ile miktarlarını gösteren bir liste düzenlenir. Kayda ait yevmiye tarih ve numarası Bakanlığa bir yazı ile bildirilir ve yazıya düzenlenen listenin bir örneği bağlanır. İlamın kesinleştiği Bakanlıktan bildirilinceye kadar sorumlulardan icraya müracaat edilmeksizin tahsili izlenir. İlamın kesinleştiği Bakanlıktan bildirilince icra takibine başlanır. Yargılamanın iadesi talebinde bulunmak icrayı alıkoymaz.

Sayıştay’ca temyiz, yargılamanın iadesi veya karar düzeltilmesi yoluyla alacaklardan bir kısmının veya tamamının kaldırılmasına karar verildiği takdirde, buna ait kararlar Bakanlıktan saymanlıklara gönderildiğinde kaldırılan miktar hesaplardan çıkartılır.

Saymanlıkça Sayıştay ilamına dayanılarak hesaba alınan tutarlarla ilgili olarak  bir ay içerisinde nakden veya hesaben yapılan tahsilat, terkin veya tenziller ile ilgili bilgiler her ay Bakanlığa gönderilir.

V- 135- PERSONELDEN ALACAKLAR HESABI

Madde 54- İşletme personelinin  işletmeye olan çeşitli borçları bu hesapta izlenir.

İşletmenin esas faaliyet konusu mal ve hizmetlerin personele satılmasından dolayı ortaya çıkan alacaklar 120- Alıcılar Hesabında, personele verilen avanslar da 196- Personel Avansları Hesabında izlenir.

A- Borç

1- Personelin ücret iptali sonucunda işletmeye doğan borçları bu hesaba, ücret tahakkuk ettirilmesi nedeniyle yapılan vergi,  sosyal güvenlik ve diğer kesintiler ilgili hesaplara borç, daha önce hangi gider hesabına borç yazılmış ise o hesaba alacak kaydedilir.

2- Personelden alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Personelin işletmeden kredili olarak ticari faaliyet konusu dışında bir kıymet alması, işletmenin tesislerinden (lojman, misafirhane, dinlenme kampı vb) yararlanması gibi nedenlerle ortaya çıkan borçları bu hesaba borç, ilgili gelir hesaplarına alacak kaydedilir.

4- Sayım sonucunda noksan çıkan nakit, menkul kıymet, stok ve duran varlıklardan sorumluları tespit edilenlere ilişkin tutarlar ilgilileri adına bu hesaba borç, 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.  

B- Alacak

1- Personelden nakden veya  hesaben yapılan  tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- İşletmeden ayrılan personelin borcu bu hesaba alacak, 136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VI-136- DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR HESABI

Madde 55- Ticari olmayan ve başka bir hesaba da dahil edilemeyen alacaklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Sayıştay, adli, idari ve askeri mahkemelerce tazmin hükmedilenler ile inceleme, teftiş ve denetimler sonucu fazla ve kanunsuz verildiği veya noksan tahsil edildiği tespit edilen tutarlar bu hesaba borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

2- Sosyal güvenlik kurumlarına maaş ve ücretlerden fazla veya yersiz kesilmek suretiyle gönderilen tutarlar bu hesaba borç, işletme hissesini oluşturan tutar  649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına, fazla kesintiden dolayı noksan hesaplanan gelir vergisi tutarı 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, personele ödenmesi gereken tutar ise 335- Personele Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.  

3- İşletmeden ayrılan personelin borcu bu hesaba borç, 135- Personelden Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.

4- Diğer  çeşitli alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir

5- Diğer alacaklara yürütülün faizler bu hesaba borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Diğer çeşitli alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VII-138- ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR HESABI

Madde 56- Ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi birkaç defa uzatılmış veya yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış diğer alacaklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Tahsili şüpheli hale gelen diğer alacaklar bu hesaba borç, ilgisine göre 135- Personelden Alacaklar Hesabına veya 136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Şüpheli diğer alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Karşılık ayrılmamış şüpheli diğer alacaklardan tahsili imkansız hale gelenler bir taraftan bu hesaba alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Karşılık ayrılmış şüpheli alacaklardan tahsili imkansız hale gelenler bir taraftan bu hesaba alacak, 139- Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabına borç; diğer taraftan  alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

4- Şüpheli olma niteliği ortadan kalkan diğer alacaklar  bu hesaba alacak, ilgisine göre 135- Personelden Alacaklar Hesabına veya 136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VIII- 139- ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

Madde 57- Şüpheli diğer alacakların tahsil edilememe ihtimalinin kuvvetlenmiş olması halinde, bu tür risklerin giderilmesini sağlamak üzere ayrılan karşılıklar bu hesapta izlenir.

Teminatlı  alacaklarda karşılık,  teminatı  aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde ve alacak izleme dosyalarında belirtilir.

A- Alacak

Şüpheli diğer alacaklar için ayrılan karşılık tutarları  bu hesaba alacak, 654- Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Şüpheli diğer alacağın tahsiline bağlı olarak tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi halinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.

2- Tahsili imkansız hale gelen şüpheli diğer alacaklar bir taraftan  bu hesaba borç, 138- Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin imkansız hale gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

BEŞİNCİ BÖLÜM

15- STOK İŞLEMLERİ, HESAP, BELGE VE DEFTER KAYITLARI

I- STOKLAR

Madde 58- İşletmenin satmak, üretimde kullanmak veya tüketmek amacıyla edindiği, ilk madde ve malzeme, yarı mamul, ticari mal, yan ürün, artık ve hurdalar gibi varlıklar ile bunlara ait karşılıklar bu grup hesaplarda izlenir.

İşletmenin satın aldığı veya kendi ürettiği maddeler bu gruptaki hesaplara maliyet bedeli ile alınırlar.

Maliyet tutarının belirlenmesine satın alma, taşıma  ve taşımaya ilişkin sigorta giderleri ile depolama ve akreditife ilişkin giderler  de dahil edilir

Maddelerin elde edilmesinde ıskonto ve başka indirimler yapılmışsa, stok maliyetine iskontodan sonraki net tutar alınır. Sonradan yapılan ıskonto ve başka indirimler de fiyat indirimi niteliği taşıdığından ilgili stok hesabına alacak yazılarak maliyetten indirilir.

Stokların elde edinilme işlemleri tamamlandıktan sonra stokun şeklini veya bulunduğu yeri değiştirme işlemleri dışında,  stoku elde bulundurmanın gerektirdiği giderler stokun maliyetine eklenmez. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

150- İLK MADDE VE MALZEME HESABI

151- YARI MAMULLER-ÜRETİM HESABI

152- MAMULLER HESABI

153- TİCARİ MALLAR HESABI

157- DİĞER STOKLAR HESABI

158- STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI HESABI (-)

159- VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI HESABI

II- STOKLARIN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

Madde 59- Bu bölümde belirtilen varlıklar üretildiğinde veya bağışlandığında saymanlık işlem fişi, satın alındığında ise tahakkuk müzekkeresi ve verile emri ile muhasebeleştirme kayıtları yapılır.

Bu varlıklar üretime verildiğinde, işletmenin kullanımı için ayrıldığında, satıldığında veya başka nedenlerle  hesaplardan çıkarılması gerektiğinde saymanlık işlem fişi ile kayıtlı değerleri üzerinden stok hesaplarından çıkarılır.

III- STOKLARIN MUHAFAZASI VE SORUMLULAR

Madde 60- Stok kabul edilen varlıklar, işletmenin bu amaç için kullanacağı bir depoda ambar memurunun sorumluluğu altında saklanır. Stokların ambara alınması gerektiğinde ambar memurunca tarih ve sıra numarası taşıyan ayniyat alındısı düzenlenir ve stoklar kontrol edilerek ambara alınır. Ambara alınan stoklar çalınmaya, bozulmaya ve çeşitli nedenlerle değer kaybına uğramaya karşı ambar memurunca muhafaza edilir.

IV- STOK İŞLEMLERİ

Madde 61- Derhal harcanabilecek ve tüketilebilecek ilk madde ve malzemeler ile kullanıldığında tüketilen yiyecek maddeleri ve akaryakıt gibi değerini tamamen kaybeden eşya ve malzemeler, satışı yapılana kadar muhafaza edilmesi gereken mamul ve ticari mallar, saymanlık işlemlerinde kullanılan bütün defter ve belgeler gibi varlıklar ambar konusunu oluşturur.

Satın alınan ya da işletmede elde edilen her çeşit madde, malzeme ve ürün ayniyat alındısı (Örnek:14) ile ambara alınır. Maddi duran varlıklar ambara sokulmadan doğrudan doğruya ilgili memur tarafından teslim alınır veya kullanılacağı birime teslim edilir ve ilgili maddi duran varlıklar hesabına kaydedilir.

Ambardan yapılacak bütün çıkışlar ilgili servislerce düzenlenecek ihtiyaç pusulasına (Örnek:19) dayanılarak ambar stok çıkış fişi (Örnek:15) ile yapılır. Ambardan satış mağazasına veya kantine satılmak üzere mamul veya ticari mal göndermek de aynı usulle olur.

Ambar stok çıkış fişleri, saymanlarca gerekli kontrol yapılarak imzalanır ve işleme tabi tutulur. Saymanlarca imzalanmayan ambar stok çıkış fişleri ile ambardan hiç bir şekilde stok çıkarılamaz.

Ambardan satış suretiyle yapılacak eşya çıkarmaları için de ambar stok çıkış fişi düzenlenir.

V- AYNİYAT ALINDISI ( Örnek: 14)

Madde 62- Stok kabul edilen varlıklar ve maddi duran varlıklar teslim alındığında ayniyat alındısı düzenlenir. Üç nüsha düzenlenen ayniyat alındısının birinci nüshası gider belgelerine eklenir. İkinci nüshası saymanlıkta ilgili serviste, dipkoçanı da  ayniyat mutemetliğinde muhafaza edilir.

VI- AMBAR STOK ÇIKIŞ FİŞİ (Örnek:15 )

Madde 63- Ambar konusu varlıkların üretime verilmesi, satılması, işletmede kullanılması veya başka nedenlerle kayıtlardan çıkarılması gerektiğinde ilgili birimlerce düzenlenen ihtiyaç pusulası ve diğer belgelere dayanılarak ambar stok çıkış fişi düzenlenir. Bu fişe; çıkışı yapılan ambar konusu stokun, stok hareketleri defteri kayıt tarihi ve numarası, ihtiyaç pusulasının tarihi, numarası, stokun cinsi, ölçüsü, nereye ve hangi amaçla verildiği, istenilen miktar  ile verilen  stokun miktarı, birim fiyatı ve tutarı sütun başlıklarına göre yazılarak ilgililerce imzalanır. Fişler tarih ve sıra numaralı olup üç nüsha olarak düzenlenir. Birinci nüshası muhasebeleştirme belgesine eklenir. İkinci nüshası serviste, dipkoçanı da ambar memurluğunda muhafaza edilir.

VII- 150- İLK MADDE VE MALZEME HESABI

Madde 64- Üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak üzere işletmede bulundurulan hammadde, yardımcı madde, işletme malzemesi ve diğer malzemeler bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemeler maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- İlk madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.

3- Üretimde veya tüketimde kullanılmak üzere gider yerlerine verilen ancak, daha sonra kullanılmayarak iade edilen ilk madde ve malzemeler bu hesaba borç, 710- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabına veya 740- Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1-  Üretime verilen veya diğer amaçlarla kullanılan ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, “7- maliyet hesapları” sınıfındaki   ilgili grubun gider hesabına  borç kaydedilir.

2- İlk madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak  197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

3- Artık ve hurdaya ayrılan ilk madde ve malzemeler maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157- Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.

4- Değerini tamamen yitiren  ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

5- Satışı yapılan ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba alacak, 623- Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 600- Yurtiçi Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

6- Satıcılara iade edilen ilk madde ve malzemeler kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına alacak, iade edilen ilk madde ve malzeme bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VIII-151- YARI MAMULLER-ÜRETİM HESABI

Madde 65- Henüz tam mamul haline gelmemiş ancak direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim aşamasındaki mamuller bu hesapta izlenir.

Henüz işlem halinde olduklarından ambara alınma söz konusu olamayacağı için, bu hesapta sadece üretimdeki “yarı mamul stokları” izlenir.

Hesabın kalanı otomatik olarak yarı mamullerin değerini göstereceğinden maliyet dönemi sonlarında bu hesap üzerinde başka bir işlem yapılmaz.

A- Borç

1- Maliyet dönemi sonlarında yarı mamul üretimiyle  ilgili olarak 710- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri, 720- Direkt İşçilik Giderleri ve 730- Genel Üretim Giderleri hesaplarının borcunda toplanan giderler bu hesaba borç, ilgili yansıtma hesaplarına alacak kaydedilir.

2- Yarı mamuller üretim hesabının sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Üretimi tamamlanan yarı mamuller maliyet  bedeli üzerinden bu hesaba alacak, 152- Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

2- Artık ve hurdaya ayrılan yarı mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157- Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.

3- Yarı mamuller üretim hesabında kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

4- Dönem sonunda bu hesabın borç  kalanı devam eden üretimi ifade ettiğinden  takip eden dönemin başında tekrar üretime verilmek üzere bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IX-152- MAMULLER HESABI

Madde 66- Üretim çalışmaları sonunda elde edilen ve satışa hazır hale gelmiş bulunan mamuller bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Üretimi tamamlanan yarı mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 151- Yarı Mamuller-Üretim Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonlarında yarı mamul hesabına alınmadan doğrudan mamule dönüştürülen giderler bu hesaba borç, 711- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma, 721- Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma,  731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma hesaplarının mamulün üretimiyle ilgili olanlarına alacak kaydedilir.

3- Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığının nedeninin araştırıp sonuçlandırılması kadar 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.

4- Satılan veya herhangi bir nedenle başka bir yere verilen mamullerden geri alınanlar bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba borç, 620- Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli 610- Satıştan İadeler Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına borç, bunların toplamı da tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan mamuller bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 620- Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara  borç, satış bedeli  60- Brüt Satışlar grubunun ilgili hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi de 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

2- Artık ve hurdaya ayrılan mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157- Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.

3- Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti  için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

4- Bu hesapta kayıtlı mamullerden işletmenin kullanımı için ayrılanlar bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 620- Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değerleri üzerinden 600- Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili varlık hesabına borç  kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

X-153- TİCARİ MALLAR HESABI

Madde 67- Herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan aynen satılmak üzere işletmeye alınan ticari mallar (emtia) ve benzeri kalemler bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Satın alınan ticari mallar maliyet bedeli ile bu hesaba, ödenen katma değer vergisi  191- İndirilecek KDV Hesabına borç, ödemenin  şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Satılan veya herhangi bir nedenle başka bir yere verilen ticari mallardan geri alınanlar, bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba borç, 621- Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli 610- Satıştan İadeler Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına borç, geri alınan ticari malların bedeli ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

3- Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar  397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan ticari mallar bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 621- Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabına borç, diğer taraftan satış bedeli 60- Brüt Satışlar grubunun ilgili hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, yapılan tahsilat ise  tahsilatın  şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Artık ve hurdaya ayrılan ticari mallar maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157- Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.

3- Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

4- Bu hesapta kayıtlı ticari mallardan işletmenin kullanımı için ayrılanlar bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 621- Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değerleri ile 600- Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedilir.

5- İade  edilen ticari mallar alış bedeli ile bu hesaba, alış bedeli üzerinden ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına alacak, iade edilen ticari malın bedeli tahsilatın  şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XI- 157- DİĞER STOKLAR HESABI

Madde 68-  Bu yönetmeliğin 64,65,66 ve 67 nci maddelerindeki stok kalemlerinden hiçbirinin kapsamına alınmayan ürün, artık ve hurda gibi kalemler bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Diğer stoklar maliyet bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara  alacak kaydedilir.

2- Diğer stokların sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan diğer stoklar bir taraftan  kayıtlı  değerleri  ile bu hesaba alacak, 623- Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli  600- Yurtiçi Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- İşletmenin kullanımına tahsis edilen diğer stoklar bir taraftan  kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, 623- Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değerleri  ile 600- Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili  hesaplara  borç kaydedilir.

3- Diğer stokların sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

4- Karşılık ayrılan diğer stoklar satıldığında kayıtlı değerleri ile bu hesaba, ayrılan karşılık tutarı 158- Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına alacak, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi  391- Hesaplanan KDV Hesabına borç  kaydedilmekle birlikte; 

a) Bu işlemden doğan zararlar 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç, 

b) Ayrılan karşılık doğan zarardan fazla ise aradaki fark 644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak, kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XII-158- STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI HESABI (-)

Madde 69- Yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler ve bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi nedenlerle stokların fiziki ve ekonomik değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması  veya bunların dışında diğer nedenlerle stokların piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi dolayısıyla oluşan kayıpların karşılanması için ayrılan karşılıklar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Stok değer düşüklüğü için ayrılan karşılık tutarları  bu hesaba alacak, 654- Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Karşılık ayrılan stokun satılması halinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara  borç;  kayıtlı değeri ile ilgili stok hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilmekle birlikte;

a) Bu işlemlerden doğan zararlar 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç,

b) Ayrılan karşılık doğan zarardan fazla ise aradaki fark 644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak, kaydedilir.

2- Karşılık ayrılan stokun değer düşüklüğünün gerçekleşmemesi halinde ayrılan karşılık tutarı  bu hesaba borç, 644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Değersiz hale gelen stoklar için ayrılan karşılık tutarı bu hesaba, ayrılan karşılık tutarı stokun kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç,  kayıtlı değerleri ile ilgili stok hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XIII-159- VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI HESABI

Madde 70- Yurt içinden ya da yurt dışından satın alınmak üzere siparişe bağlanan stoklarla ilgili olarak yapılan avans ödemeleri ve açılan akreditifler bu hesapta izlenir.        

Yapılan avans ödemeleri için teminat alınması durumunda teminat, niteliğine göre ilgili hesaplara kaydedilir. Teminatın iadesinde ise ters kayıtla hesaplardan çıkarılır.

A- Borç

Verilen avans veya açtırılan akreditif tutarları bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir. 

B- Alacak

1- Stokların teslim alınmasında verilen sipariş avansları veya açtırılan akreditif tutarları bu hesaba, yapılan ödemeler  ilgili hesaplara  alacak, teslim alınan mal maliyet bedeli ile ilgili stok hesabına, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi de 191- İndirilecek KDV Hesabına borç kaydedilir.

2-  Nakden iade edilen avans tutarları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

3-  Nakden veya mahsuben geri alınamayan sipariş avansları tutarları bu hesaba alacak, satıcı adına  ilgili alacak hesabına borç  kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XIV- STOK HAREKETLERİ  DEFTERİ (Örnek :16)

Madde 71- Ambar konusu stok  giriş ve çıkış kayıtlarının izlendiği bu defter, Yönetmeliğin “15- Stoklar” bölümünde çeşitleri sayılan hesaplara göre bölümlere ayrılmak suretiyle tutulur.

Üç bölümden oluşan defterin “giren” bölümüne, ayniyat alındısı (Örnek: 14) ile ambara giren stoklar; “çıkan” bölümüne, ambar stok çıkış fişi (Örnek: 15) ile ambardan çıkışı yapılan stoklar hesap döneminin başında (1) den başlamak üzere verilen sıra numaralarına göre ve “kalan” bölümüne ise çıkışı yapılanlardan sonra kalan stoklar; sütun başlıklarına göre  deftere kaydedilir.      

Ambar sayımlarına esas teşkil edecek olan bu defterde bölümler itibariyle belli nitelikteki madde ve malzemeler için ayrılan sayfalara, başka nitelikteki madde ve malzemeler kaydedilmez. Ambar konusu madde ve malzemelerin çeşidi defterde, o madde ve malzeme için ayrılan sayfanın üst kısmına yazılır.

Defterin hesaplar itibariyle ayrılan bölüm toplamlarının, defter-i kebirde ilgili hesabın borç ve alacak toplamına eşit olması gerekir.

ALTINCI BÖLÜM

17- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ

Madde 72- Döner sermayeli işletmelerin kendi özel mevzuatları gereği üstlendikleri yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla yaptıkları harcamalar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta işletmelerin 170-178 hesap aralığında projeler bazında açacakları hesaplar yer alır.

II-170-178- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ HESABI

Madde 73- İşletmelerin üstlendikleri yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin maliyetleri bu hesaplarda projeler bazında izlenir.

İnşaat ve onarım işlerinin  proje bazındaki sayısı, her bir inşaatın 170-178 hesap aralığında açılacak hesaplar üzerinde defter-i kebir düzeyinde izlenmesine imkan vermeyecek kadar fazla ise her proje yardımcı defter düzeyinde izlenebilir. Bu durumda, her bir proje için tutulacak yardımcı defterler, defter-i kebir hükmündedir.

170-178 hesap grubuna projeler bazında sıralanan yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri ile bu işlerden tamamlanan kısımlar için düzenlenen hakediş bedellerinin izlendiği 350-358 hesap grubu birbirine paralel olarak düzenlenir.

A- Borç

İşletmenin üstlendiği inşaat ve onarım işleri ile ilgili olarak 740- Hizmet Üretim Maliyeti ve 770- Genel Yönetim Giderleri hesaplarına kaydedilen giderlerden o inşaat ve onarıma düşen ortak gider payları, yukarıdaki hesapların yansıtma hesapları olan 741- Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma ve 771- Genel Yönetim Giderleri Yansıtma hesaplarının alacağına karşılık 170-178 hesap aralığında ilgili proje için açılan İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Alacak

170-178 hesap grubunda projeler bazında oluşturulan “yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri”, işin geçici kabulü yapıldığında bu hesaba alacak, 622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 179- TAŞERONLARA VERİLEN AVANSLAR HESABI

Madde 74- Yıllara yaygın inşaat ve onarım faaliyetinde bulunan işletmeler tarafından, taahhüt konusu inşaat ve onarımın bir kısmının ya da tamamının taşeronlara yaptırılması durumunda, taşeronlara projeler bazında verilen avanslar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla taşeronlara verilen avanslar bu hesaba borç, avanslardan kesilen damga vergisi 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, taşerona ödenen tutar ödemenin şekline göre ilgili hesaba alacak kaydedilir.

B- Alacak

Taşeronlara yaptırılan yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla yapılan ödemlerden mahsup edilen avans tutarları bu hesaba, taşerona ödenecek tutar ödemenin şekline göre ilgili hesaba, bu ödemeden yapılan vergi ve fon kesintileri 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, taşeronlara yaptırılan hizmetin maliyeti 740- Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına, ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

YEDİNCİ BÖLÜM

18- GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI İŞLEMLERİ

Madde 75- İçinde bulunulan dönemde ortaya çıkan, ancak gelecek dönemlere ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup  da kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirler bu hesapta izlenir.

Bu grupta yer alan hesaplar dönemsellik kavramı gereğince gelirlerin ve giderlerin ilgili dönemle ilgilendirilmesini sağlayan kısa vadeli dönem ayırıcı hesaplardır. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

180- GELECEK AYLARA AİT GİDERLER HESABI

181- GELİR TAHAKKUKLARI HESABI

II- 180- GELECEK AYLARA AİT GİDERLER HESABI

Madde 76- Peşin ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider hesaplarına kaydedilmemesi gereken gelecek dönemlere ait giderler ilgili oldukları aya kadar geçici olarak bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Gelecek aylarda ilgili gider ve maliyet hesaplarına borç kaydedilecek peşin ödenen giderler bu hesaba borç, yapılan ödemeler ilgili hesaba,  vergi ve fon kesintileri 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.

2- Döner sermaye personeline, ertesi hesap dönemi bütçesinden karşılanmak üzere peşin ödenen aylık ve ücretler bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenen tutar ise 100- Kasa Hesabı veya 103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.  

3- İşletmelerde cari yılda tüketilmek üzere alınarak ilgili gider hesaplarına borç yazılan değerlerden envanter gününde henüz tüketilmeyen kısım bu hesaba borç, ilgili gider hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Peşin olarak yapılan giderler ilgili oldukları ayda  bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç kaydedilir.

2- Döner sermaye personeline ertesi hesap dönemi bütçesinden karşılanmak üzere peşin ödenen aylık ve ücretler, yeni hesap dönemi başında bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç kaydedilir.

3- Peşin olarak yapılan giderlerden çeşitli nedenlerle geri alınması gereken tutarlar bu hesaba alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 181- GELİR TAHAKKUKLARI HESABI

Madde 77- Üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar adına kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin, içinde bulunulan döneme ait olan kısımları bu hesapta izlenir.

Bu gelirler, henüz tahsil edilmemiş veya üçüncü kişi adına borç kaydı yapılmamış olmasına rağmen tahakkuk esası gereği gelir kaydedilir.

A- Borç

Dönem sonları itibariyle gerçekleşmiş olmasına rağmen henüz nakden veya hesaben tahsil edilebilir duruma gelmeyen gelirler bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Tahakkuk ettirilen gelirlerden nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak,  tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Tahakkuk ettirilen gelirlerden çeşitli nedenlerle iptal edilmesi gerekenler bu hesaba alacak, ilgili gelir hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

19- DİĞER DÖNEN VARLIKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DİĞER DÖNEN VARLIKLAR İŞLEMLERİ

Madde 78- Niteliklerinden dolayı, yukarıda belirtilen bölümlere dahil edilemeyen varlık kalemleri bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

190- DEVREDEN KDV HESABI

191- İNDİRİLECEK KDV HESABI

193- PEŞİN ÖDENEN VERGİLER  VE FONLAR HESABI

195- İŞ AVANSLARI HESABI

196- PERSONEL AVANSLARI HESABI

197- SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI HESABI

198- DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR HESABI

199- DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

II-190- DEVREDEN KDV HESABI

Madde 79- Bir dönemde indirilemeyen ve izleyen döneme devreden katma değer vergisi bu hesapta izlenir.

Katma değer vergisi indirilinceye kadar bu hesapta bekletilir.

A- Borç

Ay sonlarında 191- İndirilecek KDV Hesabının, 391- Hesaplanan KDV Hesabı ile karşılaştırılmasında indirilecek katma değer vergisi hesabının kalanı bu hesaba borç, 191- İndirilecek KDV Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

İzleyen dönemde 191- İndirilecek KDV Hesabı ile 391- Hesaplanan KDV Hesabının karşılaştırılmasında, 391- Hesaplanan KDV Hesabının alacak kalanı, 190- Devreden KDV Hesabı ile karşılaştırılarak yapılacak indirimler bu hesaba alacak, 391- Hesaplanan KDV Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.       

III-191- İNDİRİLECEK KDV HESABI

Madde 80- Her türlü mal ve hizmetin satın alınması sırasında satıcılara ödenen katma değer vergisi bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- İşletmenin mal ve hizmet alımlarına ilişkin olarak ödedikleri katma değer vergisi bu hesaba, mal ve hizmet bedeli ilgili hesaplara borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Bir yıldan daha uzun sürede indirilebilecek nitelikteki katma değer vergisinden indirilme süresi bir yılın altına düşenler bu hesaba borç, 291- Gelecek Yıllarda İndirilecek KDV Hesabına alacak kaydedilir.

3- Mal ve hizmet satışlarında sonradan yapılan ıskontolar 611- Satış Iskontoları Hesabına, ıskonto tutarı üzerinden ödenen katma değer vergisi bu hesaba borç, bunların toplamı da ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satın alınan stoklardan yapılan iadeler kayıtlı değerleri ile ilgili stok hesabına, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi bu hesaba alacak, iade edilen stokların bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Ay sonlarında bu hesabın ve devreden katma değer vergisi hesabının borç kalanları, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı ile karşılaştırılarak;

a) İndirilecek katma değer vergisi hesabı kalan verirse aradaki fark bu hesaba alacak, 190- Devreden KDV Hesabına borç,

b) Hesaplanan katma değer vergisi hesabı kalan verirse aradaki fark 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, 391- Hesaplanan KDV Hesabına borç, kaydedilir.

IV-193- PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR HESABI

Madde 81- Mevzuat gereğince peşin  ödenen kurumlar  vergisi ve diğer vergiler ile fonlar bu hesapta izlenir.

371- Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç yazılan tutar, 370- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabının alacak tutarından fazla olamaz. Eğer fazla ise aktarılamayan tutar dönem sonunda bu hesapta kalan  olarak yer alır.

A- Borç

Peşin ödenen vergi ve fonlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak          

Bu hesaba borç yazılan tutarlardan dönem  sonunda tahakkuk edecek vergi ve fon karşılıklarından yapılacak  indirimler  bu hesaba alacak, 371- Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

V- AVANS VE KREDİ ÇEŞİTLERİ

Madde 82- Döner sermayeli  işletmelerce verilecek avans ve açılacak kredilerin çeşitleri aşağıda sayılmıştır.

1- Yurt içinden yada yurt dışından satın alınmak üzere siparişe bağlanan stoklarla ilgili olarak yapılan avans ödemeleri ve açılan akreditifler,

2- İşletme adına mal ve hizmet satın almak üzere gider ve ödemeleri yapacak personele verilen iş avansları,

3- Personele maaş, ücret ve yolluk karşılığı verilen avanslar,

4- Yurt içinden veya yurt dışından satın alınmak üzere sipariş edilen maddi duran varlıklarla ilgili olarak verilen  avanslar  ve açılan akreditifler,

5- Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla taşeronlara verilen avanslar.

Yukarıda sayılan avans ve kredilerden 1′ inci fıkrada belirtilenler 159- Verilen Sipariş Avansları Hesabına, 2′ nci fıkrada belirtilenler 195- İş Avansları Hesabına, 3′ üncü fıkrada belirtilenler 196- Personel Avansları Hesabına, 4′ üncü fıkrada belirtilenler 259- Verilen Avanslar Hesabına, 5′ inci fıkrada belirtilenler ise 179- Taşeronlara Verilen Avanslar Hesabına kaydedilerek izlenir.

VI- MUTEMET GÖREVLENDİRİLMESİ

Madde 83- 82′ nci maddenin 1, 2 ve 4′ üncü fıkralarında belirtilen avanslar ile açılacak kredilere ilişkin mal ve hizmet alımları görevlendirilen ita amiri mutemetlerince yapılır. Mutemetler ita amirlerince görevlendirilir ve mutemet görevlendirme yazıları saymanlıkta açılacak bir dosyada saklanır. Her avans verilmesinde veya kredi açılmasında görevlendirme yazısının onaylı bir örneği saymanlık işlem fişine eklenir.

VII- KREDİ AÇILMASI VE KREDİLERİN MAHSUBU

Madde 84- İta amiri mutemetleri için Bakanlıkça tespit edilen avans miktarlarını aşan giderler için ita amirinin izniyle mutemetler adına saymanlık veya banka nezdinde  kredi açtırılır.

Kredi açılması gerektiği takdirde alınacak mal ve hizmetin niteliği, açılacak kredinin tutarı, saymanlık veya hangi banka nezdinde ve kimin adına açılacağı ita amiri izin yazısında belirtilir.

Saymanlık nezdinde kredi açılması gerektiğinde, düzenlenecek saymanlık işlem fişi ile ilgili avans hesabına borç, ita amiri mutemedi adına 329- Diğer Ticari Borçlar Hesabına alacak kaydedilir. İta amiri mutemetlerince alınan mal ve hizmet karşılığında kredi ödeme emri (Örnek:17) düzenlenerek ilgililere verilir. Kredi ödeme emri tutarı saymanlıkça ödendiğinde 329- Diğer Ticari Borçlar Hesabına borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir. Kredi konusu mal ve hizmet alımı gerçekleştikten sonra açılan kredinin belgelere dayanılarak yapılan mahsubunda, açılan kredi tutarı ilgili avans hesabına alacak, krediden kullanılmayan kısım 329- Diğer Ticari Borçlar Hesabına, kullanılan kısım ilgili gider hesabına, ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç kaydedilerek kredi kapatılır.

Banka nezdinde kredi açılması gerektiğinde, ita amiri izin yazısına dayanılarak saymanlığın hesabının bulunduğu bankaya gönderme emri düzenlenir. Gönderme emri ile birlikte ita amiri mutemedinin imza sirkülerinin bir örneği de bankaya gönderilir. Gönderme emri tutarı saymanlık işlem fişi ile ilgili avans hesabına borç, 103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir. İta amiri mutemedi mal ve hizmet alımı karşılığında ilgili adına kredi ödeme emri düzenleyerek adına açılan krediden ödemeleri gerçekleştirir. Açılan krediden kullanılmayan kısım ita amiri mutemedince düzenlenecek kredi ödeme emri ile saymanlığın hesabına aktarılır. Kredi konusu mal ve hizmet alımı gerçekleştikten sonra ita amiri mutemedi yaptığı harcamalara ilişkin belgeleri saymanlığa verir. Saymanlıkça düzenlenecek saymanlık işlem fişi ile açılan kredi tutarı ilgili  avans hesabına  alacak, krediden kullanılmayan kısım 102- Bankalar Hesabına,  kullanılan kısım ilgili gider hesabına,  ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç kaydedilerek kredi kapatılır.

VIII- KREDİLERİN MAHSUP SÜRESİ

Madde 85- Her mutemet, adına açılan krediden harcadığı tutarlara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri kredinin açıldığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde saymanlığa vermek zorundadır. Mutemet işin tamamlanmasından sonra üç aylık sürenin dolmasını beklemeksizin kredi artığını, düzenleyeceği kredi ödeme emri ile saymanlığın hesabına aktarır veya kredi saymanlık nezdinde açılmış ise ödemelere ilişkin kanıtlayıcı belgeleri ibraz ederek kredinin kapatılmasını sağlar.

IX- AKREDİTİF KARŞILIĞI AÇILACAK KREDİLER

Madde 86- Yabancı ülkelerden yapılacak satın almalar için akreditif karşılığı kredi açılması gerektiğinde ita amirinden izin alınır. Düzenlenecek izin yazısında satın alınacak mal veya hizmetin ne olduğu, bedeli, akreditif açılacak banka belirtilir.

Bu işlemler yerine getirildikten sonra düzenlenecek  saymanlık işlem fişi ile açtırılan akreditif tutarı ilgili avans hesabına borç, 103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.

Akreditif karşılığı kredinin mahsubuna ilişkin belgeler saymanlığa geldiğinde, yapılan ödeme ilgili gider  hesabına borç, avans hesabına alacak kaydedilir.

X- AVANS VERİLMESİ

Madde 87- İta amiri mutemetlerine Bakanlıkça tespit edilecek limit dahilinde avans verilebilir. Verilen avans tutarı düzenlenecek saymanlık işlem fişi ile ilgili avans hesabına borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Taşeronlara sözleşme ve şartnameler uyarınca hakedişlerinden, memurlara ise yolluk ve ücretlerinden mahsup edilmek üzere verilen avanslarda limit aranmaz ve ilgili mevzuat uyarınca işlem yapılır.

Bir iş için verilen avans yalnız o iş için kullanılır. Avans alınmadan harcama yapılamaz. Avansın verildiği tarihten önce yapılan harcamalara ait belgeler kabul edilmez.

XI- AVANSLARIN MAHSUBU

Madde 88- Her mutemet aldığı avanstan harcadığı tutarlara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri avansın verildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde saymanlığa vermek ve artan parayı iade etmek zorundadır. Mutemet işin yapılmasından sonra bir aylık süreyi beklemeden artan parayı iade eder ve hesabını kapatır. Süresinde mahsup edilmeyen avanslar mutemet adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına aktarılarak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uyarınca takibi yapılır.

XII- YOLLUK AVANSLARI

Madde 89- 6245 sayılı Harcırah Kanunu uyarınca memur ve hizmetlilere verilecek geçici ve sürekli görev yolluğu avanslarının verilmesinde ve mahsubunda anılan Kanunun ilgili hükümlerine göre işlem yapılır.

XIII- KREDİ ÖDEME EMRİ (Örnek.: 17)

Madde 90- Saymanlıkça, krediyle yapılacak işin niteliğine göre mutemede imza karşılığında yeteri kadar kredi ödeme emri verilir. Verilen kredi ödeme emrinin yaprak sayısı ile numaraları nezdinde  kredi açılan bankaya  bildirilir.

Her cildi on yapraklı ve her yaprağı üç parça olan kredi ödeme emirleri, mal alındıkça veya hizmet görüldükçe mutemetlerce düzenlenir. Birinci parçası parasını almak üzere alacaklılara verilir, ikinci parçası tahakkuk belgelerine bağlanır, dipkoçan olan üçüncü nüsha ise saymanlıkta saklanır.

Adına kredi açılan mutemet, krediden kendi adına kredi ödeme emri düzenleyip para alamaz. Bu husus saymanlıkça, nezdinde kredi açılan bankaya bir yazı ile bildirilir.

XIV- 195- İŞ AVANSLARI HESABI

Madde 91- İşletme adına mal ve hizmet satın almak üzere gider ve ödemeleri yapacak personele verilen avanslar ile temsil ve ağırlama giderleri için verilen avanslar bu hesapta izlenir.

A- Borç

İşletme adına mal ve hizmet satın almak ve benzeri giderleri yapmak üzere personele verilen avanslar  bu hesaba borç,  ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Verilen avanslardan yapılan harcamalar bu hesaba alacak, yapılan harcama ilgili gider hesabına, bu tutar üzerinden ödenen katma değer vergisi ise 191- İndirilecek KDV Hesabına borç kaydedilir.  

Mal ve hizmet satın alınırken yapılan damga vergisi kesintisi saymanlık veznesine teslim edildiğinde tutarı 100- Kasa Hesabına borç, 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.

2- Nakden iade edilen avans tutarları bu hesaba alacak, 100- Kasa Hesabına borç kaydedilir. 

3- Nakden veya mahsuben geri alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak ilgili hesaplara borç kaydedilir. 

XV-196- PERSONEL AVANSLARI HESABI

Madde 92- Personele maaş, ücret ve yolluk karşılığı verilen avanslar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Personele maaş ve ücretlerine karşılık verilen avanslar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir. 

2- Personelin iş veya tedavi amacıyla yapacağı seyahat giderlerini karşılamak üzere verilen avanslar  bu hesaba borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara, damga vergisi kesintisi 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Personele  maaş ve ücret karşılığı verilen avanslardan yapılan mahsuplar bu hesaba, kesintiler ilgili hesaplara alacak, bunların toplamı da ilgili gider hesabına borç kaydedilir. 

2- Personelin iş veya tedavi amacıyla yapacağı seyahat giderlerini karşılamak üzere  verilen avanslardan yapılan mahsuplar bu hesaba, vergi kesintileri 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak,  bunların toplamı da ilgili gider hesabına  borç kaydedilir.

3- Nakden iade edilen avans tutarları  bu hesaba alacak  100- Kasa Hesabına borç kaydedilir.                 

4- Nakden veya mahsuben geri alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak, 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

XVI- 197- SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI HESABI

Madde 93- Sayım sonucunda tespit edilen kasa, menkul kıymet,  stok ve maddi duran varlıklar noksanlarıyla tesellüm sırasında ortaya çıkan noksanlar, nedenlerinin araştırılması ve varsa sorumlularının tespiti  için geçici olarak bu hesapta  izlenir.

A- Borç

1- Çeşitli kıymetlerin sayımı sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar, nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- İşletmenin satın aldığı mal ve malzemelerin teslim alınması sırasında ortaya çıkan noksanlar nakliyeci, sigorta şirketi veya satıcı tarafından karşılanıncaya kadar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Nedeni  tespit edilen sayım noksanları bu hesaba alacak,  ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Sayım sonucunda ortaya çıkan noksanlıklardan nedeni tespit edilemediği için zarar yazılmasına karar verilenler bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan  rayiç değerleri ile sorumlu personel adına  135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XVII- 198- DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR HESABI

Madde 94- Bu gruptaki hesaplara dahil edilemeyen ve işletmenin özelliğine göre ortaya çıkabilecek diğer dönen varlıklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Diğer çeşitli dönen varlıklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Bir yere verilen, kullanılan veya kayıtlardan çıkarılması gereken diğer çeşitli dönen varlıklar  bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XVIII-199- DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

Madde 95- Yıl sonunda ilgili kesin hesaplarına aktarılması imkanı bulunmayan, kasa, menkul kıymet,  stok  ve maddi duran varlık sayım noksanları tutarının, sayım fazlaları tutarının üstünde olması halinde fark kadar ayrılacak karşılıklar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Yıl sonunda yapılan sayımda sayım noksanlarının sayım fazlalarından fazla olması halinde aradaki fark bir taraftan bu hesaba alacak,  654- Karşılık Giderleri Hesabına borç;  diğer taraftan ilgili varlık hesabına alacak, 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç  kaydedilir.

B- Borç

1- Karşılık ayırma nedeninin gerçekleşmesi halinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.

2- Karşılık ayırma nedeninin gerçekleşmemesi halinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

KISIM VI

II-DURAN VARLIKLAR

2- DURAN VARLIKLAR İŞLEMLERİ

Madde 96- Bu ana hesap grubu işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla elde edilen ve ilke olarak bir yıl içerisinde  paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlık unsurları ile diğer duran varlıkları kapsar. Duran  varlıklar aşağıdaki hesap gruplarından oluşur. 

22-TİCARİ ALACAKLAR

23- DİĞER ALACAKLAR

24- MALİ DURAN VARLIKLAR

25- MADDİ DURAN VARLIKLAR

26- MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR

27- ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR

28- GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

29- DİĞER DURAN VARLIKLAR

BİRİNCİ BÖLÜM

22- TİCARİ ALACAKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- TİCARİ ALACAKLAR İŞLEMLERİ

Madde 97- İşletmenin ticari ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan  bir  yıldan uzun vadeli  olan alacakları bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

220- ALICILAR HESABI

221- ALACAK SENETLERİ HESABI

222- ALACAK SENETLERİ REESKONTU HESABI (-)

226- VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI

227- DİĞER TİCARİ ALACAKLAR HESABI

229- ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

II-220- ALICILAR HESABI

Madde 98- İşletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış bir yıldan uzun vadeli alacakları bu hesapta izlenir. 

Bu hesabın işleyişi 120- Alıcılar Hesabında olduğu gibidir.       

Vadesi bir yılın altına düşen senetsiz ticari alacaklar bu hesaba alacak, 120- Alıcılar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III-221- ALACAK SENETLERİ HESABI

Madde 99- Bu hesap, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede bağlanmış bir  yıldan uzun vadeli alacakları bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 121- Alacak Senetleri Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir  yılın altına düşen alacak senetleri bu hesaba alacak, 121- Alacak Senetleri Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV- 222- ALACAK SENETLERİ REESKONTU HESABI (-)

Madde 100- Bilanço gününde senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarları  bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 122- Alacak  Senetleri Reeskontu Hesabında olduğu gibidir.

V- 226- VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI

Madde 101- İşletmece üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak geri alınmak üzere verilen bir yıldan uzun süreli depozito ve teminat niteliğindeki değerler bu hesapta izlenir.

Bu hesaba sadece nakit  olarak verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.

Bu hesabın işleyişi 126- Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen depozito ve  teminatlar  bu hesaba alacak, 126- Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VI- 227- DİĞER TİCARİ ALACAKLAR HESABI

Madde 102- İşletmenin ticari faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve yukarıdaki hesapların kapsamına girmeyen bir  yıldan uzun süreli  tahsili gecikmiş alacaklar (henüz şüpheli alacak niteliğini kazanmayanlar) ve diğer çeşitli senetsiz ticari alacaklar bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 127- Diğer Ticari Alacaklar Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir  yılın altına düşen diğer ticari alacaklar bu hesaba alacak, 127- Diğer Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VII- 229- ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

Madde 103- Perakende satış yöntemi kullanarak bilanço gününden önceki iki hesap döneminde vadesinde tahsil edilemeyen alacakların ilgili dönemlerdeki toplam vadeli satışlara oranlarının ortalamasının değerleme dönemindeki vadeli satışlara uygulanması suretiyle bulunacak şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıklar bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 129- Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabında olduğu gibidir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

İKİNCİ BÖLÜM

23- DİĞER ALACAKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DİĞER ALACAKLAR İŞLEMLERİ

Madde 104- Herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelen  bir yıldan uzun vadeli alacaklar ile bunlardan şüpheli hale gelenler ve şüpheli alacak karşılıkları bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

235- PERSONELDEN ALACAKLAR HESABI

236- DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR HESABI

239- ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

II-235- PERSONELDEN ALACAKLAR HESABI

Madde 105- İşletmeye personelinin işletmeye olan çeşitli borçları bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 135- Personelden Alacaklar Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen personelden alacaklar bu hesaba alacak, 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III-236- DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR HESABI

Madde 106- Ticari olmayan ve başka bir hesaba dahil edilemeyen alacaklar bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir  yılın altına düşen diğer çeşitli alacaklar bu hesaba alacak, 136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV- 239- ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

Madde 107- Şüpheli diğer alacakların tahsil edilememe ihtimalinin kuvvetlenmiş olması halinde, bu tür risklerin giderilmesini sağlamak üzere ayrılan karşılıklar bu hesapta izlenir.

Teminatlı alacaklarda karşılık,  teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde ve alacak izleme dosyalarında belirtilir.

Bu hesabın işleyişi 139- Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen şüpheli diğer alacaklar karşılıkları bu hesaba borç, 139- Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabına alacak kaydedilir.          

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

24- MALİ DURAN VARLIKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- MALİ DURAN VARLIKLAR İŞLEMLERİ

Madde 108- Uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklar nedeniyle elde tutulan menkul kıymetler bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

248- DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR HESABI

249- DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

II- 248- DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR HESABI

Madde 109- Döner  sermayeli  işletmelerin  uzun vadeli amaçlarla edindiği mali duran varlıklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Mali duran varlıklar alış bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Satılan veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıkan mali duran varlıklar alış değeri üzerinden bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte;

a) Alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumsuz ise;

Satış bedeli  tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara,  menkul kıymet satış zararı ise  655- Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç,

b) Alış bedeli  ile satış bedeli arasındaki fark olumlu ise;

Satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, menkul kıymet satış karı ise 645-Menkul Kıymet Satış Karları Hesabına alacak, kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III-249- DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI HESABI (-)

Madde 110- Diğer mali duran varlıkların değerinde, sürekli ya da önemli ölçüde meydana gelen değer azalmaları  için ayrılan karşılıklar bu hesapta izlenir.

Alacak

Ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654- Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

Borç

Karşılık ayrılan mali duran varlıkların elden çıkarılması veya karşılık ayırma nedenlerinin ortadan kalkması durumunda bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

25- MADDİ DURAN VARLIKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- MADDİ DURAN VARLIKLAR

Madde 111- İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlık kalemleri ve bunlarla ilgili birikmiş amortismanlar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

250- ARAZİ VE ARSALAR HESABI

251- YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ HESABI

252- BİNALAR HESABI

253- TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR HESABI

254- TAŞITLAR HESABI

255- DEMİRBAŞLAR HESABI

256- DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR HESABI

257- BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI (-)

258- YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR HESABI

259- VERİLEN AVANSLAR HESABI

II- MADDİ DURAN VARLIKLARLA İLGİLİ KAYIT İŞLEMLERİ

Madde 112- Bu hesap grubunda yer alan varlıkların işletme aktifine kaydedilmesi gerektiğinde, maddi duran varlıklar işletmede üretilmiş veya bağışlanmışsa saymanlık işlem fişi,  satın alınmışsa tahakkuk müzekkeresi ve verile emri ile maliyet bedelleri üzerinden ilgili maddi duran varlık  hesaplarına kaydedilir. Söz konusu maddi duran varlıkların çeşitli nedenlerle işletmenin aktifinden çıkarılması gerektiğinde saymanlık işlem fişi ile kayıtlı değerleri üzerinden hesaplardan çıkarılır.

Maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesinden sayman, korunmasından veya saklanmasından ayniyat mutemetliği, ayniyat mutemedi bulunmayan yerlerde ise bunları teslim alan memurlar sorumludur.

III- MADDİ DURAN VARLIKLAR İÇİN AMORTİSMAN AYRILMASI

Madde 113- Döner sermayeli  işletmelerde bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre amortisman ayrılır.

Kurumlar vergisi mükellefi olan döner sermayeli işletmeler 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirtilen amortisman hesaplama yöntemlerinden herhangi birini seçebilirler.

Kurumlar vergisi mükellefi olmayan döner sermayeli işletmelerce  normal amortisman usulü uygulanır.

Normal amortisman usulü, eşit tutarda amortisman hesaplanması esasına dayanır. Bu usulde döner sermayeli işletmelerce amortisman oranı % 20’yi geçmemek üzere serbestçe belirlenir. Ancak arazi ve binalar ile % 20’nin üzerinde amortismana tabi tutulacak iktisadi kıymetler,  Bakanlıkça (Gelirler Genel Müdürlüğü)  tespit ve ilan olunan oranlar üzerinden amorti edilir.

Kurumlar vergisi mükellefi olmayan döner sermayeli işletmelerce normal amortisman hesaplama yönteminden başka bir yöntem kullanılmak istenilmesi halinde gerekçeleri belirterek Bakanlıktan izin alınır.

Maddi duran varlıklar, yeniden değerlemenin yapıldığı hesap döneminde yeni  değerleri üzerinden; bina, arsa ve araziler ise  yeniden değerleme işleminden önceki kıymetleri üzerinden amortismana tabi tutulur.

Döner sermayeli işletmelerce  kullanılan  amortisman hesaplama yöntemi bilanço dipnotlarında  gösterilir.

IV- MADDİ DURAN VARLIKLARIN YENİDEN DEĞERLEMESİ

Madde 114- Kurumlar vergisi mükellefi olan döner sermayeli işletmelerce  amortismana tabi maddi duran varlıklar ve bunlar üzerinden hesaplanan amortismanlar, hesap dönemi sonunda (hesap dönemi içinde aktife giren maddi duran varlıklar için aktife girdiği dönem yeniden değerleme yapılmaz) 213 sayılı  Vergi Usul Kanununda belirtilen şartlarla yeniden değerlemeye tabi tutulabilir.

Kurumlar vergisi mükellefi olmayan döner sermayeli işletmelerce  amortismana tabi maddi duran varlıklar  ve bunlar üzerinden ayrılan amortismanlar, her hesap dönemi sonunda 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirtilen şartlarla yeniden değerlemeye tabi tutulur.

Her yıl Bakanlıkça (Gelirler Genel Müdürlüğü)  belirlenen yeniden değerleme katsayısı, maddi duran varlığın değeri ile çarpılarak değer artışı bulunur. Aynı işlem maddi duran varlığın birikmiş amortismanı için de uygulanır. Bu iki artış arasındaki fark da yeniden değerleme artış fonunu oluşturur.

V- 250- ARAZİ VE ARSALAR HESABI

Madde 115- İşletmeye ait her türlü arazi ve arsalar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Arazi ve arsalar maliyet bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

İşletmenin mülkiyetinden çıkan, üzerine bina yapılan veya tesis maliyetine eklenen arazi ve arsalar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VI- 251- YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ HESABI

Madde 116- Herhangi bir işin gerçekleşmesini sağlamak veya kolaylaştırmak için; yer altında ve yer üstünde inşa edilmiş her türlü yol, hark, köprü, tünel, bölme, sarnıç, iskele ve benzeri yapılar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1-Yapılan harcamaların direkt bu hesapta izlenmesi halinde oluşan maliyetler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.

2-Yapılan harcamaların maliyet hesaplarında  izlenmesi halinde ise yıl sonunda tespit edilen maliyetler bu hesaba borç, ilgili yansıtma hesabına  alacak  kaydedilir.

B- Alacak

Elden çıkarılan yeraltı ve yerüstü düzenleri bu hesaba alacak, ilgili hesaplara  borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VII- 252- BİNALAR HESABI

Madde 117- İşletmeye ait binalar ve bunların ayrılmaz parçaları bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Satın alınan binalar maliyet bedeli ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- İşletmece inşa edilen veya ettirilen binaların yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba borç, 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Binaların ekonomik değerini arttırmak amacıyla yapılan harcamalar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

4- Binaların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- İşletmenin aktifinde kayıtlı binaların satılması halinde kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara  borç kaydedilmekle beraber;

a) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak,

b) Bu işlemden doğan zararlar 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kaydedilir.

2- İşletmenin aktifinden çıkarılan binalar  kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları  257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen  kısmı 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VIII-253- TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR HESABI

Madde 118- Üretimde kullanılan her türlü tesis, makine ve cihazlar ile bunların eklentileri ve bu amaçla kullanılan taşıma gereçleri bu hesapta izlenir.

   A- Borç

1- Satın alınan tesis, makine ve cihazlar maliyet bedelleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- İşletmece yapılan veya yaptırılan tesis, makine ve cihazların yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde  maliyet bedeli bu hesaba borç,  258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Tesis, makine ve cihazların ekonomik değerini artırmak  amacıyla yapılan  harcamalar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

4- Tesis, makine ve cihazların yeniden değerlemesi sonucunda  oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan tesis,  makine ve cihazlar  kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara  borç kaydedilmekle birlikte;

a) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak,

b) Bu işlemden doğan zararlar 689- Diğer Olağandışı  Gider ve Zararlar Hesabına borç, kaydedilir.

2- İşletmenin aktifinden çıkarılan tesis, makine ve cihazlar kayıtlı değerleri  ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen  kısmı 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi  hesap dönemine devreder.

IX- 254- TAŞITLAR HESABI

Madde 119- İşletme faaliyetlerinde kullanılan taşıtlar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1-  Satın alınan taşıtlar maliyet bedelleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç,  yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- İşletmece imal edilen veya ettirilen taşıtların  yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli  bu hesaba borç, 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Taşıt araçlarının ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan  harcamalar bu hesaba borç,  ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

4- Taşıtların yeniden değerlemesi sonucunda  oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan taşıtlar  kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan  katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, birikmiş amortismanları  257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara  borç kaydedilmekle birlikte;

a) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak,

b) Bu işlemden doğan zararlar 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kaydedilir.

2- İşletmenin aktifinden çıkarılan taşıtlar kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

X- 255- DEMİRBAŞLAR HESABI

Madde 120- İşletme faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi maddi duran varlıklar bu hesapta izlenir.

Bedeli 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nda  belirlenen tutarı aşmayan demirbaşlar, Ayniyat Yönetmeliği hükümleri saklı kalmak kaydıyla  doğrudan gider kaydedilebilir ve bu demirbaş giderlerine ilişkin  kayıtlar  nazım hesaplarda izlenir.

A- Borç

1- Satın alınan demirbaşlar maliyet bedeli ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- İşletmede kullanılmak üzere imal edilen veya ettirilen demirbaşların  yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli  bu hesaba borç, 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Demirbaşların ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan  harcamalar  bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

4- Demirbaşların yeniden değerlemesi sonucunda  oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.

5- Demirbaşların sayımı sonucunda  tespit  edilen fazlalıklar rayiç değerleri ile bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları  Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan demirbaşlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, birikmiş amortismanları  257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara  borç kaydedilmekle birlikte;

a)  Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak,

b)  Bu işlemden doğan zararlar  689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kaydedilir.

2- Demirbaşların sayımı sonucunda  tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

3- Kullanılamayacak hale gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken demirbaşlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, ayrılan amortismanları  demirbaşın kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

4- Personele zimmetle verilen demirbaşlardan kaybedilen veya çalınanlar  bir taraftan kayıtlı değerleri  ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları  257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değerleri  üzerinden sorumluları  adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XI- 256- DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR HESABI

Madde 121- Yukarıda belirtilen hesapların hiçbirinin kapsamına girmeyen özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmayan diğer maddi duran varlıklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Satın alınan diğer maddi duran varlıklar maliyet bedelleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- İşletmece imal edilen veya ettirilen diğer  maddi duran varlıkların yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde  maliyet bedelleri  bu hesaba borç, 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Diğer  maddi  duran  varlıkların  ekonomik  değerini  artırmak amacıyla yapılan  harcamalar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

4- Diğer maddi duran varlıkların yeniden değerlemesi sonucunda  oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.

5- Diğer maddi duran varlıkların sayımı sonucunda  tespit edilen fazlalıklar rayiç değerleri ile bu hesaba borç,  fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına  kadar 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan diğer maddi duran varlıklar  kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi  391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, birikmiş amortismanları  257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara    borç kaydedilmekle birlikte;

a) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak,

b) Bu işlemden doğan  zararlar  689- Diğer  Olağandışı  Gider ve   Zararlar   Hesabına borç, kaydedilir.

2- Diğer maddi duran varlıkların sayımı sonucunda  tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak,  noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.

3- Kullanılamayacak  hale gelmesi  nedeniyle  kayıtlardan  düşülmesi  gereken  diğer maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına,  ayrılan amortisman diğer maddi duran varlığın kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

4- Personele zimmetle  verilen diğer maddi duran varlıklardan kaybedilen veya çalınanlar  bir taraftan  kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları   257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan  rayiç değerleri üzerinden sorumluları  adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XII- 257- BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI (-)

Madde 122- Maddi duran varlık bedellerinin kullanılabilecekleri süre içerisinde hesaben yok edilmesini sağlamak amacıyla 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Maddi duran varlıklar için  hesaplanan amortisman tutarları  bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

2-  Amortismana tabi maddi duran varlıkların yeniden değerlemesi sonucunda  oluşan   değer artışları üzerinden hesaplanan amortisman tutarları  bu hesaba alacak, ilgili gider  hesaplarına  borç kaydedilir.

B- Borç

1- Satılan maddi duran varlıkların birikmiş amortismanları  bu hesaba,  yeniden değerleme artışları 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına,  yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre  ilgili hesaplara borç, kayıtlı değerleri ile ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına  alacak kaydedilmekle birlikte;

a) Bu işlemden  doğan zararlar 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç,

b) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak, kaydedilir.

2- Kullanılamayacak hale gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken maddi duran varlıkların  birikmiş amortismanları bu hesaba, ayrılan amortisman maddi duran varlıkların kayıtlı değerlerinden az ise aradaki fark 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değeri  ile  ilgili maddi duran varlık hesabına alacak kaydedilir. 

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XIII- 258- YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR HESABI

Madde 123- İşletmede yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak olan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerle ilgili harcamalar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Yatırım projelerine yapılan harcamalar bu hesaba, bu tutarlar üzerinden ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç,  yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Tamamlanan yatırım projeleri maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

XIV- 259- VERİLEN AVANSLAR HESABI

Madde 124- Yurt içinden veya yurt dışından satın alınmak üzere sipariş  edilen maddi duran varlıklarla ilgili  avans ödemeleri ve bu amaçlarla açtırılan akreditifler bu hesapta izlenir.

A-Borç  

1- Maddi duran varlık edinilmesi ile ilgili olarak verilen avanslar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Yabancı ülkelerden yapılacak satın almalar için milli bankalar nezdinde açılan akreditif tutarları bu hesaba borç, 103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Verilen avans karşılığı sipariş edilen maddi duran varlıklardan   teslim alınanlara ilişkin yapılan harcama  tutarı bu hesaba alacak,  maliyet bedeli ile ilgili maddi duran varlık hesabına,  bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç kaydedilir.

2- Verilen avanstan yapılan nakden iadeler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

3- Nakden veya mahsuben geri alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.  

BEŞİNCİ BÖLÜM

26- MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR İŞLEMLERİ,

HESAP VE DEFTER KAYITLARI

I- MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR İŞLEMLERİ

Madde 125- Herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar ve şerefiyeler bu grup hesaplarda izlenir.  Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

260- HAKLAR HESABI

267- DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR HESABI

268- BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI (-)

269- VERİLEN AVANSLAR HESABI

II- 260- HAKLAR HESABI

Madde 126- İmtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi bir bedel ödenerek elde edilen bazı hukuki tasarruflar ile kamu otoritelerinin  işletmeye belli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler dolayısıyla yapılan harcamalar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Haklar,  maliyet bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Yararlanma  süresi  belli  olanlar   sürenin  bitiminde,  yararlanma  süresi  belli olmayanlar 5 inci yılın sonunda  bu hesaba alacak, 268- Birikmiş  Amortismanlar Hesabına borç kaydedilir.

2- Yararlanma hakkı devredildiğinde kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 268- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, devir bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara  borç kaydedilmekle birlikte;

a) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak, 

b) Bu işlemden doğan zararlar 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.       

III- 267- DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR HESABI

Madde 127- Bu hesap grubunda sayılan duran varlıklar dışında kalan diğer maddi olmayan duran varlıklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Diğer maddi olmayan duran varlıklar maliyet bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Yararlanma  süresi  belli  olanlar  sürenin   bitiminde,   yararlanma  süresi   belli olmayanlar 5 inci yılın sonunda bu hesaba alacak, 268- Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedilir.

2- Yararlanma hakkı devredildiğinde kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 268- Birikmiş Amortismanlar Hesabına,  devir bedeli tahsilatın  şekline göre ilgili hesaplara  borç kaydedilmekle birlikte;

a) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak,

b) Bu işlemden doğan zararlar 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV- 268- BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI (-)

Madde 128- Maddi olmayan duran varlık bedellerinin kullanılabilecekleri süre içinde yok edilebilmesini sağlamak amacıyla ayrılan amortismanlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Ayrılan amortisman tutarları bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Yararlanma  süresi  belli olanlar   sürenin   bitiminde,   yararlanma   süresi   belli olmayanlar 5 inci yılın sonunda  bu hesaba borç, ilgili maddi olmayan duran varlıklar hesabına alacak kaydedilir.

2- Elden çıkarılan maddi olmayan duran varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba, devir bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değeri ile ilgili maddi olmayan duran varlıklar hesabına alacak kaydedilmekle birlikte;

a) Bu işlemden doğan zararlar 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç,

b) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak, kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.    

V- 269- VERİLEN AVANSLAR HESABI

Madde 129- Maddi olmayan duran varlıklarla ilgili olarak gerek yurtiçi gerekse yurt dışındaki kişi ve kuruluşlara yapılan avans ödemeleri  bu hesapta izlenir.

A- Borç

Verilen avanslar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Verilen avanstan yapılan mahsuplar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

DURAN VARLIKLAR AMORTİSMAN VE YENİDEN DEĞERLEME DEFTERİ (Örnek : 18)

Madde 130- Duran varlıkların amortisman ve yeniden değerlemesine ilişkin bilgilerin kaydedildiği bu defter, duran varlıkların çeşitlerine göre bölümlere ayrılmak suretiyle tutulur.

Kayda alınan duran varlıkların cinsi, nevi, miktarı, edinme tarihi, iktisap değeri, amortisman oranı ve yöntemi ile yeniden değerleme oranına ilişkin bilgiler deftere sütun başlıklarına göre kaydedilir.

Kayda alınan maddi olmayan duran varlıklara ilişkin bilgiler de yukarıdaki fıkrada açıklandığı şekilde bu deftere sütun başlıklarına göre kaydedilir. Ancak, defterin yeniden değerleme ile ilgili sütunları boş bırakılır.

Maddi duran varlığın  maliyetine eklenmesi gereken esaslı onarım ve değişikliklerin yapılmış olması durumunda, maddi duran varlık yeni satın alınmış gibi değerlendirilerek esaslı onarım ve değişikliğin hangi demirbaşla ilgili olduğu defterin  “cinsi ve nevi” sütununda belirtilmek suretiyle kaydedilir.

Daha sonraki yıllara ait amortisman ayırma ve yeniden değerleme işlemlerine ilişkin bilgiler, duran varlıklar  tamamen amorti edilene kadar defterin yarım sayfalarında yer alan ilgili sütunlara kaydedilerek izlenir.

Kayıttan düşülmesi gereken maddi duran varlıklar defterin “satış veya terkin tarihi ”  sütununa, satıldığı veya terkin edildiği belirtilmek suretiyle kaydedilir.

Kullanılamaz hale gelen veya başka nedenlerle kullanım olanağı kalmayan maddi duran varlıklar için açıklamalı iki nüsha tutanak düzenlenir. Tutanağın birinci nüshası muhasebeleştirme belgesine bağlanır, ikinci nüsha ise saymanlıkta saklanır.

ALTINCI BÖLÜM

27-  ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR İŞLEMLERİ

Madde 131- Belirli bir maddi varlıkla çok yakından ilgili bulunan veya tamamen tüketime tabi varlıklar için yapılan, üretim çalışmalarının zaman ve yoğunluğu ile sınırlı bir ömre sahip olan giderler bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

271- ARAMA GİDERLERİ HESABI

272- HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ HESABI

278- BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI HESABI (-)

279- VERİLEN AVANSLAR HESABI

II- 271- ARAMA GİDERLERİ HESABI

Madde 132- Arama amacı ile yapılan giderler bu hesapta izlenir.

A- Borç

Arama giderleri bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B-Alacak

1- Arama faaliyetleri sonucunda üretilebilir bir rezerv bulunamamışsa yapılan giderler bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

2- Aktifleştirilmiş olup itfa süresi dolanlar bu hesaba alacak, 278- Birikmiş Tükenme Payları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 272- HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ HESABI

Madde 133- Maden üstündeki örtüyü kaldırmak veya yer altındaki maden yataklarına girmek; petrol işlemlerinden kuyu açma, temizleme ve benzeri işlerle ilgili giderler bu hesapta izlenir.

A- Borç

Yapılan giderler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Aktifleştirilmiş olup itfa süresi dolanlar bu hesaba alacak, 278- Birikmiş Tükenme Payları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV- 278- BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI HESABI (-)

Madde 134-  Özel tükenmeye tabi varlıklar grubuna giren kalemler için  ayrılacak tükenme payları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Ayrılan tükenme payları bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

B- Borç

İtfa süresi dolan değerler bu hesaba borç, özel tükenmeye tabi varlıklar grubundaki ilgili hesaba alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.    

V- 279-VERİLEN AVANSLAR HESABI

Madde 135- Özel tükenmeye tabi varlıklar için yapılan avans ödemeleri bu hesapta izlenir.

A- Borç

Verilen avanslar bu hesaba borç,  ilgili hesaplara  alacak kaydedilir.

B- Alacak

Verilen avanstan yapılan mahsuplar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

YEDİNCİ BÖLÜM

28- GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR    

              TAHAKKUKLARI İŞLEMLERİ

Madde 136- İçinde bulunulan dönemde ortaya çıkan, ancak gelecek yıllara ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup  da kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirler bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

280- GELECEK YILLARA AİT GİDERLER HESABI

281- GELİR TAHAKKUKLARI HESABI

II- 280- GELECEK YILLARA AİT GİDERLER HESABI

Madde 137- Peşin ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider hesaplarına kaydedilmemesi gereken gelecek yıllara ait giderler bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 180- Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen gelecek yıllara ait giderler bu hesaba alacak, 180- Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 281- GELİR TAHAKKUKLARI HESABI

Madde 138- Üçüncü kişilerden tahsili yada bunlar hesabına kesin borç kaydı bir yıl veya daha sonraki yıllarda yapılacak gelirlerin içinde bulunulan döneme ait olan kısımları bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 181- Gelir Tahakkukları Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen gelir tahakkukları bu hesaba alacak 181-Gelir Tahakkukları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

29- DİĞER DURAN VARLIKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DİĞER DURAN VARLIKLAR İŞLEMLERİ

Madde 139- Önceki bölümlerde sayılan duran varlık kalemlerine girmeyen özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmamış olan diğer duran varlık kalemleri bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

291- GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KDV HESABI

293- GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR HESABI

294- ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR HESABI

295- PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR HESABI

297- DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR HESABI

298- STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI HESABI (-)

299- BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI (-)

II- 291- GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KDV HESABI

Madde 140- Satın alınan veya imal edilen amortismana tabi iktisadi kıymetlerle ilgili bir yıldan daha uzun sürede indirilebilecek nitelikteki katma değer vergileri bu hesapta izlenir.

A- Borç

Bir yıldan daha uzun sürede indirilebilecek nitelikteki katma değer vergileri  bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

İndirilme süresi bir yılın altına düşen katma değer vergileri  bu hesaba alacak, 191- İndirilecek KDV Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 293- GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR HESABI

Madde 141- Tedbirli satın alma ve üretme politikası gereği ve stok dönüş hızı  düşüklüğü nedeniyle işletmede bulunan ve işletmenin bir yıllık dönemden sonra kullanacağı stoklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Gelecek yıllar ihtiyacı stoklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Gelecek yıllar ihtiyacı için edinilen stoklar  kullanım dönemlerinde bu hesaba alacak, ilgili stok hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV-294- ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR HESABI

Madde 142- Çeşitli nedenlerle işletmede kullanılma ve satış olanaklarını yitiren stoklar ve maddi duran varlıklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- İşletmede kullanılma niteliğini kaybeden ilk madde ve malzemelerle fiziki nedenlerle bozulduğu için işletmenin müşterilerine sunamayacağı mamul ve ticari mallar tasfiye edilinceye kadar bu hesaba borç, ilgili stok hesaplarına alacak kaydedilir.

2- İşletmede kullanımdan kaldırılan maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba borç, ilgili maddi duran varlık hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; birikmiş amortismanları da 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, 299- Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan veya elden çıkarılan stoklar ve maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değerler üzerinden hesaplanan  katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 299- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte;

a) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak,

b) Bu işlemden doğan  zararlar 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kaydedilir.

2- Değersiz hale gelen stoklar ve maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 299- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

V- 295- PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR HESABI

Madde 143- İzleyen yıldan sonraki yıllarda indirim konusu yapılabilecek olan peşin ödenen vergiler ve fonlar bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 193- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen peşin ödenen vergiler ve fonlar bu hesaba alacak, 193- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VI- 297- DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR HESABI

Madde 144- Bu hesap grubu içinde sayılanların dışında kalan diğer çeşitli duran varlıklar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Diğer çeşitli duran varlıklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Kayıtlardan çıkarılan diğer çeşitli duran varlıklar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VII- 298- STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI HESABI (-)

Madde 145- Bu bölümde yer alan stokların yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler ve bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak, teknolojik gelişmeler ve moda değişiklikleri nedeniyle stokların fiziki ve ekonomik değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması veya bunun dışında diğer nedenlerle piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi  dolayısıyla, kayıpları karşılamak üzere ayrılan karşılıklar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654- Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Karşılık ayırma nedeni ortadan kalktığında ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.

2- Karşılık ayrılan  stokların satılması  halinde ayrılan  karşılık tutarı  bu hesaba, yapılan tahsilat  tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değerleri ile 294- Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilmekle  birlikte;

a) Bu işlemden doğan zararlar 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç,

b)  Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak, kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VIII- 299- BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI (-)

Madde 146- Bu gruptaki amortismana tabi varlıklar için ayrılan amortisman tutarları  bu hesapta izlenir.           

A- Alacak

Diğer duran varlıklarla ilgili ayrılan amortisman tutarları  bu hesaba alacak,  257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Satılan diğer duran varlıkların  birikmiş amortismanları bu hesaba, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değeri ile ilgili duran varlıklar hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilmekle  birlikte;

a) Bu işlemden doğan zararlar 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç,

b) Bu işlemden doğan karlar 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak, kaydedilir.

2- Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabında kayıtlı varlıklardan değersiz hale gelenlerin birikmiş amortismanları bu hesaba, amorti edilmeyen kısmı 689- Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına  borç, kayıtlı değerleri  ile 294- Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına alacak kaydedilir. 

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

KISIM VII

III- KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

3- KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR İŞLEMLERİ

Madde 147- Bu ana hesap grubu; işletmenin sahip olduğu kısa vadeli yabancı kaynakları kapsar. Kısa vadeli yabancı kaynaklar aşağıdaki hesap gruplarından oluşur.

32- TİCARİ BORÇLAR

33- DİĞER BORÇLAR

34- ALINAN AVANSLAR

35- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ

36- ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER

37- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI

38- GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

39- DİĞER YABANCI KAYNAKLAR

BİRİNCİ BÖLÜM

32- TİCARİ BORÇLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- TİCARİ BORÇLAR İŞLEMLERİ

Madde 148- İşletmenin ticari ilişkileri nedeniyle ortaya çıkan borçları bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

320- SATICILAR HESABI

326- ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI

329- DİĞER TİCARİ BORÇLAR HESABI

II- 320- SATICILAR HESABI

Madde 149- İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan ticari borçları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Mal ve hizmet alımlarından  doğan borçlar bu hesaba alacak, satın alınan  mal ve hizmet maliyet bedeli ile  ilgili hesaplara, ödenen katma değer vergisi 191- İndirilecek KDV Hesabına borç kaydedilir.

2- İşletmenin anlaşmalar uyarınca satıcılara olan borçlarına yürütülen faizler bu hesaba alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

3- Envanter dönemlerinde satıcılara  yabancı para birimi üzerinden olan  borçların değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları  bu hesaba alacak, 656-  Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.

4- Mal ve hizmet alımlarında satıcıların işletme adına yaptığı giderler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

1- Satıcılara nakden veya hesaben  yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- İade edilen stok tutarları bu hesaba borç, maliyet bedeli  ile ilgili stok hesabına, ödenen katma değer vergisi   191- İndirilecek KDV Hesabına alacak kaydedilir.

3- Satıcıların sonradan yaptığı ıskontolar  bu hesaba borç, ıskonto  yapılan mal ve hizmet bedeli  602- Diğer Gelirler Hesabına,  bu tutar  üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

4- Envanter dönemlerinde satıcılara yapancı para birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 646- Kambiyo Karları Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 326- ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI

Madde 150- Üçüncü kişilerin belli bir işi yapmalarını, aldıkları bir değeri geri vermelerini sağlamak amacıyla ve belli sözleşmeler nedeniyle gerçekleşecek bir alacağın karşılığı olarak alınan depozito ve teminatlar bu hesapta izlenir.

Bu hesaba sadece nakit olarak alınan depozito ve teminatlar kaydedilir.

A- Alacak

Alınan depozito ve teminatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

1- Geri verilen depozito ve  teminatlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Gelir kaydedilen  depozito ve teminatlar  bu hesaba borç, 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Herhangi bir alacağa karşılık mahsup edilen depozito ve teminatlar  bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV- 329- DİĞER TİCARİ BORÇLAR HESABI

Madde 151- Yukarıdaki hesap kalemlerinin kapsamına alınamayan borçlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

İşletmenin diğer ticari borçları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

Ödenen diğer ticari borçlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

İKİNCİ BÖLÜM

33- DİĞER BORÇLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I-  DİĞER BORÇLAR İŞLEMLERİ

Madde 152- Herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelen borçlar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

335- PERSONELE BORÇLAR HESABI

336- DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR HESABI

II – 335- PERSONELE BORÇLAR HESABI

Madde 153- İşletmenin personeline olan ücret, ikramiye ve  vergi iadeleri gibi borçları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Tahakkuk eden  işçi  ücretleri ve memur aylıklarından  henüz ödenmemiş olanlar  bu hesaba, vergi kesintileri 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, sosyal güvenlik kesintileri 361- Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabına, diğer kesintiler ilgili hesaplara alacak,  tahakkuk toplamı ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

2- İşletmenin personeline  olan özel gider indirimine ilişkin borçları bu hesaba alacak,

360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına borç kaydedilir.

3- Personelin maaş ve ücretlerinden fazla ve yersiz kesilmek suretiyle sosyal güvenlik kurumlarına gönderilen tutarlardan personele ödenmesi gerekenler bu hesaba alacak, 136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.  

B- Borç

1- Personele borçlardan ödenen tutarlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- İşletmeden ayrılan personele olan borçlar bu hesaba borç, 336- Diğer Çeşitli Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 336- DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR HESABI

Madde 154- Ticari olmayıp yukarıdaki hesaplardan hiçbirinin kapsamına alınamayan öğrenci hakkı, kira borçları, faiz borçları gibi çeşitli borçlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

İşletmenin diğer çeşitli borçları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

Ödenen diğer çeşitli borçlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

34- ALINAN AVANSLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- ALINAN AVANSLAR İŞLEMLERİ

Madde 155- Gerek satış sözleşmeleri dolayısıyla gerekse diğer nedenlerle işletme tarafından üçüncü kişilerden alınan avanslar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

340- ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI HESABI

349- ALINAN DİĞER AVANSLAR HESABI

II- 340- ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI HESABI

Madde 156- İşletmenin satış amacıyla gelecekte yapacağı mal ve hizmet teslimleri ile ilgili olarak peşin tahsil ettiği tutarlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Alınan sipariş avansları bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

1- Alınan sipariş avansına konu mal teslim edildiğinde veya öngörülen hizmet yapıldığında alınan avans tutarı bu hesaba, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, mal veya hizmetin satış bedeli “60- Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına, bu bedel üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

2- Alınan sipariş  avanslarından yapılan iadeler bu hesaba borç,  ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 349- ALINAN DİĞER AVANSLAR HESABI

Madde157- İşletmenin aldığı  diğer avanslar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Alınan diğer avanslar bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç                                                                                                           

Alınan diğer avanslardan yapılan  iadeler ve mahsuplar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı  ertesi hesap dönemine devreder.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

35- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ İŞLEMLERİ

Madde 158- Yıllara yaygın taahhüt işleri yapan işletmelerin üstlendikleri işlerden, gerçekleştirdikleri kısım karşılığında aldıkları hakedişler bu grup hesaplarda izlenir..

II- 350 -358-YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞ BEDELLERİ HESABI

Madde 159- İşletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinden tamamlanan kısımlar için düzenlenen hakediş bedelleri, bu hesap grubu aralığında 170-178 hesap grubu aralığındaki hesaplara paralel olarak açılacak hesaplarda izlenir.

A- Alacak

İşletmenin üstlendiği yıllara  yaygın inşaat ve onarım işleri ile ilgili olarak düzenlenen hakediş tutarları bu hesaplara, bu  tutarlar  üzerinden hesaplanan katma değer vergisi  391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, peşin ödenen vergi ve fonlar ilgili hesaba,  alınan avanslardan  yapılan mahsuplar  340- Alınan Sipariş Avansları Hesabına, damga vergisi kesintileri  740- Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre  ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

İşletmenin üstlendiği yıllara  yaygın inşaat ve onarım işlerinin geçici kabulü yapıldığında hakediş tutarları bu hesaba borç, “60- Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesapların alacak kalanları ertesi hesap dönemine devreder.

BEŞİNCİ BÖLÜM

36- ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER İŞLEMLERİ

VE HESAP KAYITLARI

I- ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER İŞLEMLERİ

Madde 160- İşletmenin sorumlu veya mükellef sıfatıyla ödeyeceği vergi, resim, harç, kesinti, sigorta primi, sendika aidatları, icra taksitleri ve benzeri borçlar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

360- ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR HESABI

361- ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ HESABI

362- ÖDENECEK DÖNER SERMAYE YÜKÜMLÜLÜKLERİ HESABI

363- ÖDENECEK DÖNER SERMAYE KATKI PAYLARI HESABI

368- VADESİ GEÇMİŞ, ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER HESABI

369- ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER HESABI

II- 360- ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR HESABI

Madde 161- İşletmenin ekonomik faaliyetlerde bulunmasının sonucu ilgili mali mevzuat uyarınca mükellef veya sorumlu sıfatıyla kendisine, personeline veya üçüncü kişilere ilişkin olarak ödenmesi gereken vergi, resim, harç ve fonlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- İşletmenin dönem sonu karları  üzerinden ayrılan kurumlar vergisi ve fon payı tutarlarından peşin ödenen vergiler ve fonlar mahsup edildikten sonra kalan tutar bu hesaba alacak, 370- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç kaydedilir.

2- İşletmenin faaliyetleri nedeniyle ortaya çıkan ve gider yazılması gereken vergi ve fonlar  bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

3- Ay sonlarında hesaplanan  katma değer vergisi hesabının alacak kalanı, indirilecek katma değer vergisi hesabı ve devreden katma değer vergisi  hesabının borç kalanları toplamı  ile karşılaştırıldığında hesaplanan katma değer vergisinin alacak fazlası   bu hesaba alacak, 391- Hesaplanan KDV Hesabına borç kaydedilir.

4- Sorumlu sıfatıyla ücretlerden, hakediş ödemelerinden ve diğer işlemlerden yapılan vergi ve fon kesintileri bu hesaba,  diğer kesintiler ve ödemeler ilgili hesaplara alacak, tahakkuk toplamı da ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Ödenen vergi ve fonlar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve fonlar bu hesaba borç, 368- Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 361- ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ HESABI

Madde 162- İşletmenin, personelin hakedişlerinden sosyal güvenlik mevzuatı hükümlerine göre kesintiye tabi tutmakla yükümlü bulunduğu, personele ait emeklilik keseneği ve sigorta primleri ile bunlara ilişkin işveren katılma payları ve işverence sosyal güvenlik kuruluşlarına ödenecek diğer yükümlülükler bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Memur ve işçilerin  aylık ve ücret  ödemelerinden  yapılan sosyal güvenlik kesintileri ile bunlara ilişkin işveren katılma payları bu hesaba, diğer kesintiler ve ödemeler ilgili hesaplara alacak, tahakkuk toplamı da ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

2- Emekli Sandığı veya Sosyal Sigortalar Kurumu geliri olarak nakden tahsil edilen tutarlar bu hesaba alacak, 100- Kasa Hesabına borç kaydedilir.

3- Hesap veya toplam hatası nedeniyle sosyal güvenlik kurumlarına fazla gönderilen tutarlar bu hesaba alacak, 136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- İşletmece tahsil edilen sosyal güvenlik kesintilerinden ilgili kuruma gönderilen tutarlar veya yapılan mahsuplar bu hesaba borç, ilgili hesaplara  alacak kaydedilir.

2- Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış sosyal güvenlik kesintileri bu hesaba borç, 368- Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV- 362- ÖDENECEK DÖNER SERMAYE YÜKÜMLÜLÜKLERİ HESABI

Madde 163- Döner sermayeli işletmelerce genel bütçeye aktarılacak tutarlar, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu payı, idare masraflarına katılma payı, amortisman payı, kar payı, merkez hissesi gibi Hazineye  veya ilgili idareye ödenecek gelir ve paylar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Döner sermayeli işletmelerce, bu Yönetmeliğin 60- Brüt Satışlar, 64- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar ile 67- Olağandışı Gelir ve Karlar gruplarındaki hesapların alacak toplamlarından; 61- Satış İndirimleri grubunda yer alan hesapların borç toplamları çıkarılarak bulunacak gayri safi hasılat  üzerinden, Bakanlıkça belirlenen oranlarda ayrılacak genel bütçeye aktarılacak tutarlar bu hesaba alacak, 770- Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

2- 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun 18/k maddesi gereğince, döner sermayeli işletmelerce  her yıl Aralık ayı sonunda tespit edilen gayri safi hasılat  üzerinden ayrılacak  Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu payı bu hesaba alacak, 770-Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

3-  Sağlık Bakanlığına bağlı döner sermayeli  işletmeler ile Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu döner sermaye işletmelerinde; her yıl Aralık ayı sonunda tespit edilen gayri safi hasılattan  ayrılan genel bütçeye aktarılacak tutarlar ile Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu payı düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanan  merkez hissesi bu hesaba alacak, 770- Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

4- Üniversite döner sermaye işletmelerince, mevzuatları gereği üniversitelerinin araştırma fonlarına aktarılan  tutarlar  bu hesaba alacak,  770- Genel Yönetim Giderleri  Hesabına borç kaydedilir.

5- İdare masraflarına katılma payı ve amortisman paylarına ilişkin tutarlar bu hesaba alacak, 770- Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.   

B- Borç

1- Hazineye veya katma bütçeye yatırılan veya ilgili kuruma gönderilen tutarlar bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.

2-  Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış döner sermaye yükümlülüklerine ilişkin tutarlar bu hesaba borç, 368- Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

V- 363- ÖDENECEK DÖNER SERMAYE KATKI PAYLARI HESABI

Madde 164- Döner sermayeli işletmelerce, personele maaş dışında katkı payı, prim, huzur hakkı gibi değişik adlarla yapılan ödemelerin tahakkuku bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Personele katkı payı, prim gibi değişik adlarla ödenecek tutarlar bu hesaba, yapılan kesintiler ilgili hesaplara alacak, 770- Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Personele yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaba alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VI- 368- VADESİ GEÇMİŞ, ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER HESABI

Madde 165- Kanuni süresi içerisinde ödenmeyen vergi ve diğer yükümlülükler ile ertelenen veya taksitlendirilen vergi ve diğer yükümlülükler bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve diğer yükümlülükler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve diğer yasal yükümlülüklerin tecil faizleri veya gecikme cezaları bu hesaba alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve diğer yükümlülüklerden yapılan ödemeler  bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

VII- 369- ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER HESABI

Madde 166- Özel bölümlerinde tanımlananlar dışında kalan yükümlülükler bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Ödenecek diğer yükümlülükler bu hesabı alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

Diğer yükümlülüklerden yapılan  ödemeler  bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

ALTINCI BÖLÜM

37- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI İŞLEMLERİ

Madde 167- Bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak tutarının ne olacağı kesin olarak bilinemeyen veya tutarı bilinmekle birlikte ne zaman tahakkuk edeceği bilinemeyen borçlar veya giderler için ayrılan karşılıklar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

370- DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI HESABI

371- DÖNEM KARININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ HESABI (-)

372- KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI HESABI

373- MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI HESABI

379- DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI HESABI

370- DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI HESABI

Madde 168- Dönem karı üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi, diğer vergi ve kesintiler, fonlar ve benzeri diğer yükümlülükler için ayrılan karşılıklar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Dönem karı üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bu hesaba alacak, 691- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Kurumlar vergisi beyan döneminde, ayrılan dönem karı ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bu hesaba borç, 371- Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabının borcunda yazılı tutar aynı hesaba, bu iki hesabın karşılaştırılması sonucu ödenmesi gereken vergi ve fon tutarları da 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

371- DÖNEM KARININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ HESABI (-)

Madde 169- Mevzuat gereğince peşin ödenen kurumlar vergisi ile diğer yükümlülükler bu hesapta izlenir.

A- Borç

Yılı içinde peşin ödenen vergi ve fon tutarları bu hesaba borç, 193- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Kurumlar vergisi beyan döneminde, peşin ödenen vergi ve fon payı tutarları bu hesaba alacak, 370- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç kaydedilir.   

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV- 372- KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI HESABI

Madde 170- Belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan ve bir yıl içinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıkları bu hesapta  izlenir.

A- Alacak

Ayrılan karşılık tutarları  bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

B- Borç

Ödenen tazminatlar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

V- 373- MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI HESABI

Madde 171- Aylık maliyetlerin belirlenmesinde, gelecek aylarda kesin tahakkuku yapılacak giderlerden aylık maliyetlere pay verilmesinde, tamir-bakım, ikramiyeler ve benzeri giderlere  ilişkin tahmini gider karşılıkları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Aylık maliyetlere yüklenen tahmini gider karşılıkları bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

B- Borç

Bu hesaba alacak yazılan gider karşılıklarının kesin tutarları belli olduğunda ayrılan karşılık tutarı bu hesaba, yapılan giderlere  ilişkin olarak ödenen katma değer vergisi 191-İndirilecek KDV Hesabına borç, yapılan ödemeler ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

VI- 379- DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI HESABI

Madde 172- Bu grubun yukarıda belirtilen hesapları içinde yer almayan borç ve gider karşılıkları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Diğer borç ve gider karşılık tutarları  bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.

B- Borç

Ödenen diğer borç ve gider karşılık tutarları bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

YEDİNCİ BÖLÜM

38- GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI İŞLEMLERİ

Madde 173- İçinde bulunulan ayda ortaya çıkan ancak gelecek dönemlere ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup ödemesi gelecek aylarda yapılacak giderler bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

380- GELECEK AYLARA AİT GELİRLER HESABI

381- GİDER TAHAKKUKLARI HESABI

II- 380- GELECEK AYLARA AİT GELİRLER HESABI

Madde 174- Gelecek aylara ait peşin tahsil olunan gelirlerin bir yıldan kısa süreye ait olan kısımları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Tahsil edilen gelirlerden gelecek aylara ait olanlar bu hesaba, gelir yazılması gereken tutarlar ilgili gelir  hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak,  bunların toplamı da tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Bir yıldan daha uzun dönemlerle ilgili olarak tahsil edilen gelirlerden vadesi bir  yılın altına düşenler bu hesaba alacak, 480- Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Peşin tahsil edilen gelirler ait oldukları ayda  bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına alacak kaydedilir.

2- Peşin tahsil edilen gelirlerden  yapılan iadeler  bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 381- GİDER TAHAKKUKLARI HESABI

Madde 175- Gelecek aylarda ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider tahakkukları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Gerçekleşmiş olmasına rağmen henüz işletmeden istenebilir duruma gelmeyen giderler bu hesaba alacak, ilgili gider veya zarar hesaplarına borç kaydedilir.

B- Borç

Tahakkuk eden giderlere ilişkin yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

39- DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR İŞLEMLERİ

Madde 176- Özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmamış olan diğer kısa vadeli  yabancı kaynaklar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

391- HESAPLANAN KDV HESABI

393- MERKEZ VE ŞUBELER CARİ HESABI

397- SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI HESABI

399- DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR HESABI

II- 391- HESAPLANAN KDV HESABI

Madde 177- Teslim edilen mal veya ifa edilen hizmetler üzerinden hesaplanan katma değer vergisi ile işlemi gerçekleşmeyen ya da işlemden vazgeçilen mal ve hizmetlere ilişkin katma değer vergisi bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Teslim edilen mal veya ifa edilen hizmet bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba, mal ve hizmet bedeli 60-Brüt Satışlar grubunun ilgili hesabına alacak,  yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Üretilerek işletmenin kullanımına tahsis edilen maddi duran varlıkların rayiç değerleri üzerinden hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba, rayiç değerleri ile 600- Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili duran varlık hesabına borç kaydedilmekle birlikte; aynı zamanda maliyet değerleri ile 152- Mamuller Hesabına alacak, 620- Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına borç kaydedilir.    

B- Borç

1- Ay sonlarında bu hesabın alacak kalanı,  indirilecek katma değer vergisi ve devreden katma değer vergisi hesaplarının borç kalanları ile karşılaştırılarak;

a)  Hesaplanan katma değer vergisi kalan verdiğinde aradaki fark bu hesaba borç, 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak,

b)  İndirilecek katma değer vergisi ve devreden katma değer vergisi hesapları kalan verdiğinde bu hesapların kalanların toplamı 190- Devreden KDV Hesabına borç, ilgili hesaplara alacak, kaydedilir.

2- Satılan mallardan iade edilenlere ilişkin hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba, iade edilen mal satış bedeli ile 610- Satıştan İadeler Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara  alacak kaydedilir.

Sürekli envanter yöntemini uygulayan işletmelerce aynı zamanda iade edilen mallar,  maliyet değerleri ile 62- Satışların Maliyeti Hesap grubunun ilgili hesabına alacak, ilgili stok hesabına borç kaydedilir.

III- 393- MERKEZ VE ŞUBELER CARİ HESABI

Madde 178- Merkezin şubelerle, şubelerin merkezle veya kendi aralarındaki borç ve alacak ilişkileri borçlu ve alacaklı olarak çalışan bu hesapta izlenir.

Merkezden sermayeye eklenmek üzere gönderilen değerler 500- Sermaye Hesabında, yardım olarak gönderilen değerler de 602- Diğer Gelirler Hesabında izlenir.

A- Borç

Merkezden şubelere, şubelerden merkeze veya bir şubeden başka bir şubeye  herhangi bir değer gönderildiğinde, bu değerler gönderen saymanlıkça bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Merkezden veya şubelerden herhangi bir değer alındığında bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç veya alacak kalanı merkezde hesap dönemi sonunda diğer şubelerin cari hesabıyla karşılaştırılarak kapatılır.

IV- 397- SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI HESABI

Madde 179- Sayımlar sonunda tespit edilen kasa, stok, menkul kıymet ve   maddi duran varlıklar fazlalarıyla üniteler arası yollamada ortaya çıkan fazlalar, nedenleri tespit edilinceye kadar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Kasa sayımında ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba alacak, 100- Kasa Hesabına borç kaydedilir.

2- Stokların sayımında ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba alacak, ilgili stok hesabına borç kaydedilir.

3- Maddi duran varlıkların ve menkul kıymetlerin sayımında ortaya çıkan fazlalıklar rayiç değerleriyle bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

1- Kasa sayımı sonucunda ortaya çıkan fazlalıklardan hak sahipleri tespit edilenlere yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Sayım fazlalarından gelir yazılması gereken tutarlar bu hesaba borç, duruma göre 671- Önceki Dönem Gelir ve Karları Hesabı veya 679- Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.        

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

V- 399- DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR HESABI

Madde 180- Bu hesap grubu içinde sayılanların dışında kalan diğer çeşitli yabancı kaynaklar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Diğer çeşitli yabancı kaynaklar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

Elden çıkarılan diğer çeşitli yabancı kaynaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemini devreder.

KISIM VIII

UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

BİRİNCİ BÖLÜM

42- TİCARİ BORÇLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- TİCARİ BORÇLAR İŞLEMLERİ

Madde 181- İşletmelerin ticari ilişkileri nedeniyle ortaya çıkan bir yıldan uzun vadeli borçları bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

420- SATICILAR HESABI

426- ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI

429- DİĞER TİCARİ BORÇLAR HESABI

II- 420- SATICILAR HESABI

Madde 182- İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan bir  yıldan uzun vadeli ticari borçları bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 320- Satıcılar Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen satıcılara olan borçlar bu hesaba borç, 320- Satıcılar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.    

III- 426- ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI

Madde 183- Üçüncü kişilerin belli bir işi yapmalarını, aldıkları bir değeri geri vermelerini sağlamak amacıyla ve belli sözleşmeler nedeniyle gerçekleşecek bir alacağın karşılığı olarak alınan depozito ve teminatlar bu hesapta izlenir.

Bu hesaba sadece nakit olarak alınan depozito ve teminatlar kaydedilir.

Bu hesabın işleyişi 326- Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen depozito ve teminatlar bu hesaba borç, 326- Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

IV- 429- DİĞER TİCARİ BORÇLAR HESABI

Madde 184- Yukarıdaki hesap kalemlerinin hiçbirinin kapsamına alınamayan bir yıldan uzun vadeli borçlar bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 329- Diğer Ticari Borçlar Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen diğer ticari borçlar bu hesaba borç, 329- Diğer Ticari Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

İKİNCİ BÖLÜM

43- DİĞER BORÇLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DİĞER BORÇLAR İŞLEMLERİ

Madde 185- Herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş  bir yıldan uzun vadeli borçlar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR HESABI

438- KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR HESABI

II- 436- DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR HESABI

Madde 186- Ticari olmayıp yukarıdaki hesaplardan hiçbirinin kapsamına alınamayan, öğrenci hakkı, kira borçları, faiz borçları gibi bir yıldan uzun vadeli çeşitli borçlar bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 336- Diğer Çeşitli Borçlar Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen diğer çeşitli borçlar bu hesaba borç, 336- Diğer Çeşitli Borçlar hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 438- KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR HESABI

Madde 187- Kamuya olan vergi ve benzeri borçlardan vadesinde ödenmeyip ertelenmiş veya takside bağlanmış olup bir yıldan daha uzun sürede ödenecek olan kısmı bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 368- Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabında olduğu gibidir.

Vadeleri bir yılın altına düşen kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar bu hesaba borç, 368- Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

44- ALINAN AVANSLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- ALINAN AVANSLAR İŞLEMLERİ

Madde 188- Gerek satış sözleşmeleri dolayısıyla gerekse diğer nedenlerle işletme tarafından üçüncü kişilerden alınan ve vadeleri bir yılı aşan avanslar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

440- ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI HESABI

449- ALINAN DİĞER AVANSLAR HESABI

II- 440- ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI HESABI

Madde 189- İşletmenin satış amacıyla gelecekte yapacağı mal ve hizmet teslimleri ile ilgili olarak peşin tahsil ettiği ve vadeleri bir yılı aşan avans tutarları bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 340- Alınan Sipariş Avansları Hesabında olduğu gibidir.

Vadeleri bir yılın altına düşen avans tutarları bu hesaba borç, 340- Alınan Sipariş Avansları Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı  ertesi hesap dönemine devreder.

III- 449- ALINAN DİĞER AVANSLAR HESABI

Madde 190- Özel bölümünde tanımlanan avanslar dışında işletmenin aldığı her türlü bir yıldan uzun vadeli avanslar bu hesapta izlenir. 

Bu hesabın işleyişi 349- Alınan Diğer Avanslar Hesabında olduğu gibidir.

Vadeleri bir yılın altına düşen avans tutarları bu hesaba borç, 349- Alınan Diğer Avanslar Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

47- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI İŞLEMLERİ

Madde 191- Bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak, tutarının  ne olacağı kesin olarak bilinemeyen veya tutarı bilinmekle birlikte ne zaman tahakkuk edeceği bilinmeyen uzun vadeli  borçlar veya giderler için ayrılan karşılıkları bu grup hesaplarda izlenir.

II-472- KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI HESABI

Madde 192- Belirlenecek esaslar dahilinde ayrılan bir yıldan uzun vadeli kıdem tazminatı karşılıkları  bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 372- Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabında olduğu gibidir.

Vadeleri bir yılın altına düşen kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 372- Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

BEŞİNCİ BÖLÜM

48- GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

   İŞLEMLERİ

Madde 193- İçinde bulunulan ayda ortaya çıkan ancak gelecek yıllara  ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup ödemesi gelecek yıllarda  yapılacak giderler bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

480- GELECEK YILLARA AİT GELİRLER HESABI

481- GİDER TAHAKKUKLARI HESABI

II- 480- GELECEK YILLARA AİT GELİRLER HESABI

Madde 194- Peşin tahsil edilen ve cari dönem içinde ilgili gelir hesaplarına kaydedilmemesi gereken gelecek yıllara  ait gelirler bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 380- Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabında olduğu gibidir.

Vadeleri bir  yılın altına düşen gelirler bu hesaba borç, 380- Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 481- GİDER TAHAKKUKLARI HESABI

Madde 195- Gelecek yıllarda  ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider tahakkukları bu hesapta izlenir.

Bu hesabın işleyişi 381- Gider Tahakkukları Hesabında olduğu gibidir.

Vadesi bir yılın altına düşen gider tahakkukları bu hesaba borç, 381- Gider Tahakkukları Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

KISIM IX

V- ÖZKAYNAKLAR

5- ÖZKAYNAKLAR İŞLEMLERİ

Madde 196- Özkaynaklar bilanço tarihinde işletmeye tahsis edilen ve ödenmiş bulunan sermaye ile sermaye yedekleri, geçmiş yıllar karları, geçmiş yıllar zararları ve dönem net kar veya zararını kapsar. Özkaynaklar aşağıdaki hesap gruplarından oluşur.

50- ÖDENMİŞ SERMAYE

52- SERMAYE YEDEKLERİ

54- KAR YEDEKLERİ

57- GEÇMİŞ YILLAR KARLARI

58- GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-)

59- DÖNEM NET KARI (ZARARI)

BİRİNCİ BÖLÜM

50- ÖDENMİŞ SERMAYE İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- ÖDENMİŞ SERMAYE İŞLEMLERİ

Madde 197- Döner sermayeli işletmelerin sermayelerini oluşturan  bütçelerine  konulan ödenekler, faaliyetleri sonucu elde edilip sermayelerine  eklenen karlar, bağlı oldukları idarelerce verilen mallar ve  yapılan bağış ve yardımlar bu grup hesaplarda izlenir.  Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

500- SERMAYE HESABI

501- ÖDENMEMİŞ SERMAYE HESABI (-)

II- 500- SERMAYE HESABI

Madde 198- İşletmeye tahsis edilen sermaye tutarları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Taahhüt edilen  veya artırılan sermaye tutarları bu hesaba alacak, bunlardan yerine getirilen kısım ilgili aktif hesaplara, yerine getirilmeyen kısım ise  501- Ödenmemiş Sermaye Hesabına borç kaydedilir.

2- Sermayeye ilave edilen geçmiş yıl karları bu hesaba alacak, 570- Geçmiş Yıllar Karları Hesabına borç kaydedilir.

3- Sermayeye eklenen maddi duran varlıklar yeniden değerleme artışları bu hesaba alacak, 522- M.D.V. Yeniden Değerleme Artışları Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Tahsis edilen sermayeden yapılan indirimler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

III- 501- ÖDENMEMİŞ SERMAYE HESABI (-)

Madde 199- İşletmeye tahsis edilen sermayenin ödenmemiş kısmı bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Tahsis edilen sermayenin ödenmemiş kısmı bu hesaba, ödenen kısmı ödemenin şekline göre ilgili   aktif hesaplara borç, 500- Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.

2- Artırılan sermaye tutarı bu hesaba borç, 500- Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Yerine getirilen sermaye taahhütleri tutarı bu hesaba alacak, taahhüdün yerine getirilme şekline göre ilgili aktif hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

İKİNCİ BÖLÜM

52- SERMAYE YEDEKLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- SERMAYE YEDEKLERİ İŞLEMLERİ

Madde 200- Yeniden değerleme değer artışları gibi sermaye hareketleri dolayısıyla ortaya çıkan ve işletmede bırakılan tutarlar bu grup hesaplarda izlenir.

II- 522- M.D.V. YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI HESABI

Madde 201- İşletmenin aktifinde kayıtlı maddi duran varlık kalemlerinin yeniden değerlemesinden oluşan değer artışları bu hesapta izlenir.

Bu hesapta biriken değer artışları Bakanlıktan izin alınmadan kullanılamaz.        

A- Alacak

Maddi duran varlıkların yeniden değerlemesi sonucu oluşan değer artışları bu hesaba alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Sermayeye eklenen veya başka bir amaçla kullanılan maddi duran varlık değer artışları bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

54- KAR YEDEKLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- KAR YEDEKLERİ İŞLEMLERİ

Madde 202- Kanun ya da çeşitli nedenlerle alınan kararlar uyarınca ayrılan fonlar bu grup hesaplarda   izlenir.

II- 549- ÖZEL FONLAR HESABI

Madde 203- İşletmede bırakılması ve tasarrufu zorunlu yasal fonlar ile diğer amaçlar için ayrılan fonlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Ayrılan fon tutarları  bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

Fonlardan yapılan kullanımlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

57- GEÇMİŞ YILLAR KARLARI İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- GEÇMİŞ YILLAR KARLARI İŞLEMLERİ

Madde 204- Geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan karlar bu grup hesaplarda izlenir.

II- 570- GEÇMİŞ YILLAR KARLARI HESABI

Madde 205- Geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan karlar ilgili hesaplara aktarılıncaya kadar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Önceki faaliyet dönemi bilançosunda  dönem net karı hesabının alacağında yer alan tutar  hesap döneminin başında bu hesaba alacak, 590- Dönem Net Karı Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Sermayeye eklenen, Hazineye yatırılan veya başka bir amaçla kullanılan geçmiş yıllar karları  bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

BEŞİNCİ BÖLÜM

58- GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI İŞLEMLERİ

Madde 206- Geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan zararlar bu grup hesaplarda izlenir.

II- 580- GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI HESABI (-)

Madde 207- Geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan dönem net zararları bu hesapta izlenir.

A- Borç

Önceki faaliyet dönemi bilançosunda dönem net zararı hesabının borcunda yer alan tutar hesap döneminin başında bu hesaba borç, 591- Dönem Net Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

İzleyen hesap dönemlerinde net kardan mahsup edilen geçmiş yıllar zararları bu hesaba alacak, 570- Geçmiş Yıllar Karları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

ALTINCI BÖLÜM

59- DÖNEM NET KARI (ZARARI) İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DÖNEM NET KARI (ZARARI) İŞLEMLERİ

Madde 208- İşletmenin nihai faaliyet sonucu bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

590- DÖNEM NET KARI HESABI

591- DÖNEM NET ZARARI HESABI (-)

II- 590- DÖNEM NET KARI HESABI

Madde 209- İşletmenin faaliyet dönemine ilişkin vergi sonrası net kar tutarı bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Dönem net karı veya zararı hesabının alacak kalanı hesap dönemi sonunda bu hesaba alacak, 692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Dönem net karından  geçmiş yıllar karları hesabına aktarılan tutarlar  bu hesaba borç, 570- Geçmiş Yıllar Karları Hesabına alacak kaydedilir.

Bu hesabın alacak kalanı ertesi hesap dönemine devreder.    

III- 591- DÖNEM NET ZARARI HESABI (-)

Madde 210- İşletmenin faaliyet dönemine ilişkin net zarar tutarı bu hesapta izlenir.

A- Borç

Dönem net karı veya zararı hesabının borç kalanı hesap dönemi sonunda  bu hesaba borç, 692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem net zararından  geçmiş yıllar zararları hesabına  aktarılan tutarlar  bu hesaba alacak, 580- Geçmiş Yıllar Zararları Hesabına borç kaydedilir.

Bu hesabın borç kalanı ertesi hesap dönemine devreder.

KISIM X

VI- GELİR TABLOSU HESAPLARI

6- GELİR TABLOSU HESAPLARI İŞLEMLERİ

Madde 211- Bu ana hesap grubu; işletmenin esas faaliyetleri ile ilgili olarak sağlanan hasılat ile işletmenin esas faaliyetleri dışında kalan tüm gelir ve giderlerinin tasnifli bir şekilde izlenmesini ve dönemin kesin sonuçlarının belirlenmesini sağlayan hesapları kapsar. Gelir tablosu hesapları aşağıdaki hesap gruplarından oluşur.

60- BRÜT SATIŞLAR

61- SATIŞ İNDİRİMLERİ (-)

62- SATIŞLARIN MALİYETİ (-)

63- FAALİYET GİDERLERİ (-)

64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR

65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)

67- OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR

68- OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-)

69- DÖNEM NET KARI (ZARARI)

BİRİNCİ BÖLÜM

60- BRÜT SATIŞLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- BRÜT SATIŞLAR İŞLEMLERİ

Madde 212- İşletmenin esas faaliyetleri çerçevesinde satılan mal ya da hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen değerler toplamı ile satılan mal ve hizmetlerle ilgili sübvansiyonlar, satış tarihindeki vade farkları ve ihracatla ilgili dönem içinde ortaya çıkan kur farkları bu grup  hesaplarda izlenir. (Brüt satışlara katma değer vergisi dahil edilmez). Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

600- YURTİÇİ SATIŞLAR HESABI

601- YURTDIŞI SATIŞLAR HESABI

602- DİĞER GELİRLER HESABI

II- 600- YURTİÇİ SATIŞLAR HESABI

Madde 213- Yurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen  değerler bu hesapta izlenir.

Üniversitelere bağlı döner sermayeli işletmelerce öğretim üyelerinin katkılarıyla elde edilen gelirler;  katkılı gelir (kendi içinde mesai içi ve mesai dışı olarak), diğer gelirler ise katkısız gelir olarak bölümlere  ayrılmak suretiyle izlenir.

A- Alacak

Satışı yapılan mal ve hizmetler veya tahakkuk eden ana faaliyet konusu gelirler bu hesaba, bu tutarlar üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; satışı yapılan kıymetler  maliyet değerleri ile “15- Stoklar”  grubunun ilgili hesabına alacak, “62- Satışların Maliyeti ”  grubunun ilgili hesabına borç  kaydedilir.

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690-Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

III- 601- YURTDIŞI SATIŞLAR HESABI

Madde 214- Yurtdışına satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da alınacak olan  değerler bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Yurtdışına yapılan mal ve hizmet satışı tutarları bu hesaba alacak, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

IV- 602- DİĞER GELİRLER HESABI

Madde 215- İşletmenin korunması, faaliyet hasılatındaki düşüklüğü veya faaliyet zararını gidermek için sermaye katkısı niteliğinde olmayan mali yardımlar (sübvansiyonlar), satış tarihindeki vade farkları, bağlı olunan idareden yardım niteliğinde gönderilen değerler , şartlı bağış ve yardımlar ve benzeri  diğer gelirler bu hesapta izlenir.

Hazineye yatırılan  genel bütçeye aktarılacak tutarların hesaplanmasında bağlı olunan idareden gönderilen değerler ile şartlı bağış ve yardımlar dikkate alınmaz.

A- Alacak

1- Mal ve hizmet ihracı nedeniyle ortaya çıkan kur farkı gelirleri bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Kredili satışlarda faturada satış fiyatı içinde gösterilmeyen vade farkları bu hesaba alacak,  ilgili hesaplara borç kaydedilir.

3- Satıcı firmalar tarafından hesaplanarak dekont edilen ve faturada gösterilmeyen alış ıskonto ve primleri bu hesaba, bu değer  üzerinden hesaplanan katma değer vergisi  391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

4- Bağlı olunan idarelerce  yardım niteliğinde gönderilen değerler ile şartlı bağış ve yardımlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara  borç kaydedilir.

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

İKİNCİ BÖLÜM

61- SATIŞ İNDİRİMLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- SATIŞ İNDİRİMLERİ İŞLEMLERİ

Madde 216- Net satış hasılatına ulaşabilmek için brüt satışlardan indirilmesi gereken değerler bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

610- SATIŞTAN İADELER HESABI (-)

611- SATIŞ ISKONTOLARI HESABI (-)

612- DİĞER İNDİRİMLER HESABI (-)

II- 610- SATIŞTAN İADELER HESABI (-)

Madde 217- Satılan mallardan iade edilenlerin   fatura tutarları  bu hesapta izlenir.

A- Borç

Satılan mallardan yapılan iadeler satış bedeli üzerinden bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına borç, geri alınan malların bedeli ödemenin şekline göre ilgili hesaplara  alacak kaydedilmekle birlikte;  geri alınan mallar,  maliyet değerleri ile ilgili stok hesabına borç, 62- Satışların Maliyeti   hesap grubundaki ilgili hesaba alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

III- 611- SATIŞ ISKONTOLARI HESABI (-)

Madde 218- Satışla ilgili faturanın düzenlenip satışın gerçekleşmesinden sonra yapılan her türlü ıskontolar bu hesapta izlenir         

A- Borç

Satışlarla  ilgili olarak sonradan yapılan ıskontolar bu hesaba,  bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi  191- İndirilecek KDV Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

IV- 612- DİĞER İNDİRİMLER HESABI (-)

Madde 219- İşletme tarafından, alıcı hesabına malın sevki sırasında ödenen giderleri ifade eden ve satılan mallara ait olan sevk giderleri, satılan malların hatalı ve noksan olması ya da taşıma sırasında hasara uğramış olması nedeniyle yapılması zorunlu indirimler ile satış vergileri (KDV hariç),  fonlar ve benzerleri bu hesapta izlenir.

A- Borç

Satılan mal ya da hizmet bedellerinden  yapılan diğer  indirimler bu hesaba, bu değer  üzerinden hesaplanan katma değer vergisi  391- Hesaplanan KDV Hesabına borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

62- SATIŞLARIN MALİYETİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- SATIŞLARIN MALİYETİ İŞLEMLERİ

Madde 220- İşletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile satılan mamul, yarı mamul, ilk madde ve malzeme ile ticari mal gibi maddelerin ve satılan hizmetlerin maliyetleri bu grup hesaplarda izlenir.

Başka bir deyişle dönem içinde alıcılara satılan ya da devredilen mal ve hizmetlerin üretimi (imalatı) ya da satın alınması için yapılan tüm giderler bu grup hesaplarda gösterilir. İşletmeler benimsedikleri yönteme göre, ya her satış işleminden sonra ya da ay sonu envanter çalışmaları sonucuna göre bu hesapları çalıştırırlar. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

620- SATILAN MAMULLER MALİYETİ HESABI (-)

621- SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ HESABI (-)

622- SATILAN HİZMET MALİYETİ HESABI (-)

623- DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ HESABI (-)

II- 620- SATILAN MAMULLER MALİYETİ HESABI (-)

Madde 221- İşletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile yurtiçi ve yurtdışındaki  alıcılara sattığı mamullerin maliyetleri bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Sürekli envanter yöntemini uygulayan işletmelerce satılan mamuller bir taraftan maliyet değerleri ile bu hesaba borç, 152- Mamuller Hesabına alacak; diğer taraftan yapılan tahsilat tahsilatın  şekline göre ilgili hesaplara borç, mamul satış bedeli 60-Brüt Satışlar hesap grubundaki  ilgili hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi  391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

2- Aralıklı envanter yöntemini uygulayan işletmelerce  yapılan envanter sonucunda bulunan satılan mamullerin maliyeti bu hesaba borç, 152- Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan mamullerden yapılan iadeler maliyet değeriyle bu hesaba alacak, 152- Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

2- Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

III- 621- SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ HESABI (-)

Madde 222- İşletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile yurtiçi veya yurtdışındaki  alıcılara  sattığı ticari malların maliyetleri bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Sürekli envanter yöntemini uygulayan işletmelerce  satılan ticari mallar  bir taraftan maliyet değerleri ile bu hesaba borç, 153- Ticari Mallar Hesabına alacak; diğer taraftan yapılan tahsilat tahsilatın  şekline göre ilgili hesaplara borç,  ticari mal satış bedeli “60- Brüt Satışlar” grubundaki  ilgili hesaba, bu değer  üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

2- Aralıklı envanter yöntemini uygulayan işletmelerce yapılan envanter sonucunda bulunan satılan ticari malların  maliyeti bu hesaba borç, 153- Ticari Mallar Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Satılan ticari mallardan yapılan iadeler maliyet değeriyle bu hesaba alacak, 153- Ticari Mallar Hesabına borç kaydedilir.

2- Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

IV- 622- SATILAN HİZMET MALİYETİ HESABI (-)

Madde 223- Üretilen hizmetlerle ilgili olarak yapılan giderler bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Üretilen hizmetlerle ilgili olarak yapılan giderler maliyet çıkarma dönemlerinde bu hesaba borç, 741- Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- 170-178 hesap aralığında  projeler bazında oluşturulan “yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri”, işin geçici kabulü yapıldığında bu hesaba borç, 170-178 hesap aralığında projeler bazında açılan   ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

V- 623- DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ HESABI (-)

Madde 224- İşletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili diğer satış gelirlerinin elde edilmesi için yapılan giderler bu hesapta izlenir.

A- Borç

Yapılan diğer satışlar bir taraftan maliyet değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, diğer satışların bedeli  60- Brüt Satışlar grubundaki ilgili hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi  391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

63- FAALİYET GİDERLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- FAALİYET GİDERLERİ İŞLEMLERİ

Madde 225- İşletmenin esas faaliyeti ile ilgili bulunan ve üretim maliyetlerine yüklenmeyen giderler bu grup hesaplarda izlenir. “7- Maliyet Hesapları” grubunda izlenen esas faaliyet dönem giderleri, ilgili yansıtma hesaplarının alacağı ile dönem sonlarında bu gruptaki hesaplara aktarılır. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

630- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ HESABI (-)

631- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ HESABI (-)

632- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ HESABI (-)

II- 630- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ HESABI (-)

Madde 226- Üretim maliyetinin düşürülmesi, satışların artırılması ve yeni üretim biçimi ve teknolojilerinin işletmede uygulanması amacıyla yapılan araştırma ve geliştirme giderleri bu hesapta izlenir.

A- Borç

750- Araştırma ve geliştirme giderleri hesabının  borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 751- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

III- 631- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ HESABI (-)

Madde 227- Mal ve hizmetlerin pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan endirekt malzeme, endirekt işçilik, personel giderleri, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler, çeşitli giderler, vergi, resim ve harçlar, amortismanlar ve tükenme payları ile ilgili giderler bu hesapta izlenir.

A- Borç

760- Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabının  borç kalanı   maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 761- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

IV- 632- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ HESABI (-)

Madde 228- İşletmenin genel yönetim fonksiyonu ile ilgili olarak yapılan ve üretimle ya da satılan mal maliyeti ile doğrudan ilişkisi kurulamayan endirekt malzeme, endirekt işçilik, personel giderleri, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler, çeşitli giderler, vergi, resim ve harçlar ve amortisman giderleri bu hesapta izlenir.

A- Borç

770- Genel yönetim giderleri hesabının  borç kalanı   maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 771- Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690-Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR

İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR İŞLEMLERİ

Madde 229- İşletmenin esas faaliyetleri dışında faiz, lehte kur farkları, kira, menkul kıymet satış karı gibi diğer faaliyetlerden elde edilen olağan gelir ve karlar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

642- FAİZ GELİRLERİ HESABI

644- KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR HESABI

645- MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI HESABI

646- KAMBİYO KARLARI HESABI

647- REESKONT FAİZ GELİRLERİ HESABI

649- DİĞER OLAĞAN GELİR VE KARLAR HESABI

II- 642- FAİZ GELİRLERİ HESABI

Madde 230- Banka ve benzeri  kuruluşlardan alınan faiz gelirleri bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Bankada bulunan mevduata dönem sonunda tahakkuk ettirilen faizlerin brüt tutarı bu hesaba alacak, faiz geliri üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintileri 193- Peşin Ödenen Vergiler  ve Fonlar Hesabına, kalan tutar da 102- Bankalar Hesabına borç kaydedilir.

2- Menkul kıymetlerin tahakkuk eden faiz gelirleri bu hesaba alacak, faiz geliri üzerinden  yapılan vergi ve fon payı kesintileri 193- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, kalan tutar da ilgili hesaplara  borç kaydedilir.         

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

III- 644- KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR HESABI

Madde 231- Aktifle ilgili olarak ayrılan karşılıklardan iptal edilen tutarlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Ayrılan karşılıklardan iptal edilenler bu hesaba alacak, ilgili karşılık hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

IV- 645- MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI HESABI

Madde 232- Menkul kıymetlerin satışından doğan karlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Satılan menkul kıymetlerin  satış değeri ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu fark bu hesaba, kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak, satış tutarı tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

V- 646- KAMBİYO KARLARI HESABI

Madde 233- Kambiyo karları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Envanter dönemlerinde yabancı paraların değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 100- Kasa Hesabına borç kaydedilir.

2- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 101- Alınan Çekler Hesabına borç kaydedilir.

3- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 120- Alıcılar Hesabına borç kaydedilir.

4- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 121- Alacak Senetleri Hesabına borç kaydedilir.

5- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 126- Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına borç kaydedilir.

6- Envanter dönemlerinde satıcılara yabancı para birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 320- Satıcılar Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir. 

VI- 647- REESKONT FAİZ GELİRLERİ HESABI

Madde 234- Reeskont faiz gelirleri bu hesapta izlenir.

A- Alacak

Önceki dönemde ayrılan alacak senetleri reeskont tutarı bu hesaba alacak, 122- Alacak Senetleri Reeskontu Hesabına borç yazılır.

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

VII- 649- DİĞER OLAĞAN GELİR VE KARLAR HESABI

Madde 235- Yukarıdaki hesaplar kapsamına girmeyen diğer olağan faaliyetlerden sağlanan gelir ve karlar ile alacaklara yürütülen faizler ve vade farkları bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş işletme alacakları bir taraftan bu hesaba alacak, sorumluları adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan ilgili alacaklar hesabına alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. 

2- Sayım sonucunda ortaya çıkan noksanlıklardan nedeni tespit edilemeyen tutarlar bir taraftan rayiç değerleri ile bu hesaba alacak, sorumluları adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan kayıtlı değerleri ile 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar  Hesabına borç kaydedilir.

3- İşletme lehine doğan alacaklara yürütülen faizler ile vade farkları bu hesaba alacak, ilgili alacak hesabına borç kaydedilir.

4- Karşılık ayrılmamış şüpheli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, sorumluları adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan ilgili şüpheli alacaklar hesabına alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç   kaydedilir.

5- Karşılık ayrılmış şüpheli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, sorumluları adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan ilgili şüpheli alacaklar hesabına alacak, şüpheli alacaklar karşılığı hesabına borç kaydedilir.

6- İşletmenin, taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkanı sona eren depozito ve teminatlar  bir taraftan bu hesaba alacak, sorumluları adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan 126- Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak, 659- Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.

7- Personelin maaş ve ücretlerinden fazla veya yersiz kesilmek suretiyle sosyal güvenlik kurumlarına gönderilen tutarlardan işletme hissesini oluşturan miktar bu hesaba, personele ödenmesi gereken tutar 335- Personele Borçlar Hesabına fazla kesintiden dolayı noksan hesaplanan gelir vergisi tutarı 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, tamamı 136- Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.  

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

ALTINCI BÖLÜM

65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR

İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR İŞLEMLERİ

Madde 236- İşletmenin esas faaliyetleri dışında kalan olağan faaliyetleriyle ilgili gider ve zararlar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

654- KARŞILIK GİDERLERİ HESABI (-)

655- MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI HESABI (-)

656- KAMBİYO ZARARLARI HESABI (-)

657- REESKONT FAİZ GİDERLERİ HESABI (-)

659- DİĞER OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR HESABI (-)

II- 654- KARŞILIK GİDERLERİ HESABI (-)

Madde 237- Aktifle ilgili olarak ayrılan karşılık giderleri bu hesapta izlenir.

A- Borç

Ayrılan karşılık tutarları  bu hesaba borç, ilgili karşılık hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı  bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

III- 655- MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI HESABI (-)

Madde 238- Menkul kıymet satışından doğan zararlar bu hesapta izlenir.

A- Borç

Satılan menkul kıymetlerin satış değeri ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz fark bu hesaba, satış tutarı tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara  borç, kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı  bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

IV-  656- KAMBİYO ZARARLARI HESABI (-)

Madde 239-  Kambiyo zararları bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Envanter dönemlerinde yapancı paraların değerlemesi sonucunda ortaya çıkan değer azalışları bu hesaba borç, 100- Kasa Hesabına alacak kaydedilir. 

2- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 101- Alınan Çekler Hesabına alacak kaydedilir.

3- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 120- Alıcılar Hesabına alacak kaydedilir.

4- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 121- Alacak Senetleri Hesabına  alacak kaydedilir.

5- Envanter dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 126- Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak kaydedilir.

6- Envanter dönemlerinde satıcılara yabancı para birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 320- Satıcılar Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak , 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

V- 657- REESKONT FAİZ GİDERLERİ HESABI (-)

Madde 240- Reeskont faiz giderleri bu hesapta izlenir.

A- Borç

Senetli alacakların reeskont işleminden hesaplanan faiz giderleri bu hesaba borç, 122- Alacak Senetleri Reeskontu Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

VI- 659- DİĞER OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR HESABI (-)

Madde 241- Yukarıdaki hesaplar kapsamına girmeyen diğer olağan faaliyetlerle ilgili gider ve zararlar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş işletme alacakları bir taraftan bu hesaba borç, ilgili alacaklar hesabına alacak; diğer taraftan sorumluları adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

2- İşletmenin taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkanı sona eren  depozito ve teminatlar bir taraftan  bu hesaba borç, 126- Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak;  diğer taraftan sorumluları adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Karşılık ayrılmamış şüpheli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan  bu hesaba borç, ilgili şüpheli alacaklar hesabına alacak; diğer taraftan sorumluları adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.

4- Sayım sonucunda ortaya çıkan noksanlıklardan nedeni tespit edilemeyen tutarlar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba borç, 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak; diğer taraftan rayiç değerleri ile sorumluları adına 135- Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649- Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına  alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı   bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

YEDİNCİ BÖLÜM

67- OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR İŞLEMLERİ

Madde 242- İşletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle arızi nitelik taşıyan duran varlık satışlarından elde edilen karlar ile olağandışı olay ve gelişmeler nedeniyle ortaya çıkan gelir ve karlar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

671- ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARLARI HESABI

679- DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR HESABI

II- 671- ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARLARI HESABI

Madde 243- Cari dönemden önceki dönemlere ait olan ve bu dönemlerin mali tablolarına hata ya da başka nedenlerle yansıtılmayan tutarlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Önceki döneme ait gelirler  bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri yapan işletmelerde kesin kabul sırasında ortaya çıkan gelirlerden önceki döneme ait olanlar bu hesaba alacak, vergi ve fon kesintileri 193- Peşin Ödenen Vergiler  ve Fonlar Hesabına, yapılan tahsilat  tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara  borç kaydedilir.

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı  bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

III- 679- DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR HESABI

Madde 244- Yukarıdaki hesap kalemleri dışında kalan ve arızi nitelik taşıyan duran varlık satışlarından doğan karlar gibi gelir ve karlar bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Maddi duran varlıkların satışından doğan gelir ve karlar bu hesaba, kayıtlı değeri ile  ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi  391- Hesaplanan KDV Hesabına  alacak, birikmiş amortismanları 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına,  yapılan tahsilat ise  tahsilatın  şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıkların satışından  doğan gelir ve karlar bu hesaba, kayıtlı değerleri  ile 294- Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan  katma değer vergisi 391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 299- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat ise  tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.

B- Borç

Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

68- OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR İŞLEMLERİ

Madde 245- İşletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle sık sık ve düzenli olarak ortaya çıkması beklenmeyen işlem ve olaylardan kaynaklanan gider ve zararlar bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

680- ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI HESABI (-)

681- ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI HESABI (-)

689- DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR HESABI (-)

II- 680- ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI HESABI (-)

Madde 246- Üretimle ilgili giderlerden çalışılmayan döneme ve çalışmayan kısımlara ait giderler bu hesapta izlenir.

A- Borç

Üretimle ilgili çalışılmayan dönem ve çalışmayan  kısımlara ait giderler bu hesaba borç, ilgili yansıtma hesaplarına alacak  kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönen Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

III- 681- ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI HESABI (-)

Madde 247- Cari dönemden önceki dönemlere ait olan ve bu dönemlerin mali tablolarına hata ya da başka nedenlerle yansıtılamayan veya sonradan ortaya çıkan gider ve zararlar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Önceki döneme ait gider ve zararlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri yapan işletmelerde kesin kabul sırasında ortaya çıkan giderlerden önceki döneme ait olanlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara  alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

IV- 689- DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR HESABI (-)

Madde 248- Yukarıda tanımlanan hesaplar kapsamı dışında kalan diğer olağandışı gider ve zararlar bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Maddi duran varlıkların satışından  doğan gider ve zararlar bu hesaba, birikmiş amortismanları 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değerleri  ile ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi ise  391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

2- Kullanılamayacak hale gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken maddi duran varlıkların  amorti edilmeyen kısmı bu hesaba, birikmiş amortismanları 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, kayıtlı değerleri   ile ilgili maddi duran varlık hesaplarına  alacak kaydedilir.

3- Kısmen veya tamamen değerlerini yitiren varlıklardan doğan gider ve zararlar bu hesaba borç, kayıtlı oldukları varlık hesabına alacak kaydedilir.

4- Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıkların satışından  doğan gider ve zararlar bu hesaba,  birikmiş amortismanları 299- Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değerleri ile  294- Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi  391- Hesaplanan KDV Hesabına alacak kaydedilir.

5- Peşin ödenen vergiler  ve fonlardan indirim ve geri alma imkanı ortadan  kalkanlar bu hesaba borç, 193- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

DOKUZUNCU BÖLÜM

69- DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- DÖNEM NET KARI (ZARARI) İŞLEMLERİ

Madde 249- İşletmelerin faaliyet sonucunun belirlenebilmesi için gelir tablosu hesapları grubunda yer alan hesapların dönem sonunda kapatılma işlemleri bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

690- DÖNEM KARI VEYA ZARARI HESABI

691- DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI HESABI (-)

692- DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI HESABI

II- 690- DÖNEM KARI VEYA ZARARI HESABI

Madde 250- Dönem sonlarında, sonuç hesaplarında yer alan gelir ve gider hesapları bu hesaba aktarılır. Gelir hesapları bu hesabın alacağına, gider hesapları borcuna kaydedilir. Hesabın kalanı vergiden önceki dönem karı veya zararını gösterir.

A- Alacak

1- “60- Brüt Satışlar”, “64- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar” ve  “67- Olağandışı Gelir ve Karlar” gruplarında yer alan hesapların alacak kalanları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.

2- Hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

– Borç

1- “61- Satış İndirimleri”, “62- Satışların Maliyeti”, “63- Faaliyet Giderleri”, “65- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar” ve “68- Olağandışı Gider ve Zararlar” gruplarında yer alan hesapların borç kalanları bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Dönem karı üzerinden ayrılan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bu hesaba borç, 691- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına alacak kaydedilir.

3- Dönem karı üzerinden hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları ayrıldıktan sonra kalan tutar bu hesaba borç, 692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

III-691- DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI HESABI (-)

Madde 251- Dönem karı üzerinden ilgili mevzuat hükümlerine göre hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bu hesapta izlenir.

A- Borç

Dönem karı üzerinden hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülükler bu hesaba borç, 370- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Dönem karı üzerinden ayrılan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

IV- 692- DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI HESABI

Madde 252- İşletmenin vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları ayrıldıktan sonra kalan dönem net karı veya zararı bu hesapta izlenir.

A- Alacak

1- Dönem karı üzerinden hesaplanan vergi ve yasal yükümlülük karşılıkları ayrıldıktan sonra kalan dönem net karı bu hesaba alacak, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

2- Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 591- Dönem Net Zararı Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Dönem karı veya zararı hesabının borç kalanı bu hesaba borç, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

2- Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı  bu hesaba borç, 590- Dönem Net Karı Hesabına alacak kaydedilir.

KISIM XI

VII- MALİYET HESAPLARI

BİRİNCİ BÖLÜM

7- MALİYET İŞLEMLERİ

I- MALİYET HESAPLARI İŞLEMLERİ

Madde 253- Maliyet hesapları, mal ve hizmetlerin planlanan biçim ve niteliğe getirilmesi için yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği hesaplardır.

Maliyet hesaplarının tutulmasında fiili maliyet yöntemi esastır. Ancak fiili maliyet yönteminin uygulanmasının olanaksız olduğu hallerde önceden saptanmış maliyet yöntemi (standart maliyet) uygulanabilir.

II- ÜRETİME İLK MADDE VE MALZEME VERİLMESİ

Madde 254- Üretime verilen ilk madde ve malzemeler ambar stok çıkış fişi ile ambardan çıkarılır. Bunun için üretim yerince ihtiyaç konusu ilk madde ve malzemeleri gösteren bir ihtiyaç pusulası (Örnek:19) düzenlenir. İhtiyaç pusulası, ambar memurluğuna verildiğinde istenilen madde ve malzemeler ambar stok çıkış fişi ile ilgili üretim yeri yetkilisine teslim edilir ve imzalatılır. Ambar stok çıkış fişi ile ihtiyaç pusulasının birer örneği de saymanlığa teslim edilerek muhasebe kayıtlarının yapılması sağlanır.

III- MAMULLERIN AMBARA ALINMASI

Madde 255- Üretim yerinde mamul hale getirilerek ambara teslim edilen varlıklar, maliyet pusulasına (Örnek:20) dayanılarak düzenlenecek ayniyat alındısı ile ambara alınır. Maliyet pusulası ve ayniyat alındısının birer örneği muhasebe kayıtlarının yapılabilmesi için saymanlığa verilir. Butün mamuller önce ambara alınır, üretim yerinden hiçbir suretle satış yapılmaz.

Toprak, deniz ve hayvan ürünleri, maliyet bedelleri üzerinden ambara alınır. Satış sırasında da   ilgili yerlerden rayicin tespit edilmesi gerekir. Maliyetin altında satış yapılması  gerektiğinde, yönetim kurulunca gerekçeli olarak karar alınması veya bağlı olunan idareden alınan talimatlara uygunşekilde hareket edilmesi gerekir.

IV- MAMUL MALİYETİ

Madde 256- Üretim yerlerinde imal edilen her çeşit ürünün maliyeti, maliyet pusulasına  göre tespit edilir. Bir mamulun maliyeti;

Direkt ilk madde ve malzeme giderleri,

Direkt işçilik giderleri

Endirekt genel üretim giderleri,

olmak üzere üç unsurdan oluşur.

V- SİPARİŞ ALINMASI

Madde 257- Sipariş alındığında, düzenlenecek sipariş pusulası (Örnek:21) başlangıçta hiçbir işleme tabi tutulmaksızın üretim yerine verilir. Üretim yeri sipariş konusu olan işin bitiminde bu pusulayı maliyet pusulası ile birlikte ambara verir. Siparişlere ait maliyetler sipariş pusulasına  paralel olarak düzenlenir. Özel sipariş dışı hazıra yapılacak işler için mamulün cinsine göre ayrı ayrı maliyet pusulası düzenlenir.

Sipariş için tespit edilecek fiyat, üretim yeri yetkilisinden  yazılı olarak alınacak maliyetlere dayanılarak yapılır. Sipariş için üretim yerine verilecek ilk madde ve malzemeler, ilgili üretim yeri yetkililerince hesap edilecek miktar üzerinden ve siparişe yetecek kadar verilir.

Hazıra imal edilecek ürünler için üretim yerine toptan ilk madde ve malzeme verilebilir.

VI- İHTİYAÇ PUSULASI ( Örnek:19 )

Madde 258- Üretim yeri, üretimde kullanacağı ilk madde ve malzemeleri ihtiyaç pusulası ile ambardan talep eder. Biri dipkoçan olmak üzere üç nüsha olarak düzenlenen ihtiyaç pusulasının  aslı ve ikinci nüshası ambar memurluğuna verilir. Ambar memurluğunca ihtiyaç pusulası  üzerinde gerekli işlemler yapılıp eksiksiz doldurulduktan sonra aslı ambar stok çıkış fişi ile birlikte saymanlığa teslim edilir;  ikinci nüsha  ambar memurluğunda saklanır; üçüncü nüsha ise üretim yerinde muhafaza edilir.

VII- MALİYET PUSULASI ( Örnek:20 )

Madde 259- Üretim yerinde mamul hale getirilen varlıklar için maliyet pusulası düzenlenir. Mamulün bünyesine giren ve  mamul maliyeti olarak kabul edilen giderler maliyet pusulasında toplanır. Üç nüsha olarak düzenlenen maliyet pusulasının dipkoçan olan üçüncü nüshası üretim yerinde muhafaza edilir. Aslı ve ikinci nüshası mamulle birlikte ambar memurluğuna teslim edilir. Ambar memurluğunca maliyet pusulasının üzerinde gerekli işlemler yapıldıktan sonra aslı, muhasebe kayıtlarının yapılabilmesi için ayniyat alındısı ile birlikte saymanlığa teslim edilir;  ikinci nüshası da ambar memurluğunda saklanır.

VIII- SİPARİŞ PUSULASI ( Örnek:21 )

Madde 260- İşletmeye sipariş verildiğinde verilen siparişin cinsi, adedi, ölçüsü, nitelikleri ve teslim şartlarını gösteren  sipariş pusulası düzenlenir. Sipariş pusulası, üretim yeri yetkilisine verilerek alınan siparişin maliyeti çıkartılır. Biri dipkoçan olmak üzere üç nüsha olarak düzenlenen sipariş pusulasının aslı müşteriye;  ikinci nüshası sipariş edilen mamuller ambara teslim edilirken maliyet pusulası ile birlikte ambar memurluğuna verilir. Ambar memurluğu da, bu nüshayı maliyet pusulası ve ayniyat alındısı ile birlikte belgelere eklenmek üzere saymanlığa teslim eder. Üçüncü nüshası da üretim yerinde muhafaza edilir.

IX- MALİYET HESAPLARI

Madde 261- Döner sermayeli  işletmelerde giderler yapıldıkları anda ilgili defter-i kebir hesaplarına “fonksiyon esasına” göre kaydedilirken, söz konusu giderler aynı zamanda yardımcı defterlerde hem çeşit esasına hem de ilgili gider yerlerine göre izlenir. Bu kayıt yönteminde; giderler eş zamanlı olarak aynı anda hem fonksiyonlarına hem çeşitlerine hem de ilgili gider yerlerine göre izleneceğinden, muhasebe kayıtlarında üretim ve hizmet maliyetleri belli bir düzen içinde oluşturulur.

Maliyet hesapları aşağıdaki grup hesaplardan oluşur.

71- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ

72- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ

73- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ

74- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ

75- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ

76- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ

77- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ

X- GİDER ÇEŞİTLERİ

Madde 262- Gider çeşitleri hesapları, mal ve hizmet üretiminde katlanılması gereken maliyetlerin bünyesindeki harcama çeşitlerini ifade eder.

Gider çeşitleri hesaplarının kodlanmasında aşağıda belirtilen sınıflama esas alınır.

A- Gider hesapları grupları:

0- İlk madde ve malzeme

1- İşçi ücret ve giderleri

2- Memur ücret ve giderleri

3- Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler

4- Çeşitli giderler

5- Vergi, resim ve harçlar

6- Amortismanlar ve tükenme payları

0- İlk Madde ve Malzeme Giderleri

Mal ve hizmetlerin üretilmesini ve işletme faaliyetlerinin devamlılığını sağlamak amacıyla tüketilen her türlü direkt ilk madde ve malzeme, endirekt malzeme ve üretimle ilgili dışarıya yaptırılan işleri kapsar.

1- İşçi Ücret ve Giderleri

İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan işçiler için tahakkuk ettirilen (esas işçilik, fazla çalışma, prim, ikramiye, yıllık izin ücretleri, sosyal sigorta işveren primi, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, her türlü sosyal yardımlar ve işçilere ait diğer giderler gibi.) her türlü giderleri  kapsar.

2- Memur Ücret ve Giderleri

İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan aylıklı yönetici, memur, büro personeli ve benzeri  için tahakkuk ettirilen her türlü giderleri  kapsar.

3- Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler

İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim, pazarlama  ve diğer hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler (elektrik, su, gaz, bakım ve onarım, haberleşme, nakliye ile diğer fayda ve hizmetler) için yapılan giderleri kapsar.

4- Çeşitli Giderler

Yukarda belirtilen giderler dışında, işletme faaliyetlerini sürdürmek için yapılması gerekli olan giderleri kapsar. Kira giderleri, yolluk giderleri, dava, icra ve noter giderleri gibi çeşitli giderler bu grupta yer alır.

5- Vergi, Resim ve Harçlar

Mevzuat gereğince tahakkuk ettirilen gider niteliğindeki vergi, resim ve harçlar ile genel bütçeye aktarılacak tutarlar, sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu payı, merkez hissesi, kar payı gibi hazine veya ilgili idareye ödenecek  giderleri kapsar.

6- Amortismanlar ve Tükenme Payları

Maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman giderleri ile tükenme paylarını kapsar.

B- Gider Çeşitleri Hesaplarının İşleyişi:

Giderler tahakkuk ettikçe ilgili fonksiyonel gider hesaplarına kaydedilirken, aynı anda yardımcı defterlerdeki söz konusu çeşit hesaplarına da kaydedilir. Gider çeşitlerinin izlendiği yardımcı defter kayıtlarının gider yerlerini de gösterecek biçimde tutulması esastır.

XI- GİDER YERLERİ

Madde 263- Gider yeri, üretim ve hizmetlerin yapıldığı ve maliyetlerin oluştuğu örgütün bir birimini ifade eder. Örgüt, giderlerin planlanması, kontrol edilmesi ve bu giderlerin dengeli bir biçimde toplanıp dağıtılmasını sağlar.

Gider yerlerinin saptanmasında genellikle kuruluşların organizasyon şeması esas alınır.

Gider yerleri aşağıdaki gibi bölümlenir;

1- Esas üretim gider yerleri

2- Yardımcı üretim gider yerleri

3- Yardımcı hizmet gider yerleri

4- Yatırım gider yerleri

5- Üretim yerleri yönetimi gider yerleri

6- Araştırma ve geliştirme gider yerleri

7- Pazarlama, satış ve dağıtım gider yerleri

8- Genel yönetim gider yerleri

Gider yerlerinin bölümlenmesinde  yukarıda belirtilen  gider yerleri gruplaması esas olmakla beraber, kuruluşların işletme faaliyet alanı ile faaliyetin teknolojik akımına uygun olarak açılacak gider yerleri, bu verilen ana grup başlıkları altında yer alabilir. 

İKİNCİ BÖLÜM

71- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I-  DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞLEMLERİ

Madde 264- Üretim işlemi sırasında doğrudan doğruya mamul bünyesine ana madde olarak katılan ve hangi mamulden ne kadar tüketildiği ekonomik bakımdan ayrı olarak izlenebilen ilk madde ve malzeme kullanımları ile yansıtma ve fark hesapları bu grup hesaplarda izlenir. Endirekt (dolaylı) ilk madde ve malzeme kullanımları genel üretim giderleri içinde izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

710- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ HESABI

711- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ YANSITMA HESABI

712- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME FİYAT FARKI HESABI

713- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MİKTAR FARKI HESABI

Bu grupta yer alan 712 ve 713 nolu hesaplar önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı hallerde kullanılır.

II- 710- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ HESABI

Madde 265- Esas üretim gider yerleri ile ilgili olan ve üretim işlemi sırasında doğrudan doğruya mamul bünyesine giren ve onun bir unsurunu oluşturan ilk madde ve malzemeler ile üretimin yapılmasında zorunlu bulunan yardımcı maddelerin ambardan çekilip kullanılması ile ilgili fiili tutarlar bu hesapta izlenir.

Üretimde kullanılmayan ve satılan ilk madde ve malzemenin maliyeti bu hesapta izlenmez.

A- Borç

1- Üretim gider yerlerine gönderilen  direkt ilk madde ve malzemeler kayıtlı tutarları ile bu hesaba borç, 150- İlk Madde ve Malzeme Hesabına alacak kaydedilir.

2- Üretimle ilgili olarak dışarıya yaptırılan işler maliyet tutarları ile bu hesaba borç, yapılan ödeme  ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

3- Önceki maliyet dönemi sonunda yarı mamuller üretim hesabına alınan  üretim aşamasındaki yarı mamuller yeni  maliyet dönemi başında bu hesaba borç, 151-Yarı Mamuller Üretim Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

1- Gider yerlerinde kullanılmak üzere alınan, ancak daha sonra kullanılmayarak ambara geri gönderilen ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, 150- İlk Madde ve Malzeme Hesabına borç kaydedilir.

2- Direkt ilk madde ve malzeme giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 711- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

III- 711- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ YANSITMA HESABI

Madde 266- Bu hesap 710- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabında oluşan tutarların, cari dönem içinde üretilen mamul ve yarı mamullerin maliyetlerine aktarılması amacıyla kullanılır.

A- Alacak

1- Fiili maliyet yönteminde,  direkt ilk madde ve malzeme giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminde,  tahmini direkt ilk madde ve malzeme giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

3- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış  maliyetler arasında oluşan olumsuz  farklar bu hesaba alacak; fiyat farkları 712- Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabına, miktar farkları ise  713- Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu farklar bu hesaba borç; fiyat farkları  712- Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabına,  miktar farkları ise 713- Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı Hesabına alacak kaydedilir.

2- Direkt ilk madde ve malzeme giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 710- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabına alacak kaydedilir. 

IV- 712- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME FİYAT FARKI HESABI

Madde 267- Önceden saptanmış maliyet yönteminde, direkt ilk madde ve malzeme fiili giderleri ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu veya olumsuz fiyat farkları bu hesapta izlenir.

Bu hesap, oluşan olumlu veya olumsuz direkt ilk madde ve malzeme fiyat farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

A- Alacak          

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu fiyat farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 711- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda fiili giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz ilk madde ve malzeme fiyat farkları bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz fiyat farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 711- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu ilk madde ve malzeme fiyat farkları bu hesaba borç, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.

V- 713- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MİKTAR FARKI HESABI

Madde 268- Önceden saptanmış maliyet yönteminde, direkt ilk madde ve malzeme fiili giderleri ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu veya olumsuz miktar farkları bu hesapta izlenir.

Bu hesap, oluşan olumlu veya  olumsuz miktar farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

A- Alacak

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu miktar farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 711- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda fiili giderler ile  önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz miktar farkları bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz miktar farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 711- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri  Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile  önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu miktar farkları bu hesaba borç, 151- Yarı Mamuller  Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

72- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I-  DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ İŞLEMLERİ

Madde 269- Bir mal veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya verilebilen işçilik giderleri ile ilgili gider, yansıtma ve fark hesapları bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır:

720- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ HESABI

721- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI

722- DİREKT İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI HESABI

723- DİREKT İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI HESABI

Bu grupta yer alan 722 ve 723 nolu hesaplar önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı hallerde kullanılır.

II- 720- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ HESABI

Madde 270- Esas üretim gider yerleri ile ilgili olup, belli bir mamul veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya yüklenebilen işçilik giderleri bu hesapta izlenir.

Bu giderler, hangi mamul veya mamul grubu için harcandığı izlenebilen ve herhangi bir dağıtım anahtarına gerek duymadan, işçi başına düşen çalışma süresi ölçülebilen işçilik giderlerinden oluşur.

Esas üretim gider yerinde çalışan işçilere ait normal ücretler dışında kalan fazla çalışma ücreti, prim, ikramiye, sosyal güvenlik işveren payları ve her türlü yardımlar da direkt işçilik gideri sayılır.

A- Borç

1- Esas üretim gider yerinde çalışan işçilere ait giderler bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, yapılan ödeme 103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.

2-  Esas üretim gider yeri ile ilgili olarak dışarıda yaptırılan işler için ödenen ücretler bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, yapılan ödeme  100- Kasa Hesabı veya 103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Direkt işçilik giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak,  721- Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

III- 721- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI

Madde 271- Bu hesap, 720- Direkt İşçilik Giderleri Hesabında oluşan tutarların, cari dönem içerisinde üretilen mamul ve yarı mamul maliyetlerine aktarılması amacı ile kullanılır.

A- Alacak

1- Fiili maliyet yönteminde, direkt işçilik giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminde tahmini ücret   giderleri    maliyet   unsuru olarak bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

3- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz  farklar bu hesaba alacak; ücret farkları  722- Direkt İşçilik Ücret Farkları Hesabına, süre (zaman) farkları ise 723- Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu farklar  bu hesaba borç; ücret farkları  722- Direkt İşçilik Ücret Farkları Hesabına, süre (zaman) farkları ise 723- Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabına alacak kaydedilir. 

2-  Direkt işçilik giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 720- Direkt İşçilik Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

IV- 722- DİREKT İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI HESABI

Madde 272- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili direkt işçilik giderleri ile önceden saptanmış ve maliyetlere yüklenmiş direkt işçilik giderleri arasındaki olumlu veya olumsuz ücret farkları bu hesapta izlenir.

Bu hesap oluşan olumlu veya olumsuz direkt işçilik ücret farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

A- Alacak

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu  ücret farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 721- Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz direkt işçilik ücret farkları bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına  borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz ücret farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 721- Direkt İşçilik  Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu ücret farkları bu hesaba borç, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.

V- 723- DİREKT İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI HESABI

Madde 273- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya olumsuz süre (zaman) farkları bu hesapta izlenir.

Bu hesap oluşan olumlu veya olumsuz süre (zaman) farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

A- Alacak

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler  arasında oluşan olumlu süre (zaman)  farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 721- Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz süre (zaman)  farkları bu hesaba alacak,  151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına  borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz süre (zaman) farkları bu hesaba borç, 721- Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu süre (zaman) farkları bu hesaba borç,  151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

73- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ İŞLEMLERİ

Madde 274- İşletmenin üretim ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt ilk madde ve malzeme ve direkt işçilik dışında kalan giderlerle ilgili gider ve yansıtma hesapları ile fark hesapları bu grup hesaplarda izlenir.  Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

730- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HESABI

731- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI

732- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ BÜTÇE FARKLARI HESABI

733- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ VERİMLİLİK FARKLARI HESABI

734- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ KAPASİTE FARKLARI HESABI

Bu grupta yer alan 732, 733 ve 734 nolu hesaplar önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı hallerde kullanılır.

II- 730- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HESABI

Madde 275- Üretim ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt işçilik ve direkt ilk madde ve  malzeme dışında kalan giderler bu hesapta izlenir.

Bu giderlerin;

– Üretim ve hizmet maliyeti ile ilgili bir gider niteliği taşıması,

– Çeşit ve değer yönü ile doğrudan doğruya değil ancak dağıtım yoluyla üretim ve hizmet maliyetine yansıtılır nitelikte olması gerekir.

A- Borç

1- Üretim faaliyeti ile ilgili endirekt giderler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Maliyetlere yansıtılan  genel yönetim giderleri  bu hesaba borç, 770-Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Genel üretim giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 731-Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

III- 731- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI

Madde 276- Bu hesap, genel üretim giderleri hesabında oluşan tutarların, hesap dönemi içerisinde üretilen mamul ve yarı mamul maliyetlerine aktarılması amacıyla kullanılır.

A- Alacak

1- Fiili maliyet yönteminde, genel üretim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 151-Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152-Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminde tahmini genel üretim giderleri, maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 151-Yarı Mamuller Üretim Hesabı veya 152-Mamuller Hesabına borç kaydedilir.   

3- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz farklar  bu hesaba alacak; bütçe farkları 732- Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabına, verimlilik farkları 733- Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabına, kapasite farkları ise 734- Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabına  borç kaydedilir.

B- Borç

1- Genel üretim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda  bu hesaba borç, 730- Genel Üretim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu farklar  bu hesaba borç;  bütçe farkları 732- Genel Üretim Giderleri  Bütçe Farkları Hesabına, verimlilik farkları 733- Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabına, kapasite farkları ise 734- Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabına  alacak kaydedilir.

IV- 732-  GENEL ÜRETİM GİDERLERİ BÜTÇE FARKLARI HESABI

Madde 277- Fiili üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu veya olumsuz bütçe farkları bu hesapta izlenir.

Hesap, oluşan olumlu veya olumsuz bütçe farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

A- Alacak

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu bütçe farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz bütçe farkları bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz bütçe farkları bu hesaba borç, 731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet  dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu bütçe farkları bu hesaba borç,  151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.

V- 733- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ VERİMLİLİK FARKLARI HESABI

Madde 278- Fiili üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya olumsuz verimlilik farkları bu hesapta izlenir.

Hesap, oluşan olumlu veya  olumsuz verimlilik farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

A- Alacak

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu verimlilik farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz verimlilik farkları bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına  borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz verimlilik farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu verimlilik farkları bu hesaba borç, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına  alacak kaydedilir.

VI- 734-  GENEL ÜRETİM GİDERLERİ KAPASİTE FARKLARI HESABI

Madde 279- Fiili üretim giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu veya  olumsuz kapasite farkları bu hesapta izlenir.

Hesap, oluşan olumlu veya  olumsuz  kapasite farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir. 

A- Alacak

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu kapasite farkları bu hesaba alacak, 731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz kapasite farkları bu hesaba alacak, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına  borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz kapasite farkları bu hesaba borç, 731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu kapasite farkları bu hesaba borç, 151- Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152- Mamuller Hesabına  alacak kaydedilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

74- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ İŞLEMLERİ

Madde 280- Bu grup hizmet işletmeleri ile ilgilidir. Hizmet işletmelerinde 71, 72 ve 73 gruplarda yer alan hesaplar kullanılmaz. Bu hesaplar yerine bu gruptaki hesaplar kullanılır. Hizmet işletmelerinin üretim maliyetleri bu grupta yer alan aşağıdaki hesaplarda izlenir.

740- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HESABI

741- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI

742- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESABI

742 nolu hesap önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda kullanılır.

II- 740- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HESABI

Madde 281- Hizmet işletmelerinde üretilen hizmetler için yapılan giderler bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Hizmet üretimi için yapılan giderler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Maliyetlere yansıtılan genel yönetim giderleri  bu hesaba borç, 770- Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

B- Alacak

Hizmet üretim maliyeti yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 741- Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

III- 741- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI

Madde 282- Bu hesap, hizmet maliyetini oluşturan giderlerin 622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, taahhüt işleri yapan işletmelerde ise dönem içinde yapılan inşaat giderlerinin 170-178 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına aktarılmasında kullanılır.

A- Alacak

1- Fiili maliyet yönteminde,  hizmet üretim maliyeti hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, hizmet işletmelerinde 622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve  taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178- hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminde, tahmini hizmet üretim giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, hizmet işletmelerinde 622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178- hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili  Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.

3- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz hizmet üretim maliyeti farkları bu hesaba alacak, 742- Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1-Hizmet  üretim maliyeti hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 740- Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına alacak kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili maliyetler ile önceden saptanmış  maliyetler arasında oluşan olumlu farklar bu hesaba borç, 742- Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabına alacak kaydedilir.

IV- 742- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESABI

Madde 283- Hizmet üretim maliyetlerinin fiili tutarları ile önceden saptanmış hizmet üretim maliyeti arasındaki olumlu veya olumsuz  farklar bu hesapta izlenir.

Hesap, oluşan olumlu veya olumsuz hizmet üretim maliyet farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

Alacak

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili maliyetler  ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu hizmet üretim maliyeti farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 741- Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda, fiili  maliyetler ile  önceden saptanmış maliyetler  arasında oluşan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz hizmet üretim maliyet farkları bu hesaba alacak, hizmet işletmelerinde 622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178 hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler  arasında oluşan olumsuz hizmet üretim giderleri, maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 741- Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda fiili maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler  arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu hizmet üretim giderleri bu hesaba borç, hizmet işletmelerinde 622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178 hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına alacak kaydedilir.

ALTINCI BÖLÜM

75- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ İŞLEMLERİ

Madde 284- Araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile ilgili gider, yansıtma ve fark hesapları bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

750- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ HESABI

751- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI

752- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARI HESABI

Bu grupta yer alan 752 nolu hesap önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda kullanılır.

II- 750- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ HESABI

Madde 285- Üretime devam olunan mamullerin maliyetlerini düşürmek, satışlarını artırmak,  bulunan yeni üretim çeşitlerinin işletmede kullanılmakta olan yöntem ve işlemlerini geliştirmek ya da yeni yöntem ve işlemler bulmak, üretimde kullanılan teçhizatın yenilerinin ve mevcutlarının geliştirilmesine ilişkin araştırmalar yapmak,  satış ve pazarlama faaliyetlerini geliştirmek için yapılan  giderler bu hesapta izlenir

A- Borç

Araştırma ve geliştirme giderleri bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Araştırma ve geliştirme giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 751- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

III- 751- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI

Madde 286- Bu hesap, araştırma ve geliştirme giderlerinin fiili veya standart tutarlarının dönem sonunda sonuç hesaplarına aktarılması amacı ile kullanılır.

A- Alacak

1- Fiili maliyet yönteminde, araştırma ve geliştirme giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 630- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminde tahmin edilen araştırma ve geliştirme giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 630- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

3- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz araştırma ve geliştirme gider farkları bu hesaba alacak, 752- Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Araştırma ve geliştirme giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 750- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu gider farkları bu hesaba borç, 752- Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabına alacak kaydedilir.

IV- 752- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARI HESABI

Madde 287- Fiili araştırma ve geliştirme giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya  olumsuz farklar bu hesapta izlenir.

Hesap oluşan olumlu veya olumsuz araştırma ve geliştirme gider farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

A- Alacak

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile  önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu  araştırma ve geliştirme gider farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 751- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet dönemi sonunda,  fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz  araştırma ve geliştirme gider farkları  bu hesaba alacak, 630- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış  maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz araştırma ve geliştirme gider farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 751- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet   dönemi sonunda, fiili giderler ile önceden saptanan giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu araştırma ve geliştirme gider farkları bu hesaba borç, 630- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

YEDİNCİ BÖLÜM

76- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

I-   PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ İŞLEMLERİ

Madde 288- İşletmenin pazarlama, satış ve dağıtım giderlerinin izlenmesinde kullanılan gider, yansıtma ve fark hesapları bu grup hesaplarda izlenir.  Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

760- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ HESABI

761- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI

762- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HESABI

Bu grupta yer alan 762 nolu hesap, önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda kullanılır.

II- 760- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ HESABI

Madde 289- Üretilen malın stoklara verildiği ve hizmetin tamamlandığı andan itibaren alıcılara teslimine kadar geçen sürede; pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan her türlü giderler bu hesapta izlenir.

A- Borç

Pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan giderler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

B- Alacak

Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet  dönemi sonunda   bu hesaba alacak 761- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

III- 761- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI

Madde 290- Bu hesap, pazarlama, satış ve dağıtım giderlerinin sonuç hesaplarına aktarılması amacıyla kullanılır.

A- Alacak

1- Fiili maliyet yönteminde pazarlama satış ve dağıtım giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 631- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminde, tahmin edilen pazarlama, satış ve dağıtım giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 631- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

3- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda,   fiili giderler ile önceden saptanmış  giderler arasında oluşan olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider  farkları  bu hesaba alacak, 762- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1-  Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda  bu hesaba borç, 760- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu pazarlama, satış ve dağıtım  gider farkları bu hesaba borç, 762- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabına alacak kaydedilir.

IV- 762- PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HESABI

Madde 291- Fiili pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya olumsuz gider farkları bu hesapta izlenir.

Hesap, oluşan olumlu veya olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

A- Alacak

1- Önceden   saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu  pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 761- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2-  Maliyet dönemi sonunda fiili giderler  ile önceden saptanmış  giderler arasında oluşan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım   gider farkları bu hesaba alacak, 631- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1-  Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile  önceden saptanmış  giderler arasında oluşan olumsuz  pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları,  maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 761- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2-Maliyet dönemi sonunda fiili giderler ile önceden saptanmış  giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu pazarlama, satış ve dağıtım  gider farkları bu hesaba borç, 631- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

77- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ İŞLEMLERİ, HESAP VE DEFTER KAYITLARI

I- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ İŞLEMLERİ

Madde 292- İşletmenin yönetim fonksiyonu ile ilgili faaliyetlerinin izlenmesinde kullanılan gider, yansıtma ve fark hesapları bu grup hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

770- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ HESABI

771- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI

772- GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI

Bu grupta yer alan 772 nolu hesap, önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda kullanılır.

II- 770- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ HESABI

Madde 293- İşletmenin yönetim fonksiyonları, işletme politikasının tayini, organizasyon ve personel, idare hizmetleri, büro hizmetleri gibi üretilen veya satılan malın maliyeti ile doğrudan ilişkisi kurulamayan genel mahiyetteki giderler  (katkı payları dahil) bu hesapta izlenir.

A- Borç

1- Yönetim gider yerleri ile ilgili olarak yapılan giderler bu hesaba, ödenen katma değer vergisi  191- İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

2- Yönetim gider yerleri ile ilgili olarak yapılan ücret ödemeleri bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir. 

3- Personele her ne ad altında olursa olsun katkı payı olarak yapılan ödemeler bu hesaba borç,  kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar  363- Ödenecek Döner Sermaye Katkı Payları Hesabına alacak kaydedilir.

4- Sosyal  Hizmetler  ve  Çocuk Esirgeme  Kurumu payı, merkez  hissesi,  idare masraflarına katılma payı ve amortisman payına ilişkin tutarlar bu hesaba borç, 360- Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabına alacak kaydedilir.   

B- Alacak

1- Genel yönetim giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 771- Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyetlere yansıtılan genel yönetim giderleri  bu hesaba alacak, 730- Genel Üretim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

III- 771- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI

Madde 294- Bu hesap, dönem içinde genel yönetim giderlerinde hesaplanan fiili tutarların veya önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda önceden saptanmış genel yönetim giderlerinin sonuç hesaplarına aktarılmasında kullanılır.

A- Alacak

1- Fiili maliyet yönteminde, genel yönetim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 632- Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminde, tahmin edilen genel yönetim giderleri maliyet unsuru olarak  bu hesaba alacak, 632- Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

3- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış  giderler  arasında oluşan olumsuz genel yönetim gider farkları  bu hesaba alacak, 772- Genel Yönetim Gider Farkları Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Genel yönetim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 770- Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

2- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler  arasında oluşan olumlu genel yönetim gider  farkları  bu hesaba borç, 772- Genel Yönetim Gider Farkları Hesabına alacak kaydedilir.

IV- 772- GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI

Madde 295- Fiili genel yönetim giderleri ile önceden saptanmış olumlu veya olumsuz genel yönetim gider farkları bu hesapta izlenir.

Hesap, oluşan olumlu veya  olumsuz genel yönetim gider farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.

A- Alacak

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu  genel yönetim gider farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 771- Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.

2- Maliyet  dönemi sonunda fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz  genel yönetim gider farkları  bu hesaba alacak, 632- Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.

B- Borç

1- Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz  genel yönetim gider farkları bu hesaba borç, 771- Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.

2- Maliyet  dönemi sonunda fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu  genel yönetim gider farkları  bu hesaba borç, 632- Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.

V- İMALAT DEFTERİ ( Örnek: 22)

Madde 296- Karşılıklı iki sayfadan oluşan ve üretim yerlerine teslim edilen ilk madde ve malzemeler ile üretimi tamamlanan mamullerden ambara teslim edilenlerin kaydedildiği bu defter, her üretim yeri için ayrı  ve ilk madde ve malzemenin niteliğine göre de  bölümlere ayrılmak suretiyle tutulur.

Defterin “giren” sayfasına, üretim yerine teslim edilen ilk madde ve malzemeler ihtiyaç pusulasına  “çıkan” sayfasına ise üretimi tamamlanan mamullerden ambara teslim edilenler maliyet pusulasına dayanılarak sütun başlıklarına göre kaydedilir.

KISIM XII

NAZIM HESAPLAR

I- NAZIM HESAPLAR İŞLEMLERİ

Madde 297- İşletmenin varlık ve kaynaklarını doğrudan doğruya ilgilendirmeyen fakat bilinmesi, izlenmesi ve saklanması gerekli olan bilgiler ve değerler bu grup hesaplarda izlenir.

İşletmeler faaliyet alanlarına göre farklılıklar gösterdiğinden ihtiyaç duyulan konulara ilişkin nazım hesap açabilirler. 

İşletmenin izlemek durumunda olduğu bilgi ve değerler, karşılıklı olarak açılan nazım hesaplara borç ve alacak yazılır. Nazım hesaplarda   yazılı bilgi ve değerlerin kısmen veya tamamen ortadan kalkması halinde, önceden yapılmış hesap kayıtları ters kayıtla kapatılır.

İşletmelerin ihtiyaçlarına göre nazım hesap açmaları serbest olmakla beraber, bu Yönetmelikte açılan nazım hesaplarla ilgili ortaya çıkan hususlar  aşağıdaki nazım hesaplarda izlenir.

90- TEMİNAT ALINAN DEĞERLER

91- TEMİNAT VERİLEN DEĞERLER

92- KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER

93- VERGİ DIŞI GELİRLER

94- DEMİRBAŞ GİDERLERİ

II- 90- TEMİNAT ALINAN DEĞERLER İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

Madde 298- Teminat ve depozito olarak geçici, kesin ve avans teminatı karşılığı  alınan banka teminat mektupları,  hazine bonosu ve  devlet tahvili gibi  nakit dışındaki değerler bu grupta açılan hesaplarda izlenir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

900- ALINAN TEMİNATLAR HESABI

901- ALINAN TEMİNATLAR ALACAKLI HESABI

III- TEMİNAT ALINAN DEĞERLER İŞLEMLERİ

Madde 299- İşletmelerce geçici, kesin ve avans teminatı karşılığı olarak alınan teminat mektupları, Bakanlıkça (Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) yapılan düzenlemeler doğrultusunda incelendikten sonra kabul edilir.

Teminat ve depozito olarak alınan menkul kıymet ve banka teminat mektuplarının geri verilmesinde,  bunların alınması sırasında verilen menkul kıymetler alındısı geri alınarak saymanlık işlem fişine bağlanır.

Döner sermayeli  işletmelerin  faaliyet kapsamındaki işleri dolayısıyla aldıkları kesin teminatların iadesinde, Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliğinin 49 uncu maddesi ile Bakanlıkça (Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) aranan şartların gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılır.

IV- TAHVİLLERİN FAİZ KUPONLARI

Madde 300- Teminat ve depozito olarak kabul edilen tahvillerin üzerlerinde bulunması gereken vadesi gelmemiş kuponlarının eksiksiz olması şarttır.

Teminat olarak alınan tahvillerin vadesi gelmiş kuponları teslim eden tarafından istenildiği takdirde, istem hakkındaki dilekçenin altına iade edilen kuponların adet ve tutarı ile geri verildiği yazılarak teslim alana imzalattırılır. Dilekçeler bu amaçla açılacak dosyada saklanır.

V- 900- ALINAN TEMİNATLAR HESABI

901- ALINAN TEMİNATLAR ALACAKLI HESABI

Madde 301- Teminat olarak kabul edilen nakit dışındaki değerler alındığında 900- Alınan Teminatlar Hesabına borç, 901- Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.

İade edilen veya paraya çevrilen teminatlar hesaplardan ters kayıtla çıkarılar. 

VI- 91-TEMİNAT VERİLEN DEĞERLER İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

Madde 302- Teminat olarak verilen nakit dışındaki değerler aşağıdaki  hesaplarda izlenir.

910- VERİLEN TEMİNATLAR HESABI

911-  VERİLEN TEMİNATLAR ALACAKLI HESABI

Teminat olarak verilen değerler 910- Verilen Teminatlar Hesabına borç, 911- Verilen Teminatlar Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.

Geri alınan teminatlar hesaplardan ters kayıtla çıkarılır.

92- KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

Madde 303- Kanunen kabul edilmeyen giderler aşağıdaki hesaplarda izlenir.

920- KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER HESABI

921- KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER ALACAKLI HESABI

Kanunen kabul edilmeyen giderler 920- Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Hesabına borç, 921- Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.

Hesap dönemi sonunda kanunen kabul edilmeyen giderler vergi matrahına dahil edildikten sonra bu hesaplar ters kayıtla kapatılır.

VIII- 93- VERGİ DIŞI GELİRLER İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

Madde 304- İlgili gelir hesabına kaydedilmekle birlikte vergi matrahına dahil edilmeyen gelirler aşağıdaki hesaplarda izlenir.

930- VERGİ DIŞI GELİRLER HESABI

931- VERGİ DIŞI GELİRLER ALACAKLI HESABI

Vergi dışı gelirler 930- Vergi Dışı Gelirler Hesabına borç, 931- Vergi Dışı Gelirler Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.

Hesap dönemi sonunda vergi dışı gelirler, vergi matrahından düşüldükten sonra bu hesaplar ters kayıtla kapatılır.

IX- 94-DEMİRBAŞ GİDERLERİ İŞLEMLERİ VE HESAP KAYITLARI

Madde 305- 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 313 üncü maddesinde belirtilen tutarın altında kalan ve “25- Maddi Duran Varlıklar” grubunda yer alan hesaplara kaydedilmeyen demirbaş giderleri aşağıdaki hesaplarda izlenir.

940- DEMİRBAŞ GİDERLERİ HESABI

941-DEMİRBAŞ GİDERLERİ ALACAKLI HESABI

Yukarıda açıklanan demirbaşlar edinildiğinde 940-Demirbaş Giderleri Hesabına borç, 941- Demirbaş Giderleri Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.

Demirbaşların kayıtlardan düşülmesi durumunda bu hesaplar ters kayıtla kapatılır.

KISIM XIII

AYSONU VE DÖNEM SONU İŞLEMLERİ VE MERKEZE GÖNDERİLECEK BELGELER

BİRİNCİ BÖLÜM

AYSONU İŞLEMLERİ

I- KATMA DEĞER VERGİSİ İLE İLGİLİ TAHAKKUK İŞLEMLERİ

Madde 306- Ay sonlarında indirilecek katma değer vergisi hesabı ile  devreden katma değer vergisi hesabının borç kalanları toplamlarının,  hesaplanan katma değer vergisi hesabının  alacak kalanı ile karşılaştırılması sonucunda;

a) İndirilecek katma değer vergisi hesabı kalan verirse aradaki fark 190- Devreden KDV Hesabına borç, 191- İndirilecek KDV Hesabına alacak, 

b) Hesaplanan katma değer vergisi hesabı kalan verirse aradaki fark 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, 391- Hesaplanan KDV Hesabına borç, kaydedilir.

ÖDENECEK DÖNER SERMAYE YÜKÜMLÜLÜKLERİ İLE İLGİLİ TAHAKKUK İŞLEMLERİ

Madde 307- Döner sermayeli işletmelerce  ay sonlarında, bu Yönetmeliğin 60- Brüt Satışlar, 64- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar ile 67- Olağandışı Gelir ve Karlar gruplarındaki hesapların alacak toplamlarından; 61- Satış İndirimleri grubunda yer alan hesapların borç toplamları  çıkarılarak  bulunan  gayri safi hasılat  üzerinden, Bakanlıkça belirlenen oranlarda hesaplanan  genel bütçeye aktarılacak tutarlar 770- Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç, 362- Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.

III- ENVANTER İŞLEMLERİ

Madde 308- Döner sermayeli işletmelerce, en geç her ayın sonunda mevcut stokların  envanteri yapılır. Stoklarla ilgili envanter sonuçları ilgili stok hesabı ile değerlendirilerek döneme ait stokların maliyeti aşağıdaki maliyet saptama yöntemlerinden biriyle belirlenir. Hangi maliyet saptama yönteminin kullanıldığı bilanço dipnotlarında gösterilir.  

Birim Maliyet Yöntemi

İlk Giren- İlk Çıkar Yöntemi

Son Giren- İlk Çıkar Yöntemi

Ortalama Maliyet Yöntemi

Yukarıda açıklanan yöntemlerden biriyle  hesaplanan stokların maliyeti ilgili satışların maliyeti hesabına borç, ilgili stok hesabına alacak kaydedilir. Hizmet işletmelerinde ise hizmet üretim maliyeti hesabında toplanan giderler, en geç ay sonunda 741- Hizmet Üretim  Maliyeti Yansıtma Hesabına alacak, 622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına borç kaydedilir.

IV- AYLIK MİZAN (Örnek:23)

Madde 309- Döner sermayeli  işletmelerce  defter-i kebir hesaplarından yararlanılarak  her ayın sonu itibariyle aylık mizan düzenlenir.

Mizanda;           

a) Her hesabın borç ve alacak toplamlarının  defter-i kebirdeki borç ve alacak toplamlarına,

b)  Borç sütunu toplamı ile alacak sütunu toplamının birbirine, eşit olması gerekir.

İşletmelerce her ayın sonu itibariyle düzenlenen aylık mizanın birinci nüshası Bakanlığa gönderilir;  ikinci nüshası ise saymanlıkta saklanır.

V- AYLIK GAYRİ SAFİ HASILATIN BEYANI VE GENEL BÜTÇEYE AKTARILACAK TUTARLARIN YATIRILMASI

Madde 310- Döner sermayeli işletmelerce bir ay içinde elde edilen gayri safi hasılat,   Döner Sermayeli İşletmeler Aylık Gayri Safi Hasılat  Bildirimi (Örnek: 24) ile izleyen ayın 20′ nci günü mesai saati bitimine kadar faaliyette bulundukları yerlere göre  İllerde Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğüne, İlçelerde Malmüdürlüğüne bildirilir. Bildirilen aylık gayri safi hasılat  üzerinden hesaplanan genel bütçeye aktarılacak tutarlar da aynı süre içinde ilgili saymanlığa yatırılır.

Aylık dönemler içinde hasılat  elde edilmemesi halinde de işletmelerce aylık gayri safi hasılat  bildirimi düzenlenerek ilgili yerlere verilir.

Yıllık bilanço ve diğer hesapları bağlı bulundukları merkez kuruluşunda birleştirilen döner sermayeli işletmeler de dahil olmak üzere, yukarıda belirtilen bildirim ve ödeme yükümlülüğünü her işletme ayrı ayrı yerine getirir.

VI- YILLIK GAYRİ SAFİ HASILAT VE KAR BİLDİRİMİ   

Madde 311- Karlarını Hazineye yatırmakla yükümlü olan işletmelerce (kendi özel kanun ve yönetmeliklerinde özel hüküm bulunanlar hariç), dönem sonu bilançolarına göre tespit edilen  karlar, düzenlenen Yıllık Gayri Safi Hasılat  ve Kar Bildirimi (Örnek:25) ile hesap döneminin bitiminden itibaren iki ay içinde İlerde Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğüne, İlçelerde Mal Müdürlüğüne bildirilir ve aynı  süre içinde yatırılır.

Karlarını Hazineye  yatırmak zorunda olmayan ancak, genel bütçeye aktarılacak tutarları ödeme yükümlülüğü olan işletmelerce  de  25 örnek numaralı Yılık Gayri Safi Hasılat ve Kar Bildirimi  düzenlenerek, “karın yatırılmasına ilişkin alındının tarih ve  numarası” sütunları boş bırakılmak suretiyle  yukarıda belirtilen sürelerde Muhasebe Müdürlüğüne  veya Malmüdürlüğüne verilir.

Yıllık bilanço ve diğer hesapları  bağlı oldukları merkez müdürlüklerinde birleştirilen döner sermayeli işletmeler, dönem karları ile ilgili her hangi bir bildirim ve ödemede bulunmaz, bu yükümlülük  ilgili merkez müdürlüklerince yerine getirilir.

VII- ÖDEME SÜRESİNİN UZATILMASI  

Madde 312- Genel Bütçeye aktarılacak tutarları ve yıl sonu karlarını bu Yönetmeliğin 310 ve 311 inci maddelerindeki esaslara göre  ödeyemeyecek olan döner sermayeli işletmelerce, gecikme nedenleri açıkça bildirilmek ve bildirilen hususlar belgelendirilmek suretiyle bildirim ve ödeme süresinden önce Bakanlığa müracaat edilir. Ödeme süresini uzatmaya Bakanlık yetkilidir.

BİLDİRİMDE BULUNMAMA VE SÜRESİNDE ÖDEME YAPMAMANIN SONUÇLARI

Madde 313- Süresinde beyan edilmeyen ve ödenmeyen aylık gayri safi hasılattan  genel bütçeye aktarılacak tutarlar ile  dönem sonu karları  için tahakkuk edecek zamlı tutarlar,  döner sermayeli  işletmelerin   ita amiri ve saymanlarından 6183 sayılı Kanundaki hükümlere göre yarı yarıya tahsil edilir.

Beyan ve ödeme süreleri Bakanlıkça  uzatılan genel bütçeye aktarılacak tutarlar ve yıl sonu karları için zam uygulanmaz.

İKİNCİ BÖLÜM

DÖNEM SONU İŞLEMLERİ VE MERKEZE

GÖNDERİLECEK BELGELER

I- GENEL GEÇİCİ MİZANIN ÇIKARILMASI

Madde 314- Hesap döneminin sonunda envanter kayıtlarından önce genel geçici mizan çıkarılır. Genel geçici mizan 12 aylık bilgileri içerir ve 3’lü kod bazındaki hesaplar düzeyinde çıkarılır.

II- DÖNEM SONU ENVANTER İŞLEMLERİ

Madde 315- Dönem sonu envanter işlemleri, muhasebe dışı ve muhasebe içi envanter işlemleri olmak üzere iki aşamadan oluşur.

A- Muhasebe Dışı Envanter İşlemleri

Muhasebe dışı envanter işlemlerinde  mevcutlar, alacaklar ve borçların fiziki sayımına gidilerek muhasebe kayıtlarında yer alan ekonomik değerler ile işletme kaynaklarının gerçek durumu yansıtıp yansıtmadığı saptanır.

Döner sermayeli işletmelerce muhasebe dışı envanter işlemi olarak aşağıdaki işlemler yapılır.

1- Kasa Sayım Tutanağı (Örnek:5/1): Aralık ayı sonu itibariyle kasa mevcudunu gösteren tutanaktan oluşur.  

2- Banka Mevcudu Tespit Tutanağı (Örnek:5/2): Aralık ayı sonu itibariyle banka mevcudunu gösteren tutanak ve banka uygunluk yazısından oluşur.

3- Menkul Kıymetler/Teminat Mektupları Sayım Tutanağı (Örnek:5/3): Aralık ayı sonu itibariyle veznede bulunan menkul kıymet ve teminat mektuplarının   mevcudunu gösteren  tutanaktan oluşur.

4- Gelirlerin Dökümü (Örnek:5/4): İşletmelerin faaliyet alanlarına giren ve hesap dönemi içindeki satış hasılatını oluşturan 60- Brüt Satışlar, 64- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar,67- Olağandışı Gelir ve Karlar hesap gruplarında  yer alan hesaplar ayrıntılı olarak gösterilir.

5- Giderlerin Dökümü (Örnek:5/5): Bu Yönetmeliğin “maliyet hesapları” kısmında yer alan hesap gruplarında belirtilen giderler ile  “65- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar ve 68- Olağandışı Gider ve Zararlar” hesap gruplarında yer alan hesapların ayrıntılı dökümü gösterilir. 61- Satış İndirimleri grubu bu dökümde (-) olarak gösterilir.   

6- Maddi Duran Varlıklar Sayım Tutanağı ve Amortisman Dökümü (Örnek:5/6): Mevcut maddi duran varlıklar ile yıl içinde alınan veya herhangi bir nedenle kayıtlardan düşülen maddi duran varlıkların mevcudunu gösteren tutanaktan oluşur ve  mevcut maddi duran varlıklar için ayrılan amortismanlar ile yıl içinde kayıtlardan düşülen maddi duran varlıkların birikmiş amortismanlarından yapılan indirimlerin  ayrıntılı dökümü gösterilir.

7- Borçların  Dökümü (Örnek:5/7): İşletmenin borçlu olduğu kişi ve kurumların hesap bazında, isim ve borç tutarlarının ayrıntılı dökümü gösterilir.

8- Alacakların Dökümü (Örnek:5/8): İşletmenin alacaklı olduğu kişi ve kurumların hesap bazında, isim ve alacak tutarlarının ayrıntılı dökümü gösterilir.

9-Ambar Sayım Tutanağı (Örnek:5/9): Aralık ayı sonu itibariyle ambarlarda mevcut  madde ve malzemelerin cinsi, adedi, fiyat ve tutarını gösteren tutanaktan oluşur.

10- Atölye Sayım Tutanağı (Örnek:5/10): Aralık ayı sonu itibariyle atölyede mevcut madde ve malzemelerin cinsi, adedi, fiyat ve tutarını gösteren tutanaktan oluşur.

11- Zayiat Dökümü (Örnek:5/11): Maddi duran varlıklar ile ambar konusuna giren madde ve malzemelerde meydana gelen ve kimsenin kusuru olmadığı tespit edilen zayiatı, usulüne göre gerçekleşen fireleri, hayvanların ve eşyaların çeşitli nedenlerle değerlerinde meydana gelen eksilmelerin ayrıntılı dökümü gösterilir.

12- Amortismana Tabi Kıymetlerle İlgili İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına Ait Döküm (Örnek:5/12): İndirim konusu tutar ile yıllar itibariyle yapılacak indirimlerin ayrıntılı dökümü gösterilir.

13- Ertesi Yıla Devir Veren Diğer Hesapların Dökümü (Örnek:5/13): Ertesi yıla devir veren diğer hesapların ayrıntılı dökümü gösterilir.

B- Muhasebe İçi Envanter İşlemleri

1- Kayıtların Düzeltilmesi: Muhasebe dışı envanter işlemlerinin  tamamlanmasından sonra muhasebe kayıtları ile fiili durum arasındaki  dengesizlikler  gerekli  muhasebe kayıtları yapılarak düzeltilir.

2- Duran Varlıkların Yeniden Değerlemesi: Döner sermayeli  işletmelerce amortismana tabi duran varlıklar ve bunlar üzerinden ayrılan amortismanlar, her hesap dönemi sonunda (hesap dönemi içinde aktife giren maddi duran varlıklar için aktife girdiği dönem yeniden değerleme yapılmaz)  213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yeniden değerlemeye tabi tutulur.

3- Duran Varlıklar İçin Amortisman Ayrılması: İşletmeler tarafından sürekli kullanılmak amacıyla elde edilen duran varlıkların dönemsel olarak maliyetlere yüklenecek kısımları, amortisman yöntemleri yardımı ile envanter işlemleri sırasında saptanır ve ilgili muhasebe kayıtları yapılır.

4- Alacaklar: Döner sermayeli işletmelerin senetli ve senetsiz alacakları ile ilgili olarak  normal yollardan tahsili imkansız hale gelenlerden, şüpheli hale gelenler için karşılık ayırma,   değersiz hale gelenler için gider yazma işlemleri bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde açıklandığı şekilde yapılır.

5- Peşin Ödenen Giderler ve Peşin Tahsil Edilen  Gelirler: Peşin ödenen  gider ve gelirler, envanter sırasında incelenerek döneme ilişkin olanları ilgili gider ve gelir hesaplarına; gelecek dönemlere ilişkin olanlar ise  ilgili hesaplara kaydedilerek muhasebeleştirilir.

6- Gider ve Gelir Hesaplarının Sonuç Hesaplarına Devri: Döneme ilişkin kar veya zararın saptanabilmesi için sonuç hesaplarında görünmeyen gider ve gelirler  ilgili hesaplara kaydedilir.

7- Kurumlar Vergisi Mükellefi Döner Sermayeli İşletmelerin Vergi Karşılığı Ayırması:

1- Kurumlar vergisi mükellefi olan döner sermayeli işletmelerce,  dönem karı üzerinden ayrılan karşılık tutarları 691-Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç, 370- Dönem Karı Vergi ve Diğer  Yasal Yükümlülük Karşılıkları  Hesabına alacak kaydedilir.

2- Peşin ödenen vergiler  ve fonlar hesabına borç  kaydedilen tutarlar 371-Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç, 193- Peşin Ödenen Vergiler  ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.

3- Dönem karı veya zararı hesabının alacak kalanı  690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç, ayrılan karşılık tutarı 691- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına, bu hesapların karşılaştırılması sonucunda  kalan tutar ise  692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.

4- Ödenecek vergi ve fonların ilgili hesaplara devrinde  ayrılan karşılık tutarları 370- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç, 371- Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına, bu hesapların karşılaştırılması sonucunda bulunan ödenmesi gereken  tutar ise 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.

III- GENEL KESİN MİZAN (Örnek:26)

Madde 316- Genel geçici mizan düzenlendikten sonra gelir ve gider hesaplarının sonuç hesaplarına aktarılması işlemleri ve envanter kayıtları yapılır. Bu işlemler yapıldıktan sonra defter-i kebir hesap sonuçlarına göre genel kesin mizan düzenlenir.

DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER DÖNEM SONU FAALİYET RAPORU (Örnek: 27)

Madde 317- Döner sermayeli işletmeler dönem sonu faaliyet raporu 5 bölümden oluşur ve aşağıda açıklandığı gibi düzenlenir.

1- Giriş

Bu bölüme faaliyet raporunun dönemi, döner sermayeli işletmenin adı ve bağlı olduğu birim yazılır.

2- Yönetim Dönemi Cetveli

İta amiri, tahakkuk memuru ve saymanların ad ve  soyadlarını, sorumlu oldukları yönetim dönemlerini,  göreve başlayış   ve ayrılış tarihlerini gösterir şekilde düzenlenir.

3-Döner Sermayeli İşletmelerde Meydana Gelen Değişiklikler ve Faaliyet Alanı Hakkında Bilgiler

Döner sermayeli işletmelerin Yönetmeliklerinde dönem içinde meydana gelen değişiklikler  ile  bu değişikliklerin neler olduğu ve nedenleri, işletme sermayesinde değişiklik olup olmadığı ve faaliyet gösterdiği alan hakkındaki bilgiler bu bölümde açıklanır.

4- Faaliyetler

Döner sermayeli işletmelerin hesap dönemi içinde yaptıkları yatırımlar, mal ve hizmet üretimine ilişkin bilgiler, idari  faaliyetler  ve karşılaşılan başlıca sorunlar ve bu sorunlar hakkındaki çözüm önerileri bu bölümde belirtilir.

5- Mali Yapıya İlişkin Bilgiler

a) Bilanço (Örnek: 27/1)

Genel kesin mizanda yer alan  hesapların borç ve alacak kalanları, dönem sonu bilançosunun kapsamını oluşturur. Genel kesin mizandaki hesapların borç kalanları bilançonun aktif hesaplarını,  alacak kalanları da bilançonun pasif hesaplarını verir. Aktifi ve pasifi düzenleyici hesaplar ilgili yerlerde negatif olarak gösterilir.

Bilanço, bir önceki hesap dönemi bilançosundaki bilgileri kapsayacak şekilde düzenlenir.

b) Gelir Tablosu (Örnek: 27/2)

Döner sermayeli işletmelerin satışları, gelirleri, satışların maliyeti, giderleri, kar ve zarar hesapları ve hesap dönemine ait işletme faaliyeti sonuçları sınıflandırılmış ve gerçeğe uygun olarak bu tabloda gösterilir.

Bütün satışlar, gelir ve karlar ile maliyet, gider ve zararlar brüt tutarları üzerinden gösterilir ve hiçbir satış, gelir ve kar kalemi bir maliyet, gider ve zarar kalemi ile tamamen veya kısmen karşılaştırılmak suretiyle gelir tablosundan çıkarılamaz.

Gelir tablosu bir önceki hesap dönemi bilançosundaki bilgileri de kapsayacak şekilde düzenlenir.

c) Satışların Maliyeti Tablosu (Örnek:27/3)

Satışların maliyeti tablosu,  işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile satılan ilk madde ve malzeme, mamul ve ticari mal gibi maddeler ve satılan hizmetlerin maliyetini gösterecek şekilde düzenlenir.

Satışların maliyeti tablosu bir önceki hesap dönemi bilançosundaki bilgileri de kapsayacak şekilde düzenlenir.

d) Sermaye Hareketleri  Tablosu (Örnek:27/4)

Hesap dönemi içinde sermayede   meydana gelen artış ve azalışları gösterecek şekilde düzenlenir. Sermayeyi artıran işlemler artı, azaltan işlemler ise parantez içinde gösterilerek eksi olarak dikkate alınır.

Fon Akım Tablosu (Örnek:27/5)

Hesap dönemi içinde, işletmenin yatırım ve finansman faaliyetlerini ve dönem içindeki finansal durumdaki değişikliklerini kapsayacak şekilde düzenlenir.

Olağan ve olağandışı faaliyetlerden sağlanan kaynaklar, dönen varlıklar tutarındaki azalışlar, kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklardaki artışlar ve sermaye artırımları fon kaynaklarını oluşturur.

Olağan ve olağandışı faaliyetlerle ilgili kullanımlar, ödenen vergi ve benzerleri, dönen varlıkların ve duran varlıkların tutarındaki artışlar, kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklardaki azalışlar ve sermaye azalışları fon kullanımlarını oluşturur.

Nakit Akım Tablosu

Hesap dönemi içinde, işletmenin nakit akışına ilişkin verileri kapsayacak şekilde düzenlenir.

Dönem başındaki nakit mevcudu, dönem içindeki nakit girişleri ve dönem içindeki nakit çıkışları ayrıntılı olarak tabloya kaydedilir.

Dönem başı nakit mevcudu ile dönem içindeki nakit girişlerinin toplamından dönem içindeki nakit çıkışları çıkarılarak dönem sonu nakit mevcudu bulunur. İşletmenin dönem içi nakit girişleri ile nakit çıkışları arasındaki fark nakit artış veya azalışını gösterir.

V- HESAPLARIN KAPATILMASI

Madde 318- Dönem sonu faaliyet raporları düzenlendikten sonra o döneme ilişkin muhasebe işlemleri sona erer ve dönem sonu bilançosunda açık kalan hesaplar kapatılır.

Dönem sonlarında, alacak kalanı veren hesaplar aynı hesaplara borç; borç kalanı veren hesaplar da aynı hesaplara alacak kaydedilmek suretiyle hesaplar kapatılır. Bu işlemler yevmiye defteri ile defter-i kebire de kaydedilir.

VI- MERKEZE VE SAYIŞTAY’A GÖNDERİLECEK DEFTER, CETVEL VE BELGELER 

Madde 319- Döner sermayeli işletmelerce  hesap döneminin bitiminden itibaren 2 ay içinde (Şubat ayı sonuna kadar) bir yıllık faaliyetleri ile ilgili düzenlenen ödeme ve muhasebeleştirme belgeleri ve eki kanıtlayıcı belgeler ile yönetim dönemi cetvellerinin  asılları Sayıştay Başkanlığı’na; yönetim dönemi cetvellerinin (yevmiye defteri hariç) onaylı örnekleri ise Bakanlığa ve bağlı oldukları idarelere gönderilir.

Yönetim Dönemi Cetvelleri: 

1-Döner Sermayeli İşletmeler Dönem Sonu Faaliyet Raporu (Örnek:27)

Bilanço (Örnek:27/1)

Gelir Tablosu (Örnek:27/2)

Satışların Maliyeti Tablosu (Örnek:27/3)

Sermaye Hareketleri Tablosu (Örnek:27/4)

Fon Akım Tablosu (Örnek:27/5)

Nakit Akım Tablosu (Örnek:27/6)

2- Genel Geçici ve Kesin Mizanlar (Örnek: 26) 

3- Envanter ve Bilanço Defterinin  (Örnek: 5) Bir Örneği ve Ekli Tutanaklar

4- İşletme Bütçesi

5- Yevmiye Defteri (Örnek:3)

6- Döner Sermayeli İşletmeler Yıllık Gayri Safi Hasılat  ve Kar Bildirimi (Örnek:25)

7- Sayıştay İlamları Cetveli (Örnek: 28): Sayıştayca tazmin hükmedilen tutarlara ilişkin ilamın yılı ve numarası, alacağın ilgili olduğu kişi veya kuruluşun adı, soyadı veya unvanı (sorumlular adına ortaklaşa veya zincirleme hüküm verilen hallerde sorumluların ad ve soyadları veya unvanları), alacak miktarı, ilamın kesinleştiği yıl, yapılan tahsilat, silme, düşme veya terkin işlemleri ile kalan alacak miktarı sütun başlıklarına göre bu cetvele kaydedilir. Alacakların izlenmesine ilişkin son durum hakkındaki bilgiler ise cetvelin açıklama sütununda gösterilir. 

VII- FAALİYETİ OLMAYAN İŞLETMELERİN YAPACAĞI İŞLEMLER

Madde 320- Hesap dönemi içinde faaliyette bulunmamış olan işletmeler, bilanço ve gerekli cetvel ve belgelerini faaliyette bulundukları yıllarda olduğu gibi düzenlemeye devam ederler.

VIII- FAALİYETE GEÇMEMİŞ İŞLETMELERİN YAPACAĞI İŞLEMLER

Madde 321 – Kendilerine döner sermaye verildiği halde henüz faaliyete geçmemiş olan işletmelerce, tahsis edilen sermayenin bankada bulunduğuna ilişkin alınacak banka uygunluk bildirimi ile bu bildirime dayanılarak hazırlanacak bilanço  Bakanlığa gönderilir.

IX- DÖNEM KARININ YATIRILMASI

Madde 322- Sermayeleri Kanun ve yönetmelikte belirlenen limite  ulaşan ve mevzuatlarında yıllık karlarının Hazineye veya ilgili katma bütçeye aktarılacağına ilişkin hüküm bulunan işletmelerce, hesap dönemi içerisinde   elde edilen karlar ilgili mal sandığına veya katma bütçe saymanlığına yatırılır ve karşılığında alınan vezne alındısının onaylı örneği bilançoya bağlanır.

X- DÖNEM KARININ SERMAYEYE EKLENMESİ

Madde 323 – Kanun ve yönetmeliklerinde karlarının sermayelerine ekleneceği belirtilen işletmeler, bu işlemi karın elde edildiği hesap döneminde değil, ertesi hesap döneminde yaparlar. Dönem karları bilançoda ve gelir tablosunda sermayeye eklenmeden  gösterilir.

XI- SERMAYEDE DEĞİŞİKLİK YAPILAMAYACAĞI

Madde 324- Kanun ve yönetmelik hükmü (bağlı olunan idareye yetki verilen durumlarda bağlı olunan idarenin emri) bulunmadıkça sermaye miktarında hiçbir değişiklik yapılamaz. Değişiklik yapıldığı taktirde, bağlı olunan idarenin emrinin örneği belgeler arasına konulur ve değişikliğin hangi nedenle ve hangi mevzuata göre yapıldığı açıklanır.

SOSYAL HİZMETLER VE ÇOCUK ESİRGEME KURUMU PAYININ GÖNDERİLMESİ

Madde 325- 2828  sayılı Kanunun (18/k) maddesi gereğince döner sermayeli işletmelerce her yıl Aralık ayı sonunda tespit edilen brüt hasılat üzerinden (%1) oranında ayrılan tutar, en geç ertesi yılın Ocak ayı sonuna kadar Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumunca belirlenen banka hesabına yatırılır.

XIII- MERKEZ MÜDÜRLÜĞÜ VEYA SAYMANLIKLARINCA YAPILACAK İŞLEMLER

Madde 326- Özel kanunlarda yer alan hükümler gereğince yıllık hesaplarını doğrudan Sayıştay’a değil, tetkik ve birleştirilmek üzere bağlı oldukları idarelerin Döner Sermaye Merkez Saymanlığına veya Müdürlüğüne gönderen işletmeler de, aynı süre ve esaslar içerisinde bu Yönetmeliğin 319 uncu maddesinde  belirtilen cetvel ve belgeleri hazırlayarak doğrudan merkeze gönderirler.  Merkezce, bilanço ve ekleri hesap döneminin bitiminden itibaren en geç 4 ay içinde Sayıştay Başkanlığına ve Bakanlığa gönderilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

BİLGİ VERME, KAYIT VE TESCİL İŞLEMLERİ

I- BİLGİ VERME

Madde 327- Genel bütçeli daireler ile katma bütçeli idarelerce, kendilerine bağlı olarak faaliyete geçen döner sermayeli işletmelerin;

– Ad ve adresleri,

– Faaliyet konuları ve faaliyete geçiş tarihleri,

– Kurulmasına yetki veren Kanun ve yönetmelikleri,

– Tahsis olunan sermaye ile ödenmiş sermayeleri,

faaliyete geçiş tarihinden itibaren bir ay içinde Bakanlığa bildirilir.

II- KAYIT VE TESCİL

Madde 328- Aylık gayri safi hasılatlarından, genel bütçeye aktarılacak tutarları ödemekle yükümlü tutulan döner sermayeli işletmeler, faaliyete başladıkları ilk aya ait gayri safi hasılatın beyan edileceği ve genel bütçeye aktarılacak tutarların ödeneceği ertesi ayın 20’ nci günü mesai saati bitimine kadar bulundukları yerdeki Muhasebe Müdürlüğü veya Malmüdürlüğüne başvurarak kayıtlarını yaptırmak ve özel hesap numarası almak zorundadırlar.

Önceden kayıt ve tescili yapılmış işletmelerin, geçmiş yıllarda almış oldukları özel hesap numaraları aynen muhafaza edilir.

Faaliyetlerine son verilen döner sermayeli işletmeler, bağlı olunan idarelerce, faaliyetin sona erdiği tarihten başlayarak bir ay içinde kayıtlı bulundukları Muhasebe Müdürlüğü veya Malmüdürlüğüne bildirilir.

III- DEFTERDARLIK MUHASEBE MÜDÜRLÜKLERİ VE MALMÜDÜRLÜKLERİNCE YAPILACAK İŞLEMLER

Madde 329- Defterdarlık Muhasebe Müdürlükleri ve Malmüdürlüklerince:

1- Faaliyete yeni geçen döner sermayeli işletmelerden alınan “Döner Sermayeli İşletmeler Kayıt Bildirimi (Örnek:29)”  kabul edilerek bu işletmelere özel hesap numarası verilir.

2- Her bir döner sermaye işletmesi için “Döner Sermayeli İşletmeler Hesap Kartı (Örnek:30)”  açılır.

3- Aylık gayri safi hasılattan,   genel bütçeye aktarılacak tutarları ödemekle yükümlü olan döner sermayeli işletmelerden kaydını yaptırmayanlar  araştırılarak, bu işletmeler kayıt konusunda uyarılır. Buna rağmen kaydını yaptırmamış olanlar derhal Bakanlığa bildirilir.

4- Döner sermayeli işletmelerden alınan “Döner Sermayeli İşletmeler Aylık Gayri Safi Hasılat  Bildirimi” kabul edilerek incelenir ve doğruluğu tespit edildikten sonra Hazineye yatırılması gereken genel bütçeye aktarılacak tutarlar tahsil edilir.

5- Tahsil edilen genel bütçeye aktarılacak tutarlar ve yıl sonu karları, Bütçe Gelirleri Hesabının  “Döner Sermayelerden Gelirler” yardımcı hesabına kaydedilir.

6- Döner sermayeli işletmelerin aylık bildirimlerini süresinde vermeleri sağlanır, bildirimde bulunmayan döner sermayeli işletmeler Bakanlığa bildirilir.

7- Döner sermayeli işletmelerce yönetim dönemi cetvelleri  ekinde gönderilecek “Döner Sermayeli İşletmeler Yıllık Gayri Safi Hasılat  ve Kar Bildirimi”nin Muhasebe Müdürlüğü veya Malmüdürlüğü kayıtları ile uygunluğu araştırılarak onaylanır.

8- Genel bütçeye aktarılacak tutarlar ve yıl sonu karlarını süresinde ödemeyen döner sermayeli işletmelerin ita amiri ve saymanları hakkında 6183 sayılı Kanundaki hükümlere göre takibat yapılarak konu hakkında Bakanlığa bilgi verilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

DÖNER SERMAYE SAYMANLIKLARINDA

TUTULACAK DİĞER DEFTER VE BELGELER

I- KADRO DEFTERİ (Örnek:31 )

Madde 330- Bu deftere, tahsis edilen kadrolar ve bunlardan yapılan tenkisler topluca kaydedilir.

Defter, tahsis edilen memur ve işçi kadroları için iki bölüme ayrılır. Gelen kadrolar önce bu defterde ilgili bölüme, sonra ayrıntılı olarak kadro ve aylık kartına;  yapılan tenkisler ise önce kadro ve aylık kartına, sonra  da bu deftere kaydedilir.

II- KADRO VE AYLIK KARTI (Örnek:32 )

Madde 331- İşletmede memur ve işçilerin özlük durumları ile kendilerine ödenen aylık  ve diğer özlük haklarına ilişkin bilgilerin kaydedildiği bu kartlar, memur ve işçiler için ayrı ayrı tutulur.

Her memur ve işçiye bir kart sıra numarası verilir. Kart sıra numarası aynı zamanda aylık bordrolarda o memur veya işçinin sıra numarasını oluşturur.

Hesap döneminin başında, memur ve işçilerin aylık ve diğer özlük haklarının tahakkuku ve bunlardan yapılacak kesintiler hesaplanarak ilgili sütunlara ayrı ayrı işlenir. Memurun veya işçinin durumunda bir değişiklik olmadığı takdirde  bundan sonraki aylarda ilgili ay adı üzeri  incelemeyi yapan memurca paraf edilir.

Ayrılan memur ve işçilere ait kadro ve aylık kartları ayrı dosyalarda muhafaza edilir.

III- DAVA DEFTERİ ( Örnek: 33)

Madde 332- Bu defterde, işletmenin başkaları aleyhine ve başkalarının da  işletme aleyhine açtığı davalar izlenir.

Defter, işletmenin başkaları aleyhine açtığı davalar ile başkalarının işletme aleyhine açtığı davalar için iki bölüme ayrılır. Her bölümde, açılan davalar ile mahkeme karaları ilgili sütunlara eksiksiz doldurularak izlenir.

IV- ALINDI KAYIT DEFTERİ (Örnek: 34)

Madde 333- Bu deftere;  vezne alındısı, mahsup alındısı, menkul kıymetler alındısı, sayman mutemedi alındısı,  banka kredi kartı alındısı,  teslimat müzekkeresi, gönderme emri, kredi ödeme emri ve banka çekleri gibi belgeler bölümlere  ayrılmak suretiyle kaydedilir.

Saymanlığa gelen ve teslim alınan belgeler defterin sol sayfasına, saymanlıkça ilgililerine verilen  veya gönderilen belgeler ise sağ sayfasına sütun başlıklarına göre kaydedilir. İlgililere verilen belgelerden çeşitli nedenlerle geri alınalar sağ sayfasındaki ilgili sütunlara kaydedilerek geri alınma sebebi açıklama bölümünde belirtilir.

Belgelerin alınmaları  (ilgililerden geri alınanlar dahil) ve verilmeleri sırasında ciltler itibariyle adetleri bir bir sayılarak numaralarının birbirini izleyip izlemediği kontrol edilir. Yaprak sayısında ve numaralarda bir yanlışlık varsa durum bir tutanakla tespit edilerek gönderen yere ve Bakanlığa bildirilir. Kullanıldıktan sonra iade edilen belgelerin dipkoçanları da yeniden sayılar ve doğru olduğu tespit edilerek geri alınır.

Bu defterde kayıtlı belgelerin teslim alınma ve verilme işlemleri, saymanlar veya görevlendirecekleri memurlar tarafından yapılır.

V- ARŞİV DEFTERİ (Örnek: 35)

Madde 334- Bu deftere, eski yıllara ait olup saymanlıkta kullanılmasına gerek kalmayan defter, yazışma dosyaları ile denetime giren yerlerde denetim tarihinden önceye, denetime girmeyen yerlerde ise 5 yıl önceye ait alındı ve çek dipkoçanları ile diğer belgeler kaydedilerek arşive kaldırılır.

Arşiv defteri, yıllar itibariyle kısımlara, kısımlar da kaydedilecek belgelerin çeşitlerine göre bölümlere ayrılır. Arşive kaldırılacak belgeler, her yıl birden başlamak üzere numara verilmek suretiyle ilgili sayfalara sırayla kaydedilir. Bunların defterde alacakları sıra numaraları kaldırılan defter, dosya ve deste halindeki dipkoçanlı basılı kağıtların üzerine de yazılır.

Eski yıllara ait bu defter ve belgeler, arşiv defterindeki sıra numaralarına göre arşivde düzenli bir şekilde yerlerine konulur. Herhangi bir yıla ait bir defter ya da dosyanın çıkarılması gerektiğinde, defterdeki kaydı bulunarak “ açıklama” bölümünde kime ya da nereye verildiği belirtilir. Çıkarılan eski evrak tekrar arşivdeki yerine konulurken defterin “açıklama” bölümündeki not iptal edilir.

Alındı, çek ve teslimat müzekkeresi gibi dipkoçanlı ve sıra numarası taşıyan belgeler arşive kaldırılırken deftere birer birer yazılmaz. Bunlar cins ve cilt numaralarına göre desteler haline getirilerek başlangıç ve bitiş numaraları yazılır.

BEŞİNCİ BÖLÜM

DEVİR İŞLEMLERİ

I- SAYMANLAR ARASINDAKİ DEVİR İŞLEMLERİ

Madde 335- Saymanlar, görevlerinden  her ne  suretle ayrılırsa  ayrılsın yerine asil ya da vekil olarak gelen ya da bırakılan memura yönetim dönemine ait  hesaplar  ile kendisinden önceki saymandan aldığı hesaplara ait devri, aşağıdaki hükümler doğrultusunda vermek zorundadır.

A- Kesin veya Uzun Süreli Ayrılmalarda Devir İşlemleri ve Devir Cetvelinin Düzenlenmesi

Tayin, emeklilik gibi  haller ile  geçici görev, aylıksız izin, hastalık izni  gibi iki  aylık süreyi aşacağı önceden bilinen ayrılmalarda görevinden ayrılan  sayman, yerine  asil veya  vekil olarak  gelen  saymana devir cetveli (Örnek:36) düzenleyerek ayrıntılı devir vermek zorundadır.

Devir cetvelinin düzenlenmesinden önce asil veya vekil olarak göreve başlayan sayman; para,  menkul kıymet, teminat mektubu ve diğer hazır değerleri sayarak teslim alır. Sayımda çıkan miktarlar, bu değerlere ait defterler üzerinde gösterilmekle beraber sayım tutanakları ile de tespit edilir. Defter ve tutanaklar, devir veren ve alan saymanlar tarafından imzalanır. Bundan sonra bir yazı ile o günün sonu itibariyle banka mevcudu sorularak bankadan bildirilen miktarın kayıtlarla uygunluğu sağlanır. Ayrılan, sayman ayrıldığı tarih itibariyle yevmiye ve diğer defter kayıtlarını tamamlatarak her ikisi arasında uygunluk sağlar.

Yukarıda belirtilen işlemler yapılıp kasa ve vezne sayımları sonucu kayıtlara göre noksan veya fazla çıkan tutarlar, ilgili hesaplara kaydedilerek kayıtlar günlük hale getirilir ve bu kayıtlara göre aşağıda açıklandığı şekilde devir cetveli düzenlenir.

Tablo  1: Devrin yapıldığı günün  sonu esas  alınarak, her  hesabın devir tarihine kadar  olan   borç  ve  alacak toplamları  ile kalanları  yazılır. Bu  kalanların yevmiye defteri ve  defter-i kebir  hesaplarının kalanlarına uygun olması gerekir.

Tablo 2: Devrin yapıldığı ay başından devir tarihine kadar olan tahsilat, harcama ve göndermeye ilişkin belgelerden noksan çıkanlar yevmiye tarih ve numarasına göre kaydedilir.

Tablo 3: Avanslar, hesap isimlerine göre kaydedilir.

Tablo 4:  Üç   numaralı  tabloda    belirtilen  avanslardan    süresinde    mahsup edilmeyenlerin ayrıntısı sütun başlıklarına göre kaydedilir.

Tablo 5: Alacaklar hesabında kayıtlı alacaklar; bunlardan tahsil, terkin, nakil  ve  mahsuplar  ile  henüz  tahsil  edilmeyen alacak kalanları hesaplar  itibariyle gösterilir.

Tablo 6: Beş  numaralı tabloda  belirtilen  alacaklardan  zaman aşımına uğramış olanların ayrıntısı sütun başlıklarına göre kaydedilir.               

Tablo 7: Saymanlıkta  mevcut olan  ve alındı  kayıt defterinde  kayıtlı  bulunan alındı ve benzeri belgelerden kullanılmış ve kullanılmamış olanlar sütun başlıklarına göre kaydedilir. Ancak, teftiş gören döner sermayeli  işletmelerde son teftiş tarihinden devrin yapıldığı tarihe kadar, teftiş görmeyen yerlerde ise 5 yıl öncesine kadar kullanılmış  olan  alındı ve benzeri belgelerin dipkoçanları teslim edilir ve alınır.

Tablo 8: Adli ve idari yargı nezdinde açılmış  olan  ve  devam  eden  dava dosyaları sütun başlıklarına göre kaydedilir.

Tablo 9: Müfettiş,  Kontrolör ve Muhasebe Denetmenleri  tarafından yapılan  teftişler sonucunda düzenlenen ve teftiş raporları dosyasında saklanması gereken rapor ve yazılar ile benzeri yayınlar sütun başlıklarına göre kaydedilir.               

Devir cetveli, devir veren ve devir alan saymanlar arasında 6 nüsha olarak  düzenlenir.  Birer  nüshası  devir veren  ve devir  alan saymanlarda  kalır, bir nüshası  derhal Bakanlığa,  bir nüshası  da bağlı olunan idareye gönderilir. Bir nüshası o yıla ait Sayıştay’a  verilecek yönetim  dönemi dosyasına bağlanır, bir nüshası da saymanlıkta saklanır.

B- Geçici Ayrılmalarda Devir İşlemleri

Kesin  veya uzun  süreli ayrılma sayılmayan ve iki aydan kısa süreli  geçici  görev  ya  da  hastalık  gibi  nedenlerle  saymanlık  görevinden ayrılmalarda  ayrıntılı  devir yapılmaz  ve devir  cetveli düzenlenmez.  Bu gibi ayrılmalarda,  ayrılan saymanların  yerine bırakacakları vekil memurlar, vekalet edecekleri süre içindeki işlemlerden  sorumlu olacaklarından, kayıtlara göre kasa ve veznede bulunan değerleri sayarak teslim alırlar. Sayım işi, bu değerlere ait defterlerin  devir tarihine rastlayan sayfasına tutanak şeklinde yazılarak devir veren  ve  devir  alan  saymanlar  ile  veznedar  tarafından  imzalanır.  Geçici ayrılmalarda yazılacak yazı ayrılan sayman tarafından imzalanır.

Geçici ayrılma, herhangi bir nedenle uzun süreli ayrılmaya dönüştüğü taktirde Defterdarlık tarafından oluşturulacak kurulca devir cetveli düzenlenerek kesin devir yapılır.

VEZNEDARLAR VE SAYMAN MUTEMETLERİ ARASINDAKİ DEVİR İŞLEMLERİ

Madde 336- Veznedarların ayrılmalarında günlük kasa defteri toplamı alınarak veznede bulunması gereken para, eski veznedar tarafından yeni veznedara devredilir ve deftere açıklama yapılarak altı sayman ve veznedarlar tarafından imzalanır.  Bu işlem veznede bulunan menkul kıymet ve teminat mektupları gibi değerler için de yapılır.

Ayrılan memurun istemesi halinde kendisine bu devrin onaylı bir örneği verilir.

Sayman mutemedi sıfatıyla görev yapan memurların hesapları sayman tarafından kontrol edilir ve borçtan kurtulmaları yine sayman tarafından hesaplarının onayı ile olur.

KISIM XIV

ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER

I- KAYBEDİLEN ALINDILAR İÇİN VERİLECEK KAYIT ÖRNEKLERİ

Madde 337-  Saymanlıklarca her ne sebeple olursa olsun tahsil olunan paralar ile teslim alınan her türlü değerlere karşılık verilmiş olan alındıların,  ilgilileri tarafından kaybedildiği bir dilekçe ile bildirildiği takdirde, defterdeki kayıtları karşısına ve dipkoçanın arkasına açıklama yapılmak suretiyle kaybedilen alındının bir örneği dilekçeleri altına veya arkasına yazıldıktan ve onaylandıktan sonra kendilerine verilir. Yatırılan para ve değerlerin geri verilmesi gerektiği takdirde, bu kayıt örneği alındı yerine kabul edilerek gereken işlem yapılır. Kaybedilen alındının tutarı Bakanlıkça tespit edilecek miktarı geçtiği takdirde, kaybedilen alındını hükmü olmadığı ilgilileri tarafından gazete ilanı ile duyurulur ve gazetenin bir nüshası dilekçeye bağlanır. Kaybedilen alındı, banka teminat mektubu için verilmiş ise gazete ilanına gerek yoktur.

II- HAK SAHİPLERİ TARAFINDAN KAYBEDİLEN ÇEKLER

Madde 338-  Herhangi bir kimsenin alacağına karşılık verilen çekler, ilgililer tarafından kaybedildiği bir dilekçe ile bildirildiği taktirde, ibrazında ödenmemesi için kaybedilen çekin gün ve sayısı ile tutarı derhal ilgili bankaya bir yazı ile bildirilir ve durum Bakanlığa da yazılarak alınacak cevaba göre işlem yapılır.

KAYBEDİLEN VEYA KULLANILAMAYACAK HALE GELEN, KULLANILMAMIŞ ALINDI VE ÇEKLER HAKKINDA YAPILACAK İŞLEMLER

Madde 339-  Kullanılmamış her türlü alındı ve çek ciltleri ya da yaprakları kaybedildiği veya kullanılamayacak hale geldiğinde durum bir tutanakla tespit edilir. Konuyla ilgili olarak yapılan inceleme sonucu belirtilerek,  söz konusu alındı ve çeklerin numaraları gösterilmek suretiyle Bakanlığa bildirilir ve alınacak cevaba göre işlem yapılır. Ayrıca çeklerin numaraları gösterilmek suretiyle durum saymanlığın hesabının bulunduğu bankaya da bildirilir.

IV- İNCELENMEK ÜZERE MERKEZDEN İSTENİLECEK BELGELER

Madde 340- Belgelerin saymanlıklarca Bakanlığa ve Sayıştay’a gönderilmesinden sonra müfettiş, kontrolör, denetmen, adli ve idari mahkemeler ile soruşturmacılar (muhakkikler)  tarafından incelenmeleri gerekli görüldüğü takdirde belgeler; ait oldukları yıl, ay ve yevmiye numaraları ile tutarlarını gösteren bir yazı ile Bakanlıktan istenilir. Bu yazıya, mahkeme karar ve tutanağının bir suretiyle müfettiş, kontrolör ve denetmen dışındaki soruşturmacıların soruşturma onayının bir sureti bağlanır. İnceleme işi tamamlanan belgeler hiçbir suretle alıkonulmayarak aynen Bakanlığa geri gönderilir. Konuyla ilgili olarak düzenlenen rapor veya verilen kararın bir sureti de Bakanlığa gönderilir.

Merkeze gönderilmiş bulunan belgelerin asılları, her ne suretle olursa olsun Sayıştay’dan doğrudan istenilemez.

İdari inceleme nedeniyle ya da muhasebe kayıtlarındaki herhangi bir yanlışlığın düzeltilmesi için bazı bilgilerin alınması veya aranılmasına gerek görüldüğü taktirde, yapılacak incelemenin niteliği yazılacak yazıda ayrıntılı olarak açıklanır ve buna ait belge ve cetvelin hangi yıl ve aya ait olduğu ve yevmiye numarası ile tutarı gösterilmek suretiyle Bakanlıktan istenir. Bu istekler, Bakanlıkça yazı ile cevaplandırılabileceği gibi, yazı ile cevaplandırılması mümkün olmayan hallerde, belgenin bir sureti gönderilmek suretiyle karşılanır.

V- SAYIM KOMİSYONU KURULMASI

Madde 341- İşletmenin envanterle ilgili sayım işlemlerini yapmak stok ve menkul kıymetler gibi varlıklarındaki değer azalışını tespit etmek ve işletmeyle ilgili olarak ortaya çıkan ve komisyon kararı gereken diğer durumlarda; ita amiri veya görevlendireceği birinin  başkanlığında, sayman ve seçilecek en az iki üyeden oluşan bir komisyon kurulur. Oluşturulan komisyon üyeleri alınan kararları komisyondaki sıfatlarını belirterek imzalarlar. Karara karşı çekincesi olan üyeler, çekince nedenlerini kararda belirtirler.

İşletmenin olağan faaliyetleri ile ilgili olarak doğan zararlara ve  işletme alacaklarından tahsili imkansız hale gelenlere ilişkin olarak personelin kusurunun olup olmadığını tespit edecek komisyonlar da yukarıda belirtilen şekilde kurulur. Bu hallerde bir rapor düzenlenerek Bakanlığa gönderilir ve alınacak cevaba göre işlem yapılır.

VI- TEFTİŞ RAPORLARI DOSYASI

Madde 342- Müfettiş, kontrolör ve denetmenler tarafından yapılan teftiş sonunda düzenlenerek saymanlıklara teslim edilen veya gönderilen rapor ve yazılar ile bunlara verilen cevaplar ve Bakanlıkça yada Defterdarlıklarca yapılacak tebligat aşağıdaki şekilde saklanır.

1- Müfettiş ve kontrolörler tarafından saymanlıklara iki nüsha olarak tebliğ edilen raporların bir nüshası ve bu rapor üzerine ilgili memurlar ile üst memurlar tarafından verilecek cevapların birer nüshası ve Bakanlıktan yapılan tebligat bir araya getirilerek üzerine raporun tarih ve numarası ile sayfa sayısının yazıldığı bir dosya içerisine konulur.  Dosyalar, teftiş raporları adıyla açılacak bir klasörde sıralı biçimde saklanır.

2- Defterdarlık denetmenlerince yapılan teftişler sonucunda düzenlenen rapor ve yazılar, ilgili memurlar tarafından verilen cevaplar ile bunlar üzerine defterdarlıktan yapılan tebligat bir araya getirilerek teftiş raporları dosyasında saklanır. 

Teftiş raporları,  ilgili memurların görevlerinden ayrılmaları halinde yerlerine atanan asil ya da vekil memurlara aynen teslim edilir.  Ayrılan memurun bu dosyaları teslim etmesi ve yerine gelen memurun da bunu araması gerekir.

VII- YANLIŞ KAYITLARIN DÜZELTİLMESİ

Madde 343- Yevmiye defteri maddelerinde yapılan yanlışlar ancak muhasebe işlemleriyle düzeltilebilir. Diğer defter ve kayıtlara rakam ve yazılar yanlış yazıldığı takdirde, yanlış rakam ve yazının üzeri okunacak şekilde çizilmek, üst veya yan tarafına yada ilgili bulunduğu hesaba doğrusu yazılmak suretiyle düzeltilir.

Defterlere geçirilen kayıtlar kazınmak, çizilmek veya silinmek suretiyle okunamaz hale getirilemez

VIII- BAŞKA DEFTER VE BELGE DÜZENLENMESİ VE KULLANILMASI

Madde 344- İşletmeler örgüt yapılarına,  faaliyet alanlarına ve diğer nedenlerden doğacak ihtiyaçlarına göre bu Yönetmelikte belirtilen defter ve belgelerden başka, defter ve belgeler düzenleyip kullanabilirler

IX- DEFTER VE BELGELERİN TEMİNİ

Madde 345- İşletmeler, bu Yönetmelikte belirtilen vezne alındısı, sayman mutemedi alındısı, menkul kıymetler alındısı,  mahsup alındısı, teslimat müzekkeresi ve gönderme emrini bedeli karşılığında Defterdarlık Muhasebe Müdürlükleri veya Malmüdürlüklerinden temin ederler. Yönetmelikte belirtilen diğer defter ve belgeler,  döner sermayeli işletmelerin kendi olanaklarıyla sağlanır.

X- DEFTER VE BELGELERİN BİLGİSAYARLA DÜZENLENMESİ

Madde 346- Bu Yönetmelikte düzenlenen defter ve belgeler (alındılar hariç), belirtilen bilgileri kapsamak kaydıyla belge şekline ve adedine bağlı kalınmaksızın bilgisayarla da düzenlenebilir. Defterler bilgisayarla düzenlendiğinde, bilgisayar çıkışları önceden onaylanmış formlara alınarak dosya içerisinde muhafaza edilir. Alındıların bilgisayarla düzenlenebilmesi için önceden Bakanlıktan izin alınması gerekir. 

XI- YENİ HESAP AÇILMASI

Madde 347- Bu Yönetmelikte yer almayan (1) ve (2) Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerindeki 3’lü kod defteri kebir hesaplarının kullanılması gerektiğinde veya söz konusu tebliğlerde boş bırakılan 3’lü kodlarda yeni hesaplar açılmasına ihtiyaç duyulduğunda, durum gerekçeli bir yazıyla Bakanlığa bildirilir. Yeni hesap kullanılması veya açılması Bakanlığın iznine bağlıdır.

XII- KAYITLARIN BELGEYE DAYANMASI VE İŞLEMLERİN MUHASEBE KAYITLARINDA GÖSTERİLMESİ

Madde 348- Her muhasebe kaydının bir belgeye dayanması ve mali sonuç doğuran bütün işlemlerin muhasebe kayıtlarında gösterilmesi zorunludur.

XIII- KATMA DEĞER VERGİSİ VE KURUMLAR VERGİSİ MÜKELLEFİ OLMAYAN İŞLETMELER

Madde 349- Katma değer vergisi mükellefi olmayan işletmelerce ödenen katma değer vergisi,  malın maliyet bedeline dahil edilir. .

Kurumlar vergisi ve katma değer vergisi mükellefi olmayan işletmelerce bu Yönetmelikte düzenlenen anılan vergiler ile ilgili hesaplar kullanılmaz.

XIV- SORUMLULUK

Madde 350- Döner sermayeli işletmenin ita amiri ve saymanı, işletmenin ödeme güçlüğüne düşmemesi için her türlü tedbiri alır.

XV- İŞ PROGRAMI VE BÜTÇE

Madde 351- Döner sermayeli işletmelerce,  işletmenin bir hesap dönemi içerisinde yapacağı iş ve faaliyetlerle üretim hedeflerini gösteren bir iş programı düzenlenir.      

İş programına uygun olarak işletmenin bir yıl içinde yapacağı harcama ile elde edeceği gelir tahminlerini gösteren bir bütçe hazırlanır. Bütçe, biri harcamaları,  diğeri gelirleri gösteren iki cetvelden oluşur.

İşletmelerce gider bütçeleri hazırlanırken maliyet hesaplarındaki 3’lü kod sistemi ve bunların bölümlemeleri esas alınır.

XVI- YETKİ

Madde 352- Bu Yönetmeliğin uygulamasıyla ilgili olarak yeni hesaplar açmaya, ayrıntıları izlemek amacıyla bölümlemeler yaptırmaya, defter, belge ve cetvellerde değişiklik yapmaya, yenilerini ihdas etmeye, kurumlar vergisi mükellefi olmayan işletmelerin amortisman ve yeniden değerleme usul ve esaslarını belirlemeye, temel mali tabloları aylık dönemler itibariyle düzenlettirmeye, ayrıntılı gelir ve giderlerin dökümlerini istemeye, sürelerde değişiklik yapmaya Bakanlık yetkilidir.

SON HÜKÜMLER

Madde 353- Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde Devlet Muhasebesi Yönetmeliğinin konuya ilişkin genel hükümleri kıyasen uygulanır.

Madde 354- Bu Yönetmeliğin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan zorluk ve tereddütler hakkında Bakanlıktan alınacak talimat ve açıklamalara göre işlem yapılır.

KALDIRILAN HESAP YÖNETMELİĞİ

Madde 355- 15.02.1968 gün ve 12827 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Döner Sermaye Muhasebesi Hesap Yönetmeliği” ile bu Yönetmelikte değişiklikler yapılmasına ilişkin yönetmelik hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır.

Geçici Madde- Bu Yönetmelik ekindeki defter, cetvel, alındı ve belgelerin basım ve dağıtım işlemleri tamamlanıncaya kadar, aynı amaç için düzenlenmiş mevcut örneklerinin başlıkları düzeltilerek ve gereksiz sütunları boş bırakılarak kullanımına devam edilir. 

YÜRÜRLÜK

Madde 356- Sayıştay’ın görüşü alınan bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

YÜRÜTME

Madde 357- Bu Yönetmelik hükümlerini Maliye Bakanı yürütür.

TARIM ARAZİLERİNİN KORUNMASI VE KULLANILMASINA DAİR YÖNETMELİK

Resmi Gazete Tarihi: 13/06/2003

Resmi Gazete Sayısı: 25137

Tarım ve Köyişleri Bakanlığından:

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Amaç

Madde 1 –

Bu Yönetmeliğin amacı; 441 sayılı Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve 3202 sayılı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun uyarınca, tarım arazilerinin korunmasını ve amacına uygun bir şekilde kullanılmasını sağlamak ve bu alanların hangi zorunlu hallerde tarım dışı amaçlarla kullanılabileceğine dair usul ve esasları belirlemektir.

Kapsam

Madde 2 –

Bu Yönetmelik, tarım arazilerinin korunması ve yerleşim birimlerinin kurulması, geliştirilmesi, askeri, sanayi, ulaştırma, eğitim, sağlık, turizm, depolar, antrepolar, haberleşme, sportif ve tarımsal tesisler ile diğer amaçlar için kullanılmasına ihtiyaç duyulan tarım arazilerinin, tarım dışı amaç ile kullanılmasına izin verilmesiyle ilgili hususları kapsar. 6831 sayılı Orman Kanunu ile orman sayılan yerler, 4086 sayılı Kanunla değişik 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun ile belirlenen zeytinlikler, 4342 sayılı Mera Kanunu uygulama alanları ve 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu uyarınca uygulama alanı veya bölgesi ilan edilen yerlerde bu yönetmelik hükümleri uygulanmaz.

Tanımlar

Madde 3 –

Bu Yönetmelikte geçen terimlerin tanımları aşağıda belirtilmiştir.

a) Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığıdır.

b) Bölge Müdürlüğü: Köy Hizmetleri Bölge Müdürlükleridir.

c) İl Müdürlüğü: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İl Müdürlükleridir.

ç) Çiftçi: Bitkisel, hayvansal ve su ürünleri üretimi yaparak geçimini temin eden gerçek veya tüzel kişilerdir.

d) Tarım Arazileri: Toprak, topografya ve diğer ekolojik özellikleri bitkisel, hayvansal ve su ürünleri üretimi için uygun olan ve halihazır bu amaçla kullanılan veya ekonomik olarak imar, ıslah ve ihya edilerek bitkisel, hayvansal ve su ürünleri üretimi için uygun hale dönüştürülebilen arazilerdir.

e) Tarım Arazileri Sınıfı: Doğal özellikleri ve yapılan tarım şekline göre; nitelikleri Bakanlıkça belirlenen Mutlak Tarım Arazileri, Özel Ürün Arazileri, Dikili Tarım Arazileri, Marjinal Tarım Arazilerini ifade eder.

f) Arazi Kullanma Kabiliyeti Sınıflaması: Toprağı korumak ve özelliklerine uygun olarak planlı ve dengeli bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla I den VIII e kadar yapılan sınıflamadır.

g) Mutlak Tarım Arazisi: Bitkisel üretimde; toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin kombinasyonu yöre ortalamasında ürün alınabilmesi için sınırlayıcı olmayan, topoğrafik sınırlamaları yok veya çok az olan; ülkenin tarımsal üretiminde ülkesel, bölgesel veya yerel önemi nedeniyle tarımda kalması gereken, halihazır tarımsal üretimde kullanılan veya bu amaçla kullanıma elverişli arazilerdir.

h) Dikili Tarım Arazileri: Arazi özelliklerine bağlı kalmaksızın, sayıları; tür ve cinsine göre Bakanlıkça belirlenecek asgari sayıda meyve, asma, fındık, fıstık, gül, çay ve benzeri ağaç, ağaççık ve çalı formunda yöre ekolojisine uygun çok yıllık bitkilerin dikili olduğu arazilerdir.

ı) Özel Ürün Arazileri: Mutlak tarım arazileri ve dikili tarım arazileri dışında toprak ve topoğrafik sınırlamaları nedeniyle yöreye adapte olmuş her tür bitkisel üretim yapılamayan sadece özel bitkisel ürünlerin yetiştiriciliği ile su ürünleri yetiştiriciliğinin ve avcılığının yapılabildiği, ülkenin tarımsal üretiminde ülkesel, bölgesel veya yerel önemi nedeni ile tarımda kalması gereken arazilerdir.

i) Marjinal Tarım Arazisi: Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topoğrafik sınırlamaları nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı, yerel önemi olan ve kullanım kararlarının yerel ihtiyaçlara göre belirlendiği arazilerdir.

j) Örtü Altı Tarım Arazileri: İklim ve diğer dış etkilerin olumsuzluklarının kaldırılması veya azaltılması için cam, naylon ve benzeri malzeme kullanılarak oluşturulan örtüler altında ileri tarım teknikleri kullanılarak tarım yapılan arazilerdir.

k) Sulu Tarım Arazisi: Devlet yatırımları ile sulamaya açılmış veya sulama projesi kapsamında olan arazilerdir.

l) Kuru Tarım Arazisi: Halen sulanmayan ve ekonomik olarak sulanma imkânı bulunmayan bitki su ihtiyacının sadece doğal yağışlarla karşılanabildiği arazilerdir.

m) Tarımsal Amaçlı Yapılar: Tarımsal üretim için ihtiyaç duyulan yapılar ile tarımsal ürünlerin üretildikten sonra ilk işleme ve değerlendirmesini yapmak amacıyla işletme içerisinde inşa edilen, işletme sahibine ait yapılardır.

n) Tarımsal Amaçlı Entegre Yapılar: Tarımsal ürünlerin üretiminden sonra işlenerek fiziksel veya kimyasal özellikleri değiştirilip bir veya birden fazla yeni ürüne dönüştürülmesinin yapıldığı tesislerdir.

o) Arsa: Yerleşim alanları içinde veya dışında ilgili kuruluşlardan uygun görüş alınarak konut, sanayi, turizm ve benzeri amaçlarla yerleşim için imar planı yapılmış veya bu amaçla kullanılan planı bulunmayan kasaba, belde ve köy yoğun yerleşim alanları içinde kalan arazilerdir.

ö) Yerleşim Alanı: Konut, konaklama, turizm, sanayi, askeri ve benzeri amaçlarla planlanarak yapılaşmış veya eskiden beri bu amaçla kullanılan planı bulunmayan kasaba, belde ve köy yerleşik alanları ile arsa niteliği kazanmış arazilerdir.

İKİNCİ BÖLÜM

Tarım Dışı Faaliyetlere Arazi Tahsisinde Genel Esaslar

Uygulama Alanları İzin Mercii

Madde 4 –

Bu Yönetmeliğin 2 nci maddesinde belirtilen kanunlar kapsamı dışında kalan alanlarda, her ölçekteki bölge planları, çevre düzeni planları, nazım imar planları, mevzii imar planları, uygulama imar planları ve bunların eki imar planları ile yerleşim alanlarındaki ilave imar planları için ihtiyaç duyulan arazinin tarım dışı amaçlı faaliyetlere tahsisi İl Müdürlüğünün iznine tabidir. Bölge planları, çevre düzeni planları ve nazım imar planları gibi küçük ölçekli planlar hazırlanmadan önce ilgili kuruluşlar, planlanacak alanların sınırlarını gösteren 1/25.000 veya daha büyük ölçekli haritalarla birlikte, İl Müdürlüğüne müracaat eder. İl Müdürlükleri hazırlayacakları tarımsal özellikleri gösterir raporla birlikte, müracaatları toprak etütleri yapılmak üzere, ilgili Bölge Müdürlüklerine gönderir. Bölge müdürlüklerince hazırlanan toprak etüt raporu ve haritaları tarım dışı faaliyetlerle ilgili izinlendirme için, İl Müdürlüğüne gönderilir. İl Müdürlüğü kararını gereği için ilgili kuruluşa, istatistik bilgi derlenmesi için Bakanlığa ve Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bildirir.

Arazi Özelliklerinin ve Yetenek Sınıfının Belirlenmesi

Madde 5 –

Arazinin tarım dışına çıkarılır nitelikte olup olmadığının değerlendirilmesinde, sınıf tespiti kullanım şekli ve tarımsal özellikler esas alınır. İzinlendirilmesi talep edilen arazi mutlak tarım arazisi ise bu yönetmeliğin 9, 10, 11 ve 13 üncü maddelerinde yer alan istisnalar hariç, İl Müdürlüklerince doğrudan reddedilir. Karar, gereği için ilgilisine, bilgi için hazırlanacak rapor ile birlikte Bakanlığa gönderilir. Diğer talepler, İl Müdürlüklerinin hazırlayacağı tarımsal etüt raporu ile birlikte, 7472 sayılı Ziraat Yüksek Mühendisliği Hakkında Kanun ve buna bağlı olarak yürürlüğe konulmuş bulunan Tüzüğün yetki verdiği teknik elemanlarca, “TE- Standart – 1” dahilinde toprak etütleri yapılmak üzere, ilgili Bölge Müdürlüklerine gönderilir. Bölge Müdürlüğünce en kısa sürede hazırlanan toprak etüt rapor ve haritaları, İl Müdürlüğüne gönderilir. İl Müdürlüğü izinlendirme kararını verir. Kararını gereği için ilgili kuruluşlara, istatistik bilgi derlenmesi için Bakanlığa ve Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bildirir.

Arazinin Doğal Yapısında Değişiklik Yapılması

Madde 6 –

Tarım dışı maksatla arazi kullanmak için yapılacak izin talepleri, arazinin doğal durumu ve mevcut kullanma şekli bozulmadan önce yapılır. Bozulan arazinin nitelikleri tespit edilemediği durumlarda ve dikili alanlarda kesme veya sökme yapılarak arazinin mevcut kullanma şekli bozulduktan sonra izin talebinde bulunulması halinde, tarımsal etüt ve toprak etüt raporu düzenlenmez, uygun görüş verilmez.

Ancak, arazinin doğal durumu her ne sebeple olursa olsun tahrip edilmesi halinde, arazinin bozulmayan kısmı veya benzer özellik gösteren bitişik konumdaki arazilerden yararlanılarak tarımsal etüt ve toprak etüt raporu düzenlenir, tarım dışı amaçla kullanılıp kullanılmayacağı bu Yönetmelik hükümlerine göre İl Müdürlüğünce karara bağlanır.

Tarım Dışı Amaçla Kullanılamayacak Araziler

Madde 7 –

Bu Yönetmeliğin 9, 10, 11 ve 13 üncü maddelerinde belirtilen istisnalar hariç olmak üzere, tarım dışı amaçlarla kullanılmaya tahsis edilemeyecek araziler şunlardır.

a) Mutlak Tarım arazileri, Özel Ürün arazileri ve ekonomik olarak verimli olan Dikili Tarım Arazileri ile arazi kullanma kabiliyet sınıfı I, II, III, IV olan sulu ve I, II olan kuru tarım arazileri.

b) Drenaj yetersizliği, taşlılık veya tuzluluk gibi sebeplerle III. sınıf ve üzerindeki arazi özelliğinde bulunan, kullanılmaya açılmış veya açılmamış olsun, ıslah edilmek suretiyle I ve II. sınıf tarım arazisine dönüştürülebileceği toprak etüt raporunda belirtilen araziler.

c) Özellikleri itibarıyla tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir durumda olmakla birlikte sulama, drenaj, toprak muhafaza ve benzeri planlama veya uygulama projeleri kapsamında yer alan ve bir proje kapsamı içinde olmasa bile tarım dışı maksatlı kullanımlara tahsisleri halinde proje bütünlüğünü veya çevre arazilerdeki tarımsal kullanım bütünlüğünü bozacak durumda olan araziler.

Tarım Dışında Kullanılacak Arazilerde Öncelik Sırası

Madde 8 –

Tarım dışı amaçlı arazi kullanım ihtiyaçları öncelikle marjinal tarım arazileri içerisinden veya arazi kullanma kabiliyet sınıfı VIII. sınıf olan arazilerden karşılanır. Bu sınıf arazilerden karşılanamaması halinde VII., VI., V., IV. ve III. sınıf kuru tarım arazilerinden karşılanabilir. Ancak, bu durumda VII. sınıftan III. sınıfına doğru bir öncelik sırasının gözetilmesi zorunludur.

Tarım Dışı Amaçlarla Kullanılabilecek Kuru Tarım Arazileri

Madde 9 –

Marjinal Tarım arazilerinden başlamak kaydıyla, daha uygun alternatif araziler bulunmadığı takdirde, aşağıda belirtilen genel maksatlar için gerçek ihtiyaca cevap verecek miktarlardaki diğer kuru tarım yapılan araziler ile ekonomik verim alınamayan dikili tarım arazileri, kamu yararının gözetilmesi ve tarımsal faaliyetlere zarar vermeyecek tedbirlerin alınması kaydıyla, tarım dışı faaliyetlere tahsis edilebilir.

a) Köylerin planlı yerleşimi için mevcut yerleşik alanların çevresinde,

b) Mevcut yerleşim alanlarına ilave olarak belediye veya mücavir alan sınırları içinde ilgili belediye tarafından imar planı yapılmak istenen yerlerde,

c) Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kurulacak Organize Sanayi Bölgeleri ve Küçük Sanayi Siteleri,

d) Toplam kullanım alanı 5.000 metre kareyi geçmemek şartı ile karayolları güzergahlarında kurulacak oto yakıt satış istasyonları,

e) Katı atıkların etkisiz hale getirilmesi için yapılan tesisler ve ek tesisleri,

f) Ceza infaz kurumları ve tutukevleri yapı ve tesisleri.

Tarım Dışı Amaçlarla Kullanılabilecek Sulu Tarım Arazileri ve Diğer Araziler

Madde 10 –

Sulu tarım arazileri tarım dışı amaçlı kullanımlara tahsis edilemez. Ancak, daha uygun alternatif alanlar tespit edilemediği durumlarda aşağıda belirtilen genel amaçlar için ihtiyaca cevap verecek miktarlardaki her sınıf ve özellikte tarım arazileri, tarımsal faaliyetlerin zarar görmemesi için gerekli tedbirlerin alınması şartıyla, tarım dışı faaliyetlere tahsis edilebilir.

a) Karayolları, demiryolları, köy yolları ve benzeri yollar,

b) Su temini ve enerji üretimi amaçlı baraj, gölet, elektrik santralleri, su kuyusu ve bunlara ait ek tesisler; ham petrol ve doğalgaz arama, üretim ve depolama tesisleri ile bunlara ait ek tesisler; santral yolu, şalt merkezi, direk, pilon, kök, trafo, enerji nakil hatları, cebri boru güzergâhı, arıtma ve bunlara ait pompaj tesisleri ve güzergâhları, trafik kontrol ve güvenlik istasyonları,

c) Milli savunma tesisleri, hava alanları ve ek tesisleri,

d) Sera ve Sera Organize Sanayi Bölgeleri.

Yukarıda belirtilen genel amaçlar için yapılan müracaatlar İl Müdürlüğü tarafından incelenir ve alternatif olmadığı kanaatine varılırsa uygun görüş verilir, alternatif alan tespiti halinde müracaat İl Müdürlüğü tarafından reddedilir, kararlar gereği için ilgili kuruluşa ve hazırlanan raporla birlikte istatistik bilgi edinilmesi için Bakanlığa gönderilir.

Tarımsal Amaçlı Yapılar

Madde 11 –

Çiftçiye ait tarımsal işletmenin ekonomik olarak yürütülmesini sağlamak için gerekli boyut, hacim ve vasıfta; kümes, ahır, ağıl, depo, soğuk hava deposu, yemlik ve yem hazırlama tesisleri, mandıra, balık üretim tesisleri, arı hane, su ve yem deposu, gübre ve silaj çukuru ile ilgili olarak Bayındırlık ve İskân Müdürlüğü veya Belediyelere yapılan müracaatlar İl Müdürlüğüne intikal ettirilir. İl Müdürlüğü bu talepleri inceler ve bu tesislerin, yukarda belirtilen özelliklere uyan tesislerden olması halinde, arazi sınıflarına bakılmaksızın toplam kullanım alanı 5.000 m² yi geçmemek kaydıyla izin vererek, hazırlanacak tarımsal etüt raporu ile birlikte Bakanlığa istatistik bilgi edinilmesi için gönderir.

Tarımsal üretimi teşvik etmek maksadıyla, alternatif alan bulunamaması halinde plan ve projeleri İl Müdürlüğünce incelenip, tarımsal nitelikli olduğuna karar verilen, tarımsal ürünlerin işlenmesi ve değerlendirilmesi ile ilgili tesisler için ihtiyaç duyulan tarım arazileri, işletmenin toplam arazi varlığının 2/100 ‘ini geçmeyecek şekilde, arazi sınıfına bakılmaksızın İl Müdürlüğünce tarım dışı kullanıma tahsis edilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Tarım Dışı Faaliyetler İçin Arazi Talepleri ve Plan Değişiklikleri

Tarım Dışı Amaçlı Münferit Kullanımlar İçin İstenen Belgeler

Madde 12 –

Gerçek ve tüzel kişiler ile Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan arazilerin tarım dışı maksatlarla kullanılmak istenmesi halinde, aşağıdaki belgelerle birlikte İl Müdürlüğüne müracaat edilir. İl Müdürlüğünce bu yönetmeliğin 5 inci maddesine göre işlem yapılır.

a) Arazinin tapu kaydını gösteren krokisi ve en az 1/5000 ölçekli kadastral haritası.

b) Üzerinde arazinin yeri işaretli ve koordinat değerli 1/25 000 ölçekli haritası.

c) Tapudan alınacak arazi vasfını gösterir belge.

Plan Değişikliği Yapılmasının Esasları

Madde 13 –

Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce onaylanmış olan her tür ve ölçekteki planlarda, tarım arazisi olarak kalan alanlarda ve mücavir alan ve Belediye sınırları içinde ve dışında yapılacak her tür zorunlu plan değişiklikleri ve bu alanlarda yer alan tarım arazilerinin kullanımına ait kararlar alınmadan önce İl Müdürlüğünün uygun görüşünün alınması esastır. Planlarda ve sınırlarda yapılacak değişiklikler için, 1/25.000 veya daha büyük ölçekli haritalarla birlikte İl Müdürlüğüne müracaat edilir.

İl Müdürlüğü aşağıdaki zorunlu haller için plan değişikliği iznini verebilir:

a) Planlı alan Belediye veya mücavir alanı içerisinde ise; Belediye hizmetlerinin yürütülmesi ve alt yapı tesisleri için inşa edilecek yapılara yönelik ilgili belediye tarafından yapılan arazi talepleri,

b) Planlı alan Belediye veya mücavir alanı içinde veya dışında olması halinde;

1) Tarımsal üretimi teşvik etmek amacıyla kurulmuş tarımsal ürünlerin işlenmesi ve değerlendirilmesi ile ilgili entegre nitelikli sanayi tesislerinin geliştirilmesi ve rekabet gücünün arttırılması için, mevcut yapılara ilave tesislerin kurulmasına yönelik arazi talepleri,

2) Diğer sanayi tesislerinin bulunduğu planlı alanlarda; sanayi tesislerinin rekabet gücünün arttırılması için ihtiyaç duyulan, ileri teknoloji kullanımı sağlayarak üretimi artıracak ve mevcut tesislerle entegre çalışma zorunluluğu bulunan ilave tesislerin kurulmasına yönelik arazi talepleri,

Bu madde kapsamında yukarıda sayılan zorunlu haller için ihtiyaç duyulan araziler; öncelikle tarım dışı kullanım planı bulunan tesislere sınır ve düşük potansiyelli kuru tarım arazilerinden karşılanır; eğer böyle bir arazi yok ise gerçek ihtiyaca cevap verecek miktarda alan mevcut planlı alana sınırı olan diğer tarım arazilerinden karşılanabilir.

İtiraz

Madde 14 –

Tarım dışı amaçlı münferit arazi kullanımları için verilen karara en fazla iki defa itiraz edilir. Verilen karar veya etütlerine yapılacak itiraz, Bakanlığa veya ilgili il müdürlüğüne yapılır. Karar ve tarımsal etütlerle ilgili itiraz, Bakanlık tarafından değerlendirilir. Toprak etütleri için yapılan itirazın değerlendirilmesi Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılır. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü itirazı inceledikten sonra görüşünü Bakanlığa bildirir.

İtiraz için yatırılacak ücretler bu Yönetmeliğin 15 inci maddesinde bahsedilen ücretlerin iki katı olarak ilgili döner sermaye işletmelerine yatırılır. İtiraz sahibi itirazında haklı olur ise, aynı yıl içerisinde talep etmesi halinde itiraz ücretleri iade edilir.

Etüdün Ücretlendirilmesi

Madde 15 –

Kamu kurum ve kuruluşları hariç, gerçek ve tüzel kişilerin tarım dışı amaçlarla kullanmak istedikleri arazilerde yapılacak incelemeler için, Bakanlıkça tespit edilecek ücret İl Müdürlüğü döner sermaye işletmelerine yatırılır. Toprak etüt ücretleri Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce belirlenir ve ilgili Köy Hizmetleri Bölge Müdürlüğü döner sermaye işletme hesabına yatırılır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Diğer Hükümler

Genelge ve Talimat Hazırlanması

Madde 16 –

Bakanlık, bu Yönetmeliğin uygulanmasını sağlamak ve kolaylaştırmak maksadıyla genelge ve talimat çıkarmaya yetkilidir.

Yürürlükten Kaldırılan Mevzuat

Madde 17 –

Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren 10/08/2001 tarihli ve 24489 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılmasına Dair Yönetmelik” ek ve değişiklikleri ile birlikte yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

Madde 18 –

Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 19 –

Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür.

Resmî Gazete Tarihi: 13.06.2012 Resmî Gazete Sayısı: 28322

ORMAN KÖYLÜLERİNİN KALKINDIRILMALARININ DESTEKLENMESİ FAALİYETLERİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1 –

(Değişik: RG-4/11/2013-28811)⁽¹⁾ 

(1) Bu Yönetmeliğin amacı, ormanların korunması, geliştirilmesi, işletilmesi ve genişletilmesi hedeflerine ulaşmak üzere, orman köylülerinin kalkındırılmalarına katkıda bulunmak ve ormanlara olabilecek baskıyı azaltmak için orman köylülerine, kooperatiflere ve kooperatif üst kuruluşlarına verilecek kredi ve hibenin kullanım usul ve esaslarını belirlemektir.

Kapsam

MADDE 2 –

(Değişik: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾

(1) Bu Yönetmelik, elde edilen gelirler ile bu gelirlerden yapılacak harcamaları, verilecek kredi ve hibenin çeşitlerini, genel ve özel şartlarını, esaslarını, vade ve faiz hadlerini yıllık iş programının hazırlanmasını, uygulanmasını ve gelirlerin takibini kapsar.

Dayanak

MADDE 3 –

(Değişik: RG-8/8/2020-31207) 

(1) Bu Yönetmelik, 19/4/2012 tarihli ve 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 sayılı Cumhurbaşkanlığına Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 334 üncü maddesinin birinci fıkrasının (j) bendine, 338 inci maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendine ve 340 ıncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 –

(1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) (Değişik: RG-8/8/2020-31207) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,

b) Banka hesabı: T.C. Ziraat Bankasında açılan Orman Köylüleri Kalkındırma Gelirleri Hesabını,

c) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) Ferdi kredi: Orman köylerinde yaşayan her (Değişik ibare: RG-2/4/2024-32508) hane halkından yalnız bir kişiye verilen krediyi,

ç) Genel Müdürlük: Orman Genel Müdürlüğü ve bağlı birimlerini,

d) Kalkınma havzası: Orman köylerinin kalkındırılması amacıyla hazırlanan plan ve projelerin kapsadığı il, ilçe veya havza bazındaki alanı,

e) Kanuni faiz: 4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanuna göre Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen faiz oranını,

f) Kooperatif: Orman köylerinde oturan köylülerce, kendi aralarında 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’na göre kurulmuş veya durumları mezkûr Kanun hükümlerine intibak ettirilmiş, çok amaçlı tarımsal kalkınma kooperatiflerini,

g) Kooperatif kredisi: Kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarına verilen krediyi,

ğ) Kooperatif üst kuruluşları: Kooperatiflerin kendi aralarında Kooperatifler Kanununa göre kurdukları veya sonradan ortak oldukları birlikler ile bu birliklerin bağlı olduğu ormancılık kooperatifleri merkez birliğini,

h) Muhasebe birimi: Genel Müdürlük muhasebe işlemlerinin yürütüldüğü birimi,

ı) (Mülga: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾  

i) (Mülga: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾

j) (Değişik: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾ Orman köylüsü: Orman köyü/mahallesinde kredi ve hibe tespit tarihi itibarıyla en az bir yıl süreyle ikamet etmekte olan halkı,

k) (Değişik: RG-4/11/2013-28811)⁽¹⁾   Orman köyü: Mülki sınırları içerisinde Devlet ormanı olan köyler ile daha önce orman köyü iken 12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı Kanunla mahalleye dönüşen yerleri,

l) Yatırım dönemi: Kredinin açıldığı tarihten kredi uygulamasının sona erdiği tarihe kadar geçen süreyi,

m) Ödemesiz devre: Kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarında kredi uygulamasının sona erdiği tarihten itibaren bir yılı, ferdi kredilerde ise ilk kademe kredisinin verildiği tarihten itibaren 1 ilâ 4 yılı,

n) (Ek: RG-4/11/2013-28811)⁽¹⁾  Hibe: Proje uygulaması için gerekli girdilerin teminine ilişkin harcamaların geri ödemesiz tutarı,

o) (Ek: RG-2/4/2024-32508) Hane halkı: Aynı konutta ikamet eden bir veya birden fazla kişiden oluşan topluluğu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Gelirler, Gelirlerin Takibi ve Ödeneğin Kullanım Alanları

Gelirler ve gelirlerin takibi

MADDE 5 –

(1) Orman köylüleri kalkınma gelirleri;

a) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 31, 32, 33 ve 35 inci maddeleri gereğince verilenlerle, dış memleketlere ihraç edilenler hariç olmak üzere Devlet orman işletmelerinden tomruk, yarı mamul kereste ve odun dışı orman ürünü alanlardan satış bedeli üzerinden (Değişik ibare: RG-8/8/2020-31207) Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlenen yüzde (%) oranında alınacak ürün satış payından,

b) 6831 sayılı Kanun ve 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu hükümleri gereğince verilecek izin veya irtifak haklarına dayanılarak; Devlet ve diğer kamu tüzel kişileriyle özel hukuk tüzel kişilerince kâr gayesi bulunmaksızın ve kamu yararına hizmetlerde kullanılmak üzere yapılacak tesisler dışındaki her türlü tesisin, proje toplam bedelinin orman sahasına isabet eden kısmından yüzde üç (%3) oranında alınacak tahsis payından,

c) Devlet orman işletmelerinin senelik safi kârlarından yüzde on (%10) oranında alınacak kâr payından,

ç) Kullandırılmış kredilerin geri dönüşü, her türlü faiz, bağış ve diğer gelirler ile 19 uncu madde gereğince icra yoluyla tahsil olunacak tutarlardan,

d) Bütçe ödeneğinden,

meydana gelir.

(2) Bu gelirlerin tahsili için düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden ve harçtan muaftır.

(3) Yukarıda belirtilen gelirler ile kullandırılan kredilerin geri dönüşleri, bu Yönetmelik dâhilinde bağlı bulundukları İşletme Müdürlükleri tarafından takip edilir. Bu kredilerden dönem sonu itibarıyla vadesi bir yıl veya daha az süre kalan tutarlar ile vadesinden önce tahsil edilmesi gereken tutarlar muhasebe kayıtlarına alınmak üzere bölge müdürlüğü muhasebe birimine bildirilir. Kredilerin geri dönüşleri hususunda eksik ve yanlış bildirimden doğan sorumluluk İşletme Müdürlerine aittir.

(4) (Değişik: RG-4/11/2013-28811)⁽¹⁾  Gelirler, Genel Müdürlük ile Banka arasında yapılacak protokol uyarınca Genel Müdürlük adına T.C. Ziraat Bankasında açılan Orman Köylüleri Kalkındırma Gelirleri hesabına yatırılır. Bu hesapta toplanan tutarlar, Banka tarafından (Değişik ibare: RG-2/4/2024-32508) aynı gün ilgili bölge müdürlüğü muhasebe birimi hesaplarına aktarılır.

(5) Bu tutarlar, Genel Müdürlük muhasebe birimince bütçeye gelir kaydedilir. Bu gelirlerden iadesi gereken tutarlar, bölge müdürlüğü muhasebe birimince usulüne uygun olarak iade edilir.

Ödeneğin kullanım alanları

MADDE 6 –

(1) Genel Müdürlük bütçesine orman köylülerinin kalkındırılması ve desteklenmesi amacıyla konulan ödenek, aşağıda belirtilen giderlere kullanılır.

a) Plan ve projeler yapılmasına ilişkin giderler.

b) Plan ve projelerde önerilen hizmetleri yapmak için verilecek krediler.

c) Bu hizmetlerle ilgili uygulama, tanıtım ve deneme amaçlı giderler.

ç) (Mülga: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾

d) Plan ve projesi yapılmış alanlar ile bu alanlar dışında kurulmuş ve bu Yönetmelikte öngörülen şartları taşıyan kooperatif veya kooperatif üst kuruluşlarına Genel Müdürlükçe onaylanmış projelerine dayalı olarak verilecek krediler.

e) (Mülga: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾

f) Toplulaştırılması veya merkezi köy olması kararlaştırılmış, imar planı yapılmış olan orman köylerinde; muhtaç köylülere, merkezi yerde yapacakları konutlar ve tarımsal tesislerden işletme binaları, ahır, samanlık, kümes ve benzerleri için verilecek krediler.

g) Yapılan tahsilâtlardan fazla alındığı anlaşılanların iadesi.

ğ) Orman Kanununun 35 inci maddesinde yer alan yapı sistemlerinin geliştirilmesi ve iyileştirilmesi amacı ile hizmetlerin yapılmasına ilişkin giderler.

h) Orman köylülerinin ekonomik ve sosyal kalkınmasına katkısı bulunacağı öngörülen ürünlerin tanıtım ve deneme amaçlı kullanımı için yapılacak giderler.

ı) Orman köylülerinin ekonomik ve sosyal kalkınmasına ilişkin yapılan hizmetlerin gerektirdiği mal ve hizmet alımlarına ilişkin giderler.

Hibenin kullanım esasları

MADDE 7 –

(Başlığı ile birlikte değişik: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾  

(1) Hibe ödeneği, bütçe gelirlerinden sağlanır.

(2) Hibe konuları şunlardan oluşur:

a) Orman köylülerinin ekonomik ve sosyal kalkınmasına katkısı bulunacağı öngörülen ürünlerin tanıtım ve deneme amaçlı kullanımı için yapılacak harcamalar.

b) Ferdi, kooperatif ve kooperatif üst kuruluş projeleri.

c) Mücbir sebepler ile orman köylülerinin uğradıkları zararın giderilmesine ilişkin harcamalar.

(3) Hibe desteği, bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen konular için her yıl Genel Müdürlükçe belirlenecek oranlarda verilebilir.

(4) Hibe sözleşmesi, 17 nci maddenin birinci fıkrasına göre düzenlenir.

(5) Hibe ödemeleri, 18 inci maddenin ikinci ve beşinci fıkralarına göre gerçekleştirilir.

(6) Taahhüt ihlâlinde verilen hibenin tamamı bu Yönetmeliğin 19 uncu madde hükmüne göre geri alınır.

Sosyal nitelikli kredilere ait harcamalar

MADDE 8 –

(1) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) Sosyal nitelikli kredilere ait harcamalar şunlardan oluşur.

a) Ormana olan baskıyı azaltıcı (Değişik ibare: RG-8/8/2020-31207) ve/veya yaşam kalitesini iyileştirici projeler,

b) Yenilenebilir enerji kaynakları ile ilgili projeler.

(2) Birinci fıkra kapsamında; köylülere, kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarına Genel Müdürlükçe ayni veya nakdi kredi olarak verilebilir.

Ekonomik nitelikli kredilere ait harcamalar

MADDE 9 – (1) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) Ekonomik nitelikli kredilere ait harcamalar şunlardan oluşur.

a) Orman köylüsüne gelir getirici ve uygulanabilir projeler,

b) Ev kadınları için mikrokredi projeleri.

(2) (Ek: RG-22/2/2017-29987) Birinci fıkra kapsamında; köylülere, kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarına Genel Müdürlükçe ayni veya nakdi kredi olarak verilebilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Kredi İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar

Köylü katkısı

MADDE 10 –

(Değişik: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾  

(1) Orman köylülerine, kooperatiflere ve kooperatif üst kuruluşlarına verilecek aynî ve nakdî kredi desteğinde aşağıdaki şartlar aranır:

a) Sosyal kredi niteliği taşıyan, 8 inci maddede belirtilen hizmet ve faaliyetlerde köylü katkısı (Değişik ibare: RG-2/4/2024-32508) proje tutarının en az yüzde üçü (%3) oranında uygulanır.

b) Ekonomik kredi niteliği taşıyan, 9 uncu maddede belirtilen hizmet ve faaliyetlerde, proje tutarının en az yüzde onu (%10) oranında köylü katkısı aranır.

c) Kooperatif veya kooperatif üst kuruluşlarının kredi ile karşılanacak finansman ihtiyacı, proje tutarından özkaynak ve aynı proje için diğer kamu kuruluşlarınca sağlanan veya sağlanacağı belgelendirilen kredi ve hibe düşülerek tespit edilir.

ç) Kooperatif veya kooperatif üst kuruluşlarınca uygulanacak ekonomik amaçlı odun dışı orman ürünleri ile ilgili yeni projelerde toplam proje tutarının yüzde beşi (% 5), diğer ekonomik amaçlı yeni yatırım projeleri ile işletme sermayesi projelerinde proje tutarının en az yüzde onu (%10), modernizasyon ve genişletme projelerinde proje tutarının en az yüzde yirmi beşi (%25), oranında öz kaynak katkısı aranır. Arsa payı, proje sabit yatırım tutarının yüzde beşini (%5) geçemez. Kooperatif veya kooperatif üst kuruluşlarınca uygulanacak sosyal amaçlı projelerde öz kaynak katkısı (Değişik ibare: RG-2/4/2024-32508) proje tutarının en az yüzde onu (%10) oranında uygulanır.

d) Kooperatif veya kooperatif üst kuruluşlarına verilecek kredilerde kooperatiflerin sorumluluk sınırı göz önünde bulundurulur. Kooperatif üst kuruluşlarına verilecek kredi desteğinde, kooperatif üst kuruluşunun ve uygulanacak projeye katılan kooperatiflerin orman köylerinde kurulmuş olması şartı aranır.

Kredi verilme şartları

MADDE 11 –

(1) Orman köylerinde oturan halkın bu Yönetmelikte belirtilen ferdi kredilerden yararlanabilmeleri için;

a) Şahsın Genel Müdürlüğe (Mülga ibare: RG-8/8/2020-31207) (…) başvuruda bulunması,

b) (Mülga: RG-22/2/2017-29987) 

c) (Değişik: RG-2/4/2024-32508) Orman köylüsü olması,

ç) (Değişik: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾  Verilecek krediyi bildirilen şartlara göre kullanmayı ve geri ödemeyi (Ek ibare: RG-2/4/2024-32508) kredi sözleşmesi ile taahhüt etmiş olması,

d) (Mülga: RG-22/2/2017-29987)

e) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) Daimî işçi, memur ve esnaf olmaması,

f) Özellikle merkezi köylerde bilgi-görgü mübadelesi ve eğitim kolaylıkları nedenleri ile küçük sanayi tesisleri, el ve ev sanatları konularında kredi alacakların, kapalı ve sağlık şartlarına uygun iş yerlerinin bulunması veya bu gibi iş yerlerini yaptırmayı kabul ettiğine dair yazılı beyanı,

gerekir. (Ek cümle: RG-2/4/2024-32508) Ancak genel hayata etkili afet bölgesi ilan edilen yerleşim yerlerinden orman köylerine taşınanlara, afet ilanı tarihinden itibaren bir yıl içerisinde başvurmaları halinde, 4’üncü maddenin birinci fıkrasının (j) bendindeki orman köylüsü tanımındaki ikamet süresi, üç ay olarak uygulanır.

(2) (Değişik: RG-8/8/2020-31207) Konu ile ilgili eğitim görmüş veya o konuda çalışmakta olanlar tercih edilir. Ayrıca şehidin dul ve yetimleri ile anne-baba, kardeşleri ve gaziler öncelikli olarak kuraya tabi tutulmadan kredilerden yararlandırılırlar.

(3) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) Ekonomik konularda 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen konular haricinde her (Değişik ibare: RG-2/4/2024-32508) hane halkından yalnız bir kişiye kredi verilir. Borcunun tamamını Genel Müdürlükçe belirlenen geri ödeme planına göre aksatmadan bitirenlere sosyal ve ekonomik amaçlı yeni bir kredi verilebilir. Yine doğal afet gibi nedenlerle daha önce kredilendirilen ve kredi borcu devam eden aile işletmelerinin toplam proje tutarının yüzde otuz ve üzerinde hasar görmesi ve bu durumun hasar tespit komisyonlarınca belirlenmesi hâlinde bir defaya mahsus olmak üzere tesisin yeniden faaliyete geçirilmesi amacıyla ek kredi verilebilir.

(4) (Mülga: RG-22/2/2017-29987)

(5) Orman köylerinde kurulan kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarının kredilerden yararlanabilmesi için;

a) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) Kooperatifçilik amaç ve ilkelerine uygun, ortakların sosyo-ekonomik ihtiyaçlarının giderilmesine yarayan, istihdam sağlayıcı, ortakların ürünlerini ve iş gücünü değerlendirici nitelikte projeler olması,

b) Kooperatifler Kanunu’nda ve ana sözleşmede belirtilen tüm yükümlülüklerini yerine getirmiş, muhasebe defterlerini usulüne uygun tutmuş olması,

c) Yasal süresi içinde son genel kurul toplantısını yapmış, faaliyet göstereceği merkez köyün ve faaliyet alanının genel kurulca veya ana sözleşmeyle belirlenmiş olması,

ç) Uygulanacak projenin; kooperatif genel kurulunda, toplam ortak sayısının en az yüzde elli biri tarafından (%51) kabul edilmesi ve Genel Müdürlük onayından geçmiş olması,

d) Kooperatifin merkez edindiği köydeki hanelerin en az yüzde elli birinin (%51) kooperatifte temsil edilmesi, kooperatif üst kuruluşlarında ise kuruluşa üye kooperatiflerin yüzde elli biri tarafından (%51) kabul edilmesi,

e) Uygulanacak projenin kapasitesine uygun olarak yeteri kadar köyden kapasite oranında ortak alınması,

f) (Değişik: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾ Projeli faaliyetlerle ilgili kredinin kullanılabilmesinde, 10 uncu maddenin birinci fıkrasının (ç) bendindeki katkı paylarının kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarının özkaynaklarınca öncelikle gerçekleştirilmiş bulunması,

g) Her kademe kredi tahsisinden önce, kooperatif veya kooperatif üst kuruluşları tarafından 18 inci maddedeki esasların yerine getirilmiş olması,

ğ) Projeyi uygulamaya devam ettiğinin, standart form ve talimatlara göre belirlenmiş olması,

h) Kooperatiflerin konusu gereği projeli faaliyetlerinde, arsa, bina ve tesislerin yer aldığı alanların; tapulu veya yatırımın ekonomik ömrü süresince kiralanmış olması,

şartları aranır.

(6) Proje geri ödemesi bitmeden revizyon, modernizasyon veya ek işletme sermayesi için kredi verilmez.

(7) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) Öncelik daha önce kredi kullanmamış kooperatiflerde olmak kaydıyla, borcunun tamamını Genel Müdürlükçe belirlenen geri ödeme planına göre aksatmadan bitiren kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarına yeni bir kredi verilebilir.

(8) Proje uygulamasına başlanan veya ek kredi verilen köylerin beldeye dönüşmesi hâlinde de proje tamamlanıncaya kadar uygulamaya devam edilir.

(9) (Mülga: RG-22/2/2017-29987)

(10) Ferdi krediler için faaliyet çeşidine göre verilecek kredi üst limitleri her yıl Genel Müdürlükçe belirlenir.

Projelerin hazırlanması

MADDE 12 –

(1) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (b) bendi hariç olmak üzere sosyal ve ekonomik konulardaki ferdi kredilendirmeye esas tip projeler her yıl yeniden hazırlanır ve Genel Müdürlükçe onaylanır.

(2) Kooperatif kredilerinde ise; proje konularına göre Genel Müdürlüğün belirleyeceği ilkeler doğrultusunda projeler kooperatiflerce hazırlanır, Genel Müdürlükçe incelenerek uygun görülenler onaylanır.

(3) Kooperatif projeleri;

a) Yeni yatırım projeleri,

b) Modernizasyon projeleri,

c) Genişletme (tevsî) projeleri,

ç) İşletme sermayesi projeleri,

şeklinde hazırlanır.

Başvuru

MADDE 13 –

(Değişik: RG-8/8/2020-31207) 

(1) Bu Yönetmelikte belirtilen her türlü kredi başvurusu dilekçe, e-devlet veya Kurumun resmi elektronik ortamı üzerinden yapılabilir.

Kredilerde öncelik (Değişik başlık: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾  

MADDE 14 –

(1) Ferdi, kooperatif ve kooperatif üst kuruluşları kredilerinin dağılımında;

a) Deprem, yangın, sel, toprak kayması gibi afetlerde zarara uğramış olanlara,

b) (Değişik: RG-8/8/2020-31207) Ağaçlandırma, erozyon kontrolü, silvikültür gibi ormancılık çalışmalarının en yoğun olduğu, orman-halk ilişkilerinin sorunlu olduğu ve milli gelirin en düşük olduğu köylere,

öncelik verilir.

(2) Ayrıca, orman köylerinde kurulmuş veya kurulacak kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarından;

a) Orman ürünlerinin tüketimini azaltıcı ve israfını önleyici ve orman-halk ilişkilerine olumlu etkide bulunacak konularda proje uygulayacaklara ve özel projeler uygulanan kalkınma havzalarına,

b) Ferdi kredi verilmek suretiyle açılmış aile işletmelerinin girdilerini karşılayacak veya bu işletmelerin pazarlama sorunlarına çözüm getirecek proje uygulayacaklara,

c) Genel Müdürlüğün hizmet politikasına uygun, Bakanlığın çalışmalarına destek olacak projelere,

öncelik verilir.

Faiz oranları

MADDE 15 –

(Değişik: RG-8/8/2020-31207) 

(1) Orman köylülerine kullandırılan ferdi, kooperatif ve kooperatif üst kuruluşları kredilerinden faiz alınmaz.

(2) Dış kaynaklı projeler kapsamında özel amaçlı kredi sağlayan kuruluşlardan kaynak temin edilmesi hâlinde; bu kaynaklar ve bunun karşılığı bütçeye konulacak tutar, kaynak sağlayan kuruluşun öngördüğü faiz oranı ve diğer şartlara uygun olarak kullandırılır.

Borçlandırma

MADDE 16 –

(1) Ferdi kredilerde; borçlandırma işlemi kredi kullanan şahıs üzerine yapılır.

(2) Kooperatif veya kooperatif üst kuruluşlarına verilecek krediler için, Kooperatifler Kanunu ve ana sözleşmeye uygun olarak, sorumluluk sınırı limiti içinde kooperatif veya kooperatif üst kuruluşlarının yönetim kurulu borçlandırılır.

(3) Sorumluluk sınırı üzerinde kredi tahsisi yapılmaz.

Teminat

MADDE 17 –

(Değişik: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾  

(1) Krediden yararlanacak kişi, kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarından istenecek teminatlar şunlardır:

a) Kişilerden kredi sözleşmesi (Ek ibare: RG-8/8/2020-31207) ile birlikte kefil veya ipotek senedi.

b) Kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarından noter onaylı kredi sözleşmesi, banka teminatı veya ipotek senedi.

Kredi kullandırma esasları

MADDE 18 –

(1) Yıllık programına alınan ferdi ve kooperatif projelerinden önceki yıllardan devam eden projelerin bitirilmesi için yeterli ödenek ayrılması esastır.

(2) (Değişik: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾  Kredi desteği, Makam Onayı’nda belirtilen esaslara göre fatura, müstahsil makbuzu, avans makbuzu gibi belgelere istinaden düzenlenecek gerçekleşme raporuna bağlı olarak yapılır.

(3) İhale yapılması gereken projelerde; ihale işlemlerinin sorumluluğu Kooperatifler Kanunu gereğince kooperatif yönetim kuruluna aittir. Genel Müdürlük, ihalelerde gözlemci bulundurur.

(4) Krediler, Genel Müdürlükçe belirlenecek kademeler hâlinde ve kontrollü olarak kullandırılır.

(5) (Ek: RG-4/11/2013-28811)⁽¹⁾  (Değişik: RG-22/2/2017-29987) Kişi ve kooperatiflerin kredi tutarları, kredi tahsisine ait Makam Onayı, kredi sözleşmesi ve gerçekleşme raporunun ekinde bulunduğu ödeme emrine istinaden kredi sahibinin veya kooperatifin banka hesaplarına aktarılır.

Taahhüt ihlâli

MADDE 19 –

(Başlığı ile birlikte değişik: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾  

(1) Yatırım döneminde, Genel Müdürlükçe onaylanmış plan ve projeye uyulmaması taahhüt ihlâlidir.

(2) İşletme döneminde kredi ile edinilen taşınır ve taşınmazların amacına uygun kullanılmaması, Genel Müdürlükten izin alınmaksızın kiraya verilmesi, devredilmesi, satılması ve sözleşmede belirtilen hükümlere uyulmaması halleri taahhüt ihlâlidir.

(3) Yatırım döneminde, ihlâlin tespiti halinde kişi veya kooperatife; aykırı durumların doksan gün içinde düzeltilmesi için tebligat yapılır. Verilen sürenin sonunda uyarılan hususların yerine getirilmediği anlaşıldığında bakiye borç muaccel hale gelir ve kredinin verildiği tarihten itibaren geri alma tarihindeki kanuni faizi ile birlikte geri alınır.

(4) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) İşletme döneminde ise, ihlâlin tespiti halinde kişi veya kooperatife, aykırı durumların doksan gün içinde düzeltilmesi için tebligat yapılır. Verilen sürenin sonunda uyarılan hususların yerine getirilmediği anlaşıldığında bakiye borç muaccel hale gelir ve ihlalin tespit edildiği tarihten itibaren geri alma tarihindeki kanuni faizi ile birlikte geri alınır.

(5) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) İcra takibine geçilen kooperatiflerin durumu, talepleri halinde bölge müdürlüğünce kurulacak bir komisyon tarafından incelenerek rapora bağlanır. Raporun Genel Müdürlükçe uygun görülmesi halinde, bir defaya mahsus olmak üzere eski sözleşme iptal edilerek yeni sözleşme yapılır. Sözleşmede proje konuları da dikkate alınarak en çok 7 yıla kadar yeni bir ödeme planı düzenlenebilir. Bu durumda borcun muaccel olduğu tarihten başlamak üzere yürürlükte olan kanuni faiz uygulanır. Bu durumda tüm yargılama giderleri ile icra masrafları ve vekalet ücretleri kooperatif tarafından karşılanır.

(6) (Ek: RG-8/8/2020-31207) Yatırım ve işletme dönemlerinde taahhüt ihlalinin tespiti halinde ihlalin giderilmesi için üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen hükümler bir defaya mahsus uygulanır. Taahhüt ihlalinin tekrarı durumunda üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen süreler uygulanmaksızın, bahsi geçen fıkralardaki muacceliyet ve geri alma hükümleri uygulanır.

Ödeme planı

MADDE 20 –

(1) (Değişik: RG-22/2/2017-29987) Verilecek krediler için Genel Müdürlükçe geri ödeme planı düzenlenir.

(2) Orman köylülerine, kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarına yapılacak kredi yardımlarından, projelerinde belirtilen yatırım dönemi ve ödemesiz devre vade içinde olup, taksit alınmaz.

(3) Yatırım dönemi üç yılı geçemez.

(4) Ödemesiz devre, Genel Müdürlükten kaynaklanan sebeplerle veya meyvecilik, bağcılık gibi yılı içinde tamamlanamayan ve ertesi yıla devreden işlerde projenin bitim tarihinden itibaren başlar.

(5) (Mülga: RG-8/8/2020-31207) 

Geri alma

MADDE 21 –

(Değişik: RG-8/8/2020-31207) 

(1) Kredi ödeme sonrası borçluya verilen geri ödeme planı birinci tebligat yerine geçmekte olup, geri ödeme planında belirtilen tarihlerde taksitlerden birini ödemeyen borçluların bakiye borçları muaccel hâle gelmekle birlikte, bu durumda olan borçlulara, işletme müdürlüğünce dört aylık ek süre verilerek ikinci tebligat yapılır. Taksit tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süre için her taksitte en geç dört ayı geçmemek şartıyla, yürürlükteki kanuni faizi ile birlikte ödeyenlere muacceliyet hükümleri uygulanmaz. Dört aylık ek sürenin sonunda kanuni faizi ile birlikte taksitini ödemeyen borçluların dosyası icra takibine esas olacak şekilde İşletme Müdürlüğü Hukuk Birimine iletilir.

(2) Taksit tutarının ek süre içerisinde eksik ödenmesi halinde, taksit tutarından ödenen tutar düşülür. Kalan taksit tutarı, ödeme gününde gecikilen süre için hesaplanacak kanuni faizi ile birlikte geri alınır.

(3) Taksit tutarının ek süre içerisinde ödenmemesi halinde, ödenmemiş borç ile kullandırılan hibenin tamamı; borcun muaccel olduğu tarihten geçerli olmak üzere muacceliyet tarihindeki kanuni faizi ile birlikte icra yoluyla tahsil edilir.

(4) Borçlular, borçlarını taksitin vade tarihinden önce diledikleri tarihte kapatabilirler.

(5) Taksit tutarından fazla ödeme yapılması halinde fazla ödenen tutar bir sonraki taksitten düşülür.

(6) Kredi sahibi aldığı krediden dilekçe ile başvurup bölge müdürlüğünce onaylanması durumunda vazgeçebilir. Bu durumda vazgeçme tarihi itibarıyla borcu ve aldığı hibeyi ödemesi esastır. Vazgeçme dolayısıyla borç kapatma nedeniyle vade sonuna kadar işletme kontrolü yapılmaz. Vazgeçen kişiye yeniden kredi verilmez. Kredi sahibinin ölümü veya tedavisi süreklilik gerektiren hastalığa yakalandığının raporlanması durumunda borçlunun veya varislerinin vazgeçme talepleri halinde kalan borcun ödenmesi esastır. Verilen hibe borçludan veya varislerinden tahsil edilmez.

Borç erteleme

MADDE 22 –

(1) Borçlu, Genel Müdürlükçe kabul edilebilir bir sebeple borç taksitini zamanında ödeyemez ise; borç taksiti ferdi kredilerde toplam 12 ayı geçmemek üzere bir defa, kooperatif ve kooperatif üst kuruluşları kredilerinde ise her proje için toplam 15 ayı geçmemek üzere en fazla iki defa ertelenebilir. Erteleme hangi taksitten başlıyorsa, bu taksit dâhil taksitlerin ertelenen süre kadar ileriye atılmasından doğan erteleme faizi olarak kanuni faizin 1/4’ü uygulanır ve faiz tutarı hesaplanarak o yıla ait taksit ile birlikte tahsil edilir.

(2) (Değişik ibare: RG-8/8/2020-31207) Deprem, sel, doğal afet, salgın hastalık gibi mücbir sebep hallerinde fertlerin, kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarının uygulama projelerinde yüzde kırkın (%40) üzerinde hasar meydana geldiği, bölge müdürlüğünce oluşturulacak bir komisyon tarafından tespit edilmesi hâlinde; fertlerin, kooperatiflerin ve kooperatif üst kuruluşlarının ödenmeyen kredi borçları, Genel Müdürlüğün uygun görmesi hâlinde, ferdi projeler için 10 yılı, kooperatif projeleri için 12 yılı geçmemek şartı ile yeni bir ödeme planına bağlanır. Süre uzatımında projesinde belirlenen vade süreleri dikkate alınmaz. Erteleme faizi olarak kanuni faizin 1/4’ü oranında faiz uygulanır.

(3) Uygulanmakta olan kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarının projesinde, fiilen kooperatif mülkiyetinde bulunan, projede öngörülen kapasitenin en az yüzde ellisi (%50) ile çalışmakta olan ve geri ödeme planına bağlanmış taksitlerini ödemekte güçlük çeken kooperatif veya kooperatif üst kuruluşlarının durumlarının Bölge Müdürlüğünce oluşturulacak komisyon tarafından tespiti hâlinde, ödenmeyen kredi borçları Genel Müdürlüğün uygun görüşü ile 12 yılı geçmemek üzere yeni bir ödeme planına bağlanır. Süre uzatımında projesinde belirlenen vade süreleri dikkate alınmaz. Ertelenen her yıl için kanuni faiz uygulanır ve ilgili taksitlere ilave edilir.

(4) (Ek: RG-8/8/2020-31207) Deprem, sel, doğal afet, salgın hastalık gibi mücbir sebep hallerinde, kredi desteği verilen orman köylüleri ve kooperatiflerin kırkbeş gün içerisinde talepleri halinde, bölge müdürlüğünce tanzim edilecek raporun Genel Müdürlükçe uygun görülmesi durumunda, kredi taksitleri 1 yıla kadar faizsiz olarak ertelenebilir.

Düzenleme yapma yetkisi

MADDE 23 –

(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin hususlar Genel Müdürlükçe çıkarılacak genelge ile belirlenir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Yürürlükten kaldırılan mevzuat

MADDE 24 –

(1) 31/12/2005 tarihli ve 26040 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Orman Köylüleri Kalkınma Hizmetlerine İlişkin Esas ve Usuller yürürlükten kaldırılmıştır.

Önceden kullandırılan kredilerin durumu

GEÇİCİ MADDE 1 – (Ek: RG-4/11/2013-28811) ⁽¹⁾  

(1) 2012 yılından önce kredi kullananların bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra muaccel hale gelen borçlarına kanuni faiz uygulanır.

Yeni koronavirüs (Covid-19) salgını nedeniyle borç erteleme

GEÇİCİ MADDE 2 – (Ek: RG-30/4/2020-31114)⁽²⁾

(1) Yönetmelik hükümlerine göre kredilendirilen fert ve kooperatiflerin, 1/4/2020 tarihinden itibaren 3 aylık döneme ilişkin tahsil edilmesi gereken kredi taksitleri, başvuru şartı aranmaksızın 3 ay süreyle ertelenir. Bu süreleri bitiminden itibaren 3 aya kadar uzatmaya Tarım ve Orman Bakanı yetkilidir. Bu alacaklar için erteleme süresince herhangi bir faiz tahakkuk ettirilmez.

6/2/2023 tarihinde vuku bulan depremler dolayısıyla kredi taksitlerinin ertelenmesi

GEÇİCİ MADDE 3– (Ek: RG-23/2/2023-32113)⁽³⁾ 

6/2/2023 tarihinde vuku bulan depremler dolayısıyla genel hayata etkili afete maruz kalan illerde bu Yönetmelik hükümleri kapsamında kredi kullandırılan orman köylüleri ve kooperatiflerinin, 6/2/2023 tarihi ile 31/7/2023 tarihi arasındaki dönemde tahsil edilmesi gereken kredi taksitleri, başvuru şartı aranmaksızın 31/12/2023 tarihine kadar ertelenir. Bu alacaklar için erteleme süresince herhangi bir faiz tahakkuk ettirilmez.

Yürürlük

MADDE 25 –

(1) Bu Yönetmelik 1/1/2012 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 26 –

(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Orman Genel Müdürü yürütür. 

__________

(1) Bu değişiklik 1/1/2013 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

(2) Bu değişiklik 1/4/2020 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

(3) Bu değişiklik  6/2/2023 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

 

13 Temmuz 2010 SALI     Resmî Gazete     Sayı : 27640

YÖNETMELİK

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ziraat Mühendisleri Odasından:

TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ZİRAAT MÜHENDİSLERİ ODASI BİLİRKİŞİLİK YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1 –

(1) Bu Yönetmelik, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında ve kamu kurum ve kuruluşları, mahkemeler ile tüzel kişilerin talepleri üzerine bilirkişilik, eksperlik, hakemlik ve teknik müşavirlik hizmetlerinde görev alacak Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ziraat Mühendisleri Odası üyesi bilirkişilerin, seçimi, nitelikleri, ücretlerinin belirlenmesi, bilirkişilik görevinin sona ermesi, bilirkişilerin çalışma esaslarının belirlenmesi ile bilirkişilik hizmetinin bilimsel, teknik ve etik kurallara göre aksatılmadan yapılmasının sağlanması için işbirliği ve eşgüdümün geliştirilmesi amacıyla hazırlanmıştır.

Kapsam

MADDE 2 –

(1) Bu Yönetmelik, bilirkişilik görevi yapacak Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ziraat Mühendisleri Odasına üye mühendisleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3 –

(1) Bu Yönetmelik, 27/1/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununun 39 uncu maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 –

(1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Birlik (TMMOB): Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğini,

b) Bilirkişi: Oda’ya kayıtlı ve bilirkişi yetki belgesine sahip üyeyi,

c) Bilirkişilik hizmeti: Bilimsel, teknik ve ekonomik açılardan, yerinde ve/veya dosya üzerinde gereken incelemeler yapılarak, kıymet ve fiyat takdiri, nitelik, kusur ve durum saptanması için rapor düzenlenmesi ile gereken hallerde bunların dışındaki belirleme ve saptamaların yapılmasını,

ç) Bilirkişi Yetki Belgesi: Oda tarafından düzenlenen bilirkişi meslek içi eğitimini başarıyla tamamlayanlara verilen belgeyi,

d) Oda: TMMOB Ziraat Mühendisleri Odasını,

e) OYK: Oda Yönetim Kurulunu,

f) Şube: TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası şubesini,

g) Temsilcilik: TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası il temsilciliklerini, ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Bilirkişilere İlişkin Hükümler

Bilirkişilerde aranacak nitelikler

MADDE 5 –

(1) Bilirkişilerde aşağıdaki nitelikler aranır:

a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak,

b) Medeni haklarını kullanma ehliyetine sahip olmak,

c) En az üç yıl mesleki deneyim ve Oda üyeliği geçmişine sahip olmak,

ç) Odadan disiplin cezası almamış olmak,

d) Zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas gibi yüz kızartıcı, şeref ve haysiyeti kırıcı suçlardan yahut ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak,

e) Oda tarafından düzenlenen bilirkişi meslek içi eğitimini başarıyla tamamlayarak, Bilirkişi Yetki Belgesi almış olmak,

f) Odaya aidat borcu veya bilirkişilik ücreti Oda payı borcu bulunmamak.

(2) Kamulaştırma bilirkişiliği yapacak olanlarda yukarıda sayılan koşullara ek olarak başvurulan ilde ikamet etme şartı aranır.

Bilirkişisi olmayı engelleyen özel durumlar

MADDE 6 –

(1) Aşağıdaki nitelikleri üzerinde taşıyanlar, kamulaştırma bilirkişisi olamazlar.

a) Oda Yönetim Kurulu, Onur Kurulu ve Denetleme Kurulu üyesi olanlar,

b) TMMOB Yönetim Kurulu, Yüksek Onur Kurulu ve Denetleme Kurulu üyesi olanlar,

c) Şube yönetim kurulu üyesi olanlar,

ç) İl temsilcisi, temsilci yardımcısı ve yürütme kurulu üyesi olanlar,

d) Başvurunun yapıldığı yıl kamulaştırma veya mülk bilirkişisi olanlar,

e) Gerçekleştirdiği kamulaştırma bilirkişiliği hizmetleri sırasında, yaptığı bildirim ile resmi kurum ve kuruluşlardan alınan bildirim arasında, kendi bildirimi lehine fark olduğu Oda tarafından saptananlar,

f) İş bu Yönetmeliğin 15 inci maddesi hükmü kapsamında en az beş yıl yeniden seçilmemek üzere bilirkişilikten çıkarılanlar.

(2) Nitelikleri yönünden uygun ve bilirkişi olmayı engelleyen özel durumları olmayan üyelere ait başvuru sayısının yasal olarak olması gereken asgari sayıdan az olması durumunda,

a) Bu maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentlerindeki kısıtlar dikkate alınmaz,

b) Bir ilde kamulaştırma bilirkişiliği için yapılan başvuru sayısının ya da başvuru yapanlardan nitelikleri uygun olanların sayısının o il için belirlenmesi gereken asgari sayıdan az olması durumunda, o ilde oturan ve başvuru yapmamış üyelerden bilirkişi olma koşullarını taşıyanlar, Şube ve Temsilciliklerin de görüşü alınarak, OYK tarafından re’sen atanabilir.

Bilirkişilik başvuruları

MADDE 7 –

(1) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen niteliklere sahip ve bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde sayılan bilirkişisi olmayı engelleyici durumu bulunmayanlar bilirkişilik için başvuruda bulanabilirler. Başvurularda bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi dikkate alınmaz.

(2) Kamulaştırma bilirkişiliği başvuruları 1 Ağustos ile 15 Ekim tarihleri arasında Oda internet sayfasında belirtilen başvuru sistemi üzerinden yapılır. Bu tarihlerden sonraki başvurular dikkate alınmaz.

Bilirkişi seçiminde yetki

MADDE 8 –

(1) OYK, 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun 15 inci maddesi gereğince kamulaştırma davalarında görevlendirilecek bilirkişiler ile mahkeme ve diğer kamu kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılacak talep üzerine görevlendirilecek bilirkişileri bu Yönetmelik hükümlerine göre seçer. OYK bu yetkisini kullanırken, şube ve temsilcilik görüşlerini, kendi görev alanları ile sınırlı olmak üzere dikkate alır.

Bilirkişilerin seçimi

MADDE 9 –

(1) Kamulaştırma bilirkişisi olmak üzere başvuruda bulunan bilirkişi adayları, 100 puan üzerinden yapılacak bir değerlendirme ile seçilirler.

(2) 100 puanın;

a) 10’u Oda üyelik tarihine, 50’si ise son on yılda, yapılan bilirkişilik durumuna bağlı olarak hesaplanır. Bu puanlara ilişkin hesaplama, Ek-1’deki esaslar doğrultusunda yapılır.

b) Geriye kalan 40 puanın 25’i temsilcilik/şube tarafından, 15’i ise Genel Merkez tarafından; üyelerin bölüm ve uzmanlık dalları, kurum ve kuruluşlar arasındaki dağılım, daha önce bilirkişilik yapanların Oda kurallarına uyup uymadıkları, bilirkişiler arasındaki iletişim ve dayanışmaya gerekli özeni gösterip göstermedikleri, Oda çalışmalarına olan katkıları gibi konular dikkate alınarak yapılan puanlama ile belirlenir. Şube örgütlenmesi bulunmayan Ankara ili için, 40 puanın tamamına ilişkin değerlendirme Genel Merkezce yapılır.

(3) Şube ve temsilcilikler, OYK’ca uygun görülmesi halinde, illerinin ve kayıtlı üyelerinin özelliklerini dikkate alarak, bilirkişi olacakların seçimine ilişkin illeri ile sınırlı ek kısıtlamalar getirebilir.

Bilirkişilerin çalışma ilkeleri ve sorumlulukları

MADDE 10 –

(1) Bilirkişiler, bilim ve tekniğin gereklerini yerine getirmek, yürürlükteki mevzuata uymak, meslektaşlarıyla ve halkla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak, mesleki davranış ve meslek etik ilkelerine uymakla yükümlüdürler.

(2) Kamulaştırma bilirkişisi olarak seçilenler, bilirkişilik hizmetinin kamu yararı doğrultusunda, bilimsel, teknik ve etik kurallara göre aksatılmaksızın yapılmasına yönelik işbirliği ve eşgüdümün geliştirilmesi amacıyla müştereken imzaladıkları bir protokol dâhilinde görev yaparlar.

(3) Bilirkişilik yapan meslek mensubu hazırladığı rapora kimlik bilgilerinin yanında Oda sicil numarasını da yazmakla yükümlüdür.

Bilirkişilerin tarafsızlığı

MADDE 11 –

(1) Bilirkişilerin görevlerini tam bir tarafsızlık içinde yapmaları esastır.

(2) Uyuşmazlığın tarafları ve bunların usul ve füruu, karı-koca, üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları ve mal sahipleri ile menfaat ortaklığı olanlar bilirkişilik görevi üstlenemezler. Belirtilen nedenlerden dolayı bilirkişilik yapamayacak olan meslek mensubu durumu Odaya bildirmek zorundadır.

Bilgi verme yükümlülüğü

MADDE 12 –

(1) Bilirkişiler, yaptıkları bilirkişilik hizmeti ile ilgili olarak Oda tarafından istenildiği takdirde hazırladıkları raporun bir kopyasını ve her türlü bilgiyi yazılı olarak vermekle yükümlüdürler. Oda, bilirkişilerden aldığı raporlar hakkında üçüncü kişilere bilgi aktaramaz.

Bilirkişilik ücreti

MADDE 13 –

(1) Bilirkişilik ücreti, TMMOB tarafından her yıl düzenlenerek yayımlanan asgari ücret tarifesinde gösterilen ücretten daha az olamaz.

Oda payı ödentileri

MADDE 14 –

(1) Bilirkişi seçilen üyeler, her türlü bilirkişilik hizmetlerinden dolayı edindikleri bilirkişilik ücretlerinin ayrıntılı dökümünü Adalet Bakanlığının Ulusal Yargı Ağı Projesinden (UYAP) haziran ve aralık aylarında olmak üzere yılda iki dönem halinde almak, şube ve temsilcilikler aracılığı ile Oda’ya bildirmek ve yine bu dönemlere ilişkin brüt bilirkişi ücretlerinin %10 u oranındaki Oda payını ödemekle yükümlüdürler.

(2) Belirtilen dönemlerde bildirimde bulunmayan veya Oda paylarını ödemeyen üyeler bilirkişi listelerinden çıkarılır ve ödemedikleri oda paylarının tahsili için yasal işlem başlatılır.

Bilirkişilerin görevden alınması

MADDE 15 –

(1) Oda tarafından görevlendirilen bilirkişiler aşağıda sayılan durumlarda, İl temsilciliklerinin veya Şubelerin gerekçeli önerisi üzerine veya doğrudan doğruya OYK kararı ile görevden alınırlar.

a) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen niteliklerin bulunmadığının veya kaybedildiğinin tespit edilmesi halinde,

b) Oda organları tarafından bilirkişilikle bağdaşmayan tutum ve davranışlarda bulunulduğunun tespiti halinde,

c) Bilirkişilik görevinin yerine getirilmesinde kusurlu davranıldığının tespiti halinde,

ç) Bu Yönetmelikte belirtilen yükümlülüklere uyulmadığının tespiti halinde,

d) Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin 1 inci fıkrasında belirtilen kamulaştırma bilirkişisi olmayı engelleyen özel durumların ortaya çıkması halinde.

(2) Yukarıda sayılan nedenlerle görev alan bilirkişiler beş yıl süre ile bilirkişilik görevi yapamazlar.

Kamulaştırma davalarında bilirkişilik

MADDE 16 –

(1) Oda tarafından kamulaştırma davalarında bilirkişi olarak görev alacak üyelerin belirlenmesi ve listelerin hazırlanmasında, 24/11/2006 tarihli ve 26356 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamulaştırma Davalarında Bilirkişi Olarak Görev Yapacakların Nitelikleri ve Çalışma Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümler uygulanır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Bilirkişi Belgelendirme Kurulu, Eğitim ve Bilirkişi Yetki Belgesi

Bilirkişi belgelendirme kurulu

MADDE 17 –

(1) Bilirkişi belgelendirme kurulu, bilirkişilik alanında OYK’nın karar alma sürecini hazırlayan, bu Yönetmelikle ilgili düzenlemeler hakkında OYK’ya görüş ve öneriler sunan, eğitimlerin hazırlıklarını, gerçekleştirilmesini ve değerlendirmesini yapan, OYK kararı ile oluşturulan süreli bir kuruldur.

(2) Kurul, OYK kararı ile bir OYK üyesinin başkanlığında bilirkişi yetki belgesi alma koşullarına sahip Oda üyeleri arasından iki yıllık çalışma dönemi için belirlenen yedi üyeden oluşur. Kurul Odanın yazılı çağrısı ile toplanır. Kurulda kararlar oy çokluğuyla alınır. Kurul üyesinin kuruldan ayrılması durumunda OYK bir ay içerisinde yeni üyenin atamasını yapar.

(3) Kurul oluşumunda üniversitelerden temsilcilerin de yer alması gözetilir.

Belgelendirme kurulunun görevleri

MADDE 18 –

(1) Belgelendirme Kurulunun görevleri şunlardır;

a) Gerekli durumlarda, bilirkişilik alanındaki meslek içi eğitimleri, üniversitelerin işbirliği ve katkısıyla programlamak ve bu programlara ilişkin esasları belirleyerek OYK’ya öneride bulunmak,

b) Bilirkişilik belgelendirme sürecinde oluşabilecek itirazları değerlendirmek ve OYK’ya görüş bildirmek,

c) Belgelendirme çalışmalarına ilişkin önerileri almak, değerlendirmek, geliştirmek, ilgili mevzuatın geliştirilmesine yönelik katkıda bulunmak.

Eğitim

MADDE 19 –

(1) Bilirkişilik için başvuruda bulunanlardan, Bilirkişi Yetki Belgesine sahip olmayanlar, Oda tarafından düzenlenecek olan Bilirkişi Meslek İçi Eğitimine katılmak ve başarıyla tamamlayarak Bilirkişi Yetki Belgesi almak zorundadır.

(2) Bilirkişi Meslek İçi Eğitim Seminerine, kamulaştırma bilirkişiliği talebi olmayan, ancak Bilirkişi Yetki Belgesi almak isteyenlerin, bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin (f) bendi dışındaki koşulları taşımaları, eğitimi düzenleyecek Genel Merkez, şube veya temsilciliğe eğitim tarihinden önceki bir tarihte başvurmaları halinde katılabilirler. Bilirkişi adaylarının, ikametleri dışındaki başka bir ilde düzenlenen Bilirkişi Meslek İçi Eğitimine katılmaları mümkündür.

(3) Bilirkişi Meslek İçi Eğitimi, Bilirkişi Yetki Belgesi verilmesi, yenileme, eğitim ile sicil işleri ve benzeri işlemler Oda tarafından ücret karşılığı yerine getirilir. Ücrete ilişkin esaslar OYK’ca illerin durumları ve bilirkişilik talepleri dikkate alınarak belirlenir ve duyurulur.

(4) İhtiyaç duyulması halinde yılın çeşitli dönemlerinde bilirkişi eğitimleri düzenlenebilir. Eğitim tarihlerinin belirlenmesinde, Bilirkişi Yetki Belgesi bulunmayan başvuru sahiplerinin durumu dikkate alınarak, bilirkişilik başvurularının tamamlanması esas alınır.

(5) Bilirkişi eğitimleri kamulaştırma bilirkişiliği dışındaki bilirkişilik, eksperlik, hakemlik, teknik müşavirlik gibi Oda disiplinleri ile ilgili bilimsel ve teknik konuları kapsayacak şekilde düzenlenebilir.

Bilirkişi yetki belgesi

MADDE 20 –

(1) Bilirkişi Yetki Belgesi, Oda tarafından düzenlenen bilirkişi meslek içi eğitimini başarıyla tamamlayanlara verilir.

Bilirkişi yetki belgesinin geçerliliği ve süresi

MADDE 21 –

(1) Bilirkişilik yetki belgesinin geçerlilik süresi alındığı tarihten itibaren beş yıldır. Bilirkişi yetki belgesinin bilirkişilik hizmetinin verileceği yıl Oda tarafından onaylanması zorunludur.

Bilirkişi yetki belgesinin iptali

MADDE 22 –

(1) Bilirkişi Yetki Belgesi aşağıdaki durumların tespiti halinde OYK tarafından iptal edilir.

a) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen niteliklerin kaybedilmesi halinde,

b) Oda organları tarafından bilirkişilikle bağdaşmayan tutum ve davranışlarda bulunulduğunun tespiti halinde,

c) Bu Yönetmelikte belirtilen yükümlülüklere uyulmadığının tespiti halinde.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Mevcut bilirkişi belgelerinin geçerliliği

GEÇİCİ MADDE 1 –

(1) Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce alınmış olan Bilirkişi Yetki Belgeleri 31 Aralık 2014 tarihine kadar geçerlidir.

Yürürlük

MADDE 23 –

(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 24 –

(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ziraat Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu yürütür.

EK–1

ODA ÜYELİK TARİHİ VE BİLİRKİŞİLİK DURUMUNA BAĞLI OLARAK PUAN HESAPLAMASI

1- Üye Sicil Numarasından Puan Hesaplanması

Sicil Numarası Puanı: (1/Üye Sicil Numarası) x 200000

Çıkan puanın 10’dan fazla olması durumunda, 10 olarak kabul edilir.

2- Son On Yılda Yapılan Bilirkişiliğe Göre Puan Hesaplanması

a) 50 puandan son on yılda, içinde bulunulan yıl dâhil, hangi yıllarda bilirkişilik yapıldı ise aşağıdaki çizelgede o yıla denk gelen puanların toplamı düşülür.

Kaç Yıl Önce Bilirkişilik Yapıldığı	1 Yıl	2 Yıl	3 Yıl	4 Yıl	5 Yıl	6 Yıl	7 Yıl	8 Yıl	9 Yıl	10 Yıl
Düşülecek Puan	50	13	9	7	6	5	4	3	2	1

b) Son on yılda hiç bilirkişilik yapmamış ve Oda kayıt tarihi 10 yıldan eski olanlara 50 tam puan verilir.

c) Son on yıl içinde üye olanların puanlarının hesaplanmasında, 50 puandan, kaç yıl önce kayıt olunmuşsa, kayıt yılı dâhil, önceki yıllara ait çizelgede yer alan puan toplamı düşülür.

13 Temmuz 2011 ÇARŞAMBA        Resmî Gazete     Sayı : 27993

YÖNETMELİK

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:

ELEKTRİK PİYASASI MÜŞTERİ HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1 – 25/9/2002 tarihli ve 24887 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki tanım eklenmiştir.

“36. Mühürleme: Sayaç ve ölçü devresi elemanlarına dışarıdan yapılacak müdahaleyi önlemek amacıyla lisans sahibi tüzel kişiler tarafından ilk enerji verme, sayaç ve ölçü devresi elemanlarını kontrol ve durumunu tespit etme, enerji kesme ve açma gibi işlemler yapıldıktan sonra kurşun veya seri numaralı plastik mühür ile ölçü düzeneğini muhafaza altına alma ya da aldırma yöntemini.”

MADDE 2 – Aynı Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin dördüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

“Dağıtım lisansı sahibi tüzel kişi, kaçak tespit süreci sonucunda kaçak elektrik enerjisi tüketimi tespit edilen gerçek veya tüzel kişilerin elektrik enerjisini keserek mühür altına alır ve Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunur.”

MADDE 3 – Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 4 – Bu Yönetmelik hükümlerini Başkan yürütür.

DEVLETE VE KİŞİLERE MEMURLARCA VERİLEN ZARARLARIN NEVİ VE MİKTARLARININ TESPİTİ, TAKİBİ, AMİRLERİNİN SORUMLULUKLARI, YAPILACAK DİĞER İŞLEMLER HAKKINDA YÖNETMELİK

(27.6.1983 tarih ve 83/6510 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kararlaştırılmış ve 13.8.1983 tarih ve 18134 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.)

BİRİNCİ KISIM

Amaç

Madde 1 – Bu yönetmelik memurların kasıt, kusur, ihmal ve tedbirsizlik sonucu idareye verdikleri zararlar ile kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak kişilerin uğradıkları zararların nevi ve miktarlarının tesbiti, takibi, amirlerin sorumlulukları, yapılacak işlemlerle ilgili usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.

Kapsam

Madde 2 – Bu yönetmelik hükümleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun değişik 1 nci maddesinin 1 nci fıkrası kapsamına giren kurumlarda çalışan memurlar hakkında uygulanır.

Aynı maddenin 3 ncü fıkrasında sayılanlar hakkında bu yönetmelik hükümleri uygulanmaz.

Tanımlar

Madde 3 –

1 – Kasdi zarar: Memurların idare veya kişilere bile bile, isteyerek zarar vermesi halidir.

2 – İhmal sonucu zarar: Memurların sorumlu oldukları işlere gerekli özeni göstermemeleri veya işleri savsaklamaları sebebiyle idare veya kişilerin zarara uğraması halidir.

3 – Tedbirsizlik sonucu zarar: Memurların gerekli önlemleri zamanında almamaları veya eksik olarak almaları sonucunda idarenin veya kişilerin zarara uğraması halidir.

4 – Memur: 657 sayılı Kanunun 1 nci maddesinin 1 nci fıkrasında sayılan kurumlarda çalışan ve aynı kanunun 4 ncü maddesinin (B), (C) ve (D) bentleri kapsamına girmeyen kamu görevlileridir.

5 – Devlet malı: Devletin malik olduğu her çeşit taşınır ve taşınmaz varlıklardır.

İKİNCİ KISIM

Zarar Tazmin Mükellefiyeti, Zarar Miktarının Tesbiti

Memurların Sorumlulukları ve Zararları Tazmin Mükellefiyeti

Madde 4 – Memurlar görevlerini dikkat ve itina ile yerine getirmek; Devlet malını korumak ve her an hizmete hazır halde bulundurmak için gerekli tedbirleri almakla görevli ve sorumludurlar.

Memurlar, bu görev ve sorumlulukların yerine getirilmemesi sebebiyle doğan zararları bu yönetmelikte belli edilen usul ve esaslar uyarınca tazminle mükelleftirler. Sayıştaya karşı sorumlu olanların sorumlulukları hakkında 832 sayılı Sayıştay Kanunu hükümleri saklıdır.

Madde 5 – Bu yönetmelik hükümlerine göre memurlarca tazmin edilecek zararlar:

a) Kanun, tüzük ve yönetmelik hükümleri ile belirlenmiş görevlerini kasıt, ihmal veya tedbirsizlik sonucu gerekli dikkat ve itina ile yapmamaları sebebiyle idarenin veya kişilerin uğradığı zararlar,

b) Kendilerine teslim edilen Devlet malının korunması ve heran hizmete hazır halde bulundurulması için gerekli tedbirleri kasıt, ihmal veya tedbirsizlik sonucu almamaları sonucu Devlet malında meydana gelen zararlardan, ibarettir.

Zararların Tazmini İçin Gerekli Şartlar

Madde 6 – Memurların zararları tazmin mükellefiyetinin doğması için;

a) Zararın mevcut olması,

b) Zararın doğrudan doğruya memurun fiilinden doğması,

c) Zararın mücbir sebebten hasıl olmaması,

şarttır.

Zararın ve Miktarın Tesbiti

Madde 7 – Memurun kasıt, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idarenin malca uğradığı zararın ilgili tarafından rayiç bedel üzerinden ödenmesi esastır. Zarara uğrayan Devlet malının rayiç bedelinin tesbitinde aşağıdaki usul ve esaslar uygulanır.

a) Demirbaş defterinde alındığı tarihteki değeri de belli edilmek suretiyle kayıtlı bulunan veya demirbaş defterinde kayıtlı olmakla beraber değeri belli olmayan veya teberru yoluyla veya başka suretle Devlete mal edilen mallarda zarar sözkonusu ise ait oldukları kurumlarca üç kişiden az olmamak üzere teşkil edilecek bir heyet tarafından zarara uğrayan malın rayiç değeri, piyasa araştırması yapılmak, ticaret odaları ile belediyelerden bilgi istemek suretiyle belirlenir ve ondan sonra zararın miktarı tesbit edilir.

Zarar gören Devlet malı eğer amortismana tabii mallardan ise rayiç bedelden amortisman payı düşülür.

b) Tarihi ve bedii değeri olan her nevi eşya ve mallarda bir zarar sözkonusu ise bilirkişilerden oluşan (eski eser uzmanları) bir heyet tarafından önce eserin değeri, ondan sonra husule gelen zararın miktarı tesbit edilir.

c) Zarar gören Devlet malı, biryerden gönderilmiş veya getirilmiş ise taşıma masrafları malın rayiç fiatına ilave edilmek suretiyle malın esas fiatı belirlenerek ondan sonra zararın miktarı tesbit edilir

Memurların 5 nci maddenin (a) fıkrasında tanımlanan hizmet kusurlarından doğan zararların miktarı kurum ve kuruluşların en üst yöneticilerinin belirleyeceği iki kişi ile zarara sebebiyet veren memurun ilk amirinden oluşan 3 kişilik bir heyet tarafından tesbit edilir.

ÜÇÜNCÜ KISIM

Zararın Ödenmesi

Zararların Ödettirilme Şekli

Madde 8 – 7 nci maddede belirtilen usul ve esaslar uyarınca tesbit edilen zarar miktarının, en alt derecenin birinci kademesinde bulunan memurun brüt aylığının yarısını geçmediği hallerde memurun kabul etmesi kaydıyla zarar disiplin amiri veya yetkili disiplin kurulu kararına göre memurca ödenir. Ödemeyi kabul etmeyen memurların verdikleri zararlar hükmen tahsil edilir.

Yukarıdaki fıkrada belirtilen miktarı aşan zararlar, işin icabına ve genel hükümlere göre sorumlularından sulh yolu ile veya hükmen tahsil edilir.

Birinci fıkra kapsamına giren zararlar, ödemeyi kabul edenler hakkında disiplin amiri veya yetkili disiplin kurulunca verilen kararların kesinleştiği tarihi izleyen aşbaşından itibaren kararda belirtilen esaslara göre, memurların aylıklarından kesinti yapılmak suretiyle tahsil edilir. Zararın ödenmesinin sulh yolu ile sağlanması halinde de sulh işleminin kesinleştiği tarihi izleyen aybaşından itibaren anlaşma esaslarına göre memurların aylıklarından kesinti yapılır.

Memurların aylıklarından yapılacak kesinti miktarı, kendilerine ödenecek net aylıkların 1/3 ünden fazla ve 1/4 ünden az olamaz.

DÖRDÜNCÜ KISIM

Diğer Hükümler

Amirlerin Sorumlulukları

Madde 9 –a) Amirler, emirlerindeki memurların, görevlerini dikkat ve itina ile yerine getirmelerini, Devlet malını korumak ve heran hizmete hazır halde bulundurmak için gerekli tedbirleri almalarını temin ve takip etmekle görevli ve sorumludurlar.

b) Memurlarca verilen zararların miktarının tesbiti ve ilgililerden bu yönetmelik veya genel hükümlere göre tahsili konusunda yapılacak işlemlerin zamanında ve eksiksiz yürütülmesinden, zararı veren memurların görevli bulundukları kurum ve kuruluşların o mahaldeki amirleri müteselsilen sorumludurlar.

Zararların Takibi ve Yapılacak Diğer İşlemler

Madde 10 – Zararı veren memurun amirleri, zararın vukubulduğu tarihi izleyen 3 gün içinde zararın konusu ile memurun sorumluluğunu belirten tüm bilgi ve belgeleri, o kurum ve kuruluşun en üst yöneticisine iletirler. En üst yöneticiler bilgi ve belgelerin kendilerine intikal ettiği tarihi izleyen 10 gün içinde bu yönetmeliğin 7 nci maddesinde belirtilen usul ve esaslar uyarınca zarar miktarını tesbit ettirirler.

Zarar miktarının bu yönetmeliğin 8 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen miktarı geçmediği hallerde, zararlarla ilgili belgeler en üst yöneticiler tarafından karar verilmek üzere ilgili disiplin amirine, gerektiğinde yetkili disiplin kuruluna gönderilir. Ayrıca zarar veren memurdan ödemeyi kabul edip etmediği hususunda yazılı beyanda bulunması istenir. Bu işlemler en geç 10 gün içinde tamamlanır.

Yukarıdaki fıkra kapsamına giren miktardaki zararları ödemeyi kabul eden memurlar hakkında düzenlenen dosya disiplin amiri veya yetkili disiplin kurulunca dosyanın intikalini izleyen 10 gün içinde incelenip karara bağlanır. Kararda aylıklardan yapılacak kesinti miktarı ve taksit sayısı belli edilir.

İdareye verdikleri zararı ödemeyi kabul etmeyen memurlar hakkında genel hükümlere göre takibat yapılmak ve dava açılmak üzere zarara ait bütün bilgi ve belgeler kurum ve kuruluşun en üst yöneticilerince konuyla ilgili mercilere gönderilir.

İdarenin Rücu Hakkı

Madde 11 – Memurların görevlerini, kasıt, ihmal veya tedbirsizlik sonucu gereken dikkat ve itina ile yapmamaları sebebiyle zarara uğrayan kişilerin zararları, başvurdukları mahkeme veya makamlarca verilen kararlar uyarınca ilgili kurumlarca karşılanır.

Kurumların genel hükümlere göre sorumlu memurlara rücu hakları saklıdır

Zamanaşımı

Madde 12 – Memurların bu Yönetmelik hükümlerini göre ödeyecekleri tazminat borçlarının zamanaşımına uğraması genel hükümlere tabidir.

Yürürlük

Madde 13 – 832 sayılı Kanunun 105 nci maddesi uyarınca Sayıştay’ca da incelenmiş olan bu Yönetmelik yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 14 – Bu Yönetmelik hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. 

13 Ağustos 2010 CUMA    Resmî Gazete     Sayı : 27671

YÖNETMELİK

Tarım ve Köyişleri Bakanlığından:

BİYOGÜVENLİK KURULU VE KOMİTELERİN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARINA DAİR YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç ve kapsam

MADDE 1 –

(1) Bu Yönetmeliğin amacı, Biyogüvenlik Kurulu, uzmanlar listesi ve Komitelerin oluşumu, çalışmaları ile görev ve yetkilerine dair usul ve esasları belirlemektir.

(2) Bu Yönetmelik, Biyogüvenlik Kurulu, uzmanlar listesi ve Komitelerin oluşumu, çalışma usul ve esasları ile görev ve yetkilerine dair hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 2 –

(1) Bu Yönetmelik, 18/3/2010 tarihli ve 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanununa dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 3 –

(1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Bakan: Tarım ve Köyişleri Bakanını,

b) Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını,

c) Biyogüvenlik: İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliği korumak için GDO ve ürünleri ile ilgili faaliyetlerin güvenli bir şekilde yapılmasını,    

ç) Biyogüvenlik bilgi değişim mekanizması: GDO ve ürünleri ile ilgili bilimsel, teknik ve uygulamaya ilişkin bilgi ve belgelerin ulusal ve uluslararası seviyede alışverişinin kolaylaştırılması ile kamuoyunun bilgilendirilmesi ve karar sürecine katılımı amacıyla oluşturulacak bilgi alışverişi sistemini,

d) Biyolojik çeşitlilik: Ekosistem de dâhil olmak üzere, türler arası ve tür içi farklılıkları,

e) Canlı organizma: Mikroorganizma, steril organizma, virüs, virion ve viroidler de dâhil olmak üzere genetik materyali çoğaltabilen ya da aktarabilen herhangi bir biyolojik varlığı,

f) Değerlendirme: GDO ve ürünleri ile ilgili her bir başvuru için karar oluşturmada dikkate alınmak üzere, bilimsel esaslara göre Komiteler tarafından yapılacak risk değerlendirmesi ve sosyo-ekonomik değerlendirme ile ihtiyaç hâlinde etik değerlendirme ve Kurulca istenecek diğer değerlendirmeleri,

g) Etik değerlendirme: Başvuru hakkında karar verilmeden önce değerlendirilmek üzere, GDO ve ürünlerinin çevreye serbest bırakılması ve kullanılması sürecinde tüketiciler, kullanıcılar ve çiftçilerin etik değerleri ile olabilecek etkileşimleri belirlemek üzere yapılan çalışmaları,

ğ) GDO ve ürünleri: GDO, GDM, kısmen veya tamamen GDO’lardan elde edilen, GDO içeren veya GDO’lardan oluşan ürünleri,

h) Genetik yapısı değiştirilmiş mikroorganizma (GDM): Genetik yapısı doğal rekombinasyonlar dışında kalan yol veya süreçlerle değiştirilmiş olan mikroorganizmaları,

ı) Genetik yapısı değiştirilmiş organizma (GDO): Modern biyoteknolojik yöntemler kullanılmak suretiyle gen aktarılarak elde edilmiş, insan dışındaki bitki, hayvan ve mikroorganizma dâhil canlı organizmayı,

i) İlgililer: GDO ve ürünleri ile ilgili olarak araştırma, geliştirme, işleme, piyasaya sürme, izleme, kullanma, ithalat, ihracat, nakil, taşıma, saklama, paketleme, etiketleme, depolama gibi faaliyetlerde bulunanları,

j) İthalat: Yurt dışında üretilmiş malların bedelli veya bedelsiz alınarak serbest dolaşıma giriş rejimi prosedürlerine tabi tutulmasını,

k) Kapalı alanda kullanım: İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitlilik üzerinde genetiği değiştirilmiş organizmalardan kaynaklanabilecek olumsuz etkilerin biyolojik, kimyasal ve fiziksel engellerle tamamen önlenerek kontrol edilen laboratuvar ve tesislerdeki işlemlerini,

l) Kanun: 18/3/2010 tarihli ve 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu,

m) Karar: GDO veya ürünlerine ilişkin yapılan bir başvuru hakkında bilimsel esaslara göre yapılan risk değerlendirmesi ve sosyo-ekonomik değerlendirme sonuçlarına göre Kurul tarafından verilen kararı,

n) Komite: Bilimsel değerlendirmeleri yapmak üzere Kurul tarafından oluşturulan komiteleri,

o) Kullanım: GDO ve ürünlerinin gıda, yem, işleme ve diğer amaçlarla piyasaya sürülmesi, pazarlanması ve tüketimi dâhil tüm işlemleri,

ö) Kurul: Biyogüvenlik Kurulunu,

p) Modern biyoteknoloji: Geleneksel ıslah ve seleksiyonda kullanılan teknikler dışında, doğal fizyolojik üreme engelini aşarak, rekombinant deoksiribonükleik asidin (rDNA) ve nükleik asidin hücrelere ya da organallere doğrudan aktarılmasını sağlayan in vitro nükleik asit tekniklerinin ya da taksonomik olarak sınıflandırılmış familyanın dışında, farklı tür ve sınıflar arasında hücre füzyonu tekniklerinin uygulanmasını,

r) Protokol: 17/6/2003 tarihli ve 4898 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan ve 17/7/2003 tarihli ve 2003/5937 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanan Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesinin Biyogüvenlik Kartagena Protokolünü,

s) Risk değerlendirme: GDO ve ürünlerinin, genetik değişiklikten dolayı, insan, hayvan ve bitki sağlığı, biyolojik çeşitlilik ve çevre üzerinde sebep olabileceği risklerin ve risk kaynağının test, analiz, deneme gibi bilimsel yöntemlerle tanımlanması, niteliklerinin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve risk unsurlarının belirlenmesini kapsayan dört aşamalı süreci,

ş) Risk yönetimi: GDO ve ürünlerinin, risk değerlendirmesi ve yasal faktörler göz önünde tutularak ilgili taraflarla istişare ile izin verilen amaç ve kurallar dâhilinde kullanılmasını ve muamelesini sağlamak amacıyla alınan önlemleri, uygun olabilecek kontrol önlemlerine ilişkin alternatiflerin değerlendirilmesi, tercih edilmesi ve uygulanması sürecini, 

t) Sosyo-ekonomik değerlendirme: Başvuru hakkında karar verilmeden önce değerlendirilmek üzere, GDO ve ürünlerinin çevreye serbest bırakılması,  kullanılması sürecinde biyolojik çeşitlilik ve kullanıcıları ile çiftçiler üzerindeki etkilerinden kaynaklanacak sosyo-ekonomik bedelleri belirlemek üzere bilimsel esaslara dayanarak yapılan tüm çalışmaları,  

u) TAGEM: Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğünü,

ü) TÜBİTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunu,

v) Uzmanlar listesi: İçinden Komitelerin seçileceği ve Kanun kapsamındaki konularla ilgili bilimsel yeterliliğe sahip kişilerden oluşan listeyi ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler, Kurul, Uzmanlar Listesi ve Komiteler

Genel hükümler

MADDE 4 –

(1) GDO ve ürünlerinin gıda, yem ve işleme amacıyla piyasaya sürülmesi ile GDO ve ürünlerinin deneysel amaçlı serbest bırakılmasına ve GDM’lerin kapalı alanda kullanımına ilişkin başvuruların değerlendirilmesi ve bu Yönetmelikte belirtilen diğer görevlerin yürütülmesi için;

a) Biyogüvenlik Kurulu,

b) Uzmanlar listesi,

c) Komiteler oluşturulur.

(2) Kurul ve Komiteler görevlerini yaparken bağımsızdır. Hiçbir organ, makam, merci ve kişi Kurula ve Komiteye emir ve talimat veremez.

(3) Kurul, yapılan her bir başvuru için ayrı bir komite oluşturur ve bu komiteler her bir değerlendirmeyi ayrı yapar.

(4) Kurul ve Komitelerin sekretarya hizmetlerini TAGEM yürütür.

(5) Kanun kapsamındaki duyurular, kamuoyunun GDO ve ürünleri ile ilgili bilgilendirilmesi ve karar alma sürecine katılımı biyogüvenlik bilgi değişim mekanizması aracılığıyla yapılır.

(6) Biyogüvenlik bilgi değişim mekanizması TAGEM tarafından yürütülür. 

(7) Kurulun ve Komitelerin çalışmaları süresince ihtiyaç duyacakları bilgi ve belge talepleri Bakanlık aracılığıyla karşılanır.

(8) Başvuruda verilen bilgilerin yeterli görülmemesi durumunda Kurul, başvuru sahibinden yeniden deney, test, analiz ve araştırma yapılmasını talep edebilir. Kurulun değerlendirme için talep ettiği çalışmaların masrafları başvuru sahibi tarafından karşılanmak kaydı ile uluslararası akredite kuruluşlara, Bakanlıkça belirlenmiş üniversitelere veya TAGEM aracılığıyla Bakanlık veya diğer Bakanlıklara bağlı araştırma enstitülerine yaptırılır ve sonuçları Kurula bildirilir.

(9) Kanun kapsamında yapılacak başvurular, değerlendirme ve karar süreçlerindeki iş ve işlemler ile talep edilecek bilgi, belge ve raporların ücretleri Kurulun önerisi ile Bakanlık tarafından belirlenerek her yılın Ocak ayında ilan edilir.

(10) Başvuru sahipleri risk değerlendirme ve sosyo-ekonomik değerlendirme ile ilgili masrafları Bakanlıkça belirlenecek hesaba yatırır.

(11) Başvuru sahibince gizli tutulması istenen bilgiler TAGEM tarafından Kurula bildirilir. Kurul kamu sağlığının korunması amacıyla açıklanması gereken bilgiler dışında, gizli tutulması isteğiyle kendisine gelen bilgileri üçüncü taraflara ifşa edemez. 

(12) Kurul üyeleri ve uzmanlar listesinde yer alanlar her yıl bağımsız ve tarafsızlıklarını beyan eden genel bir taahhütnameyi Bakanlığa verir.

(13) Kurul ve Komite üyelerinin Kanun ve Kanuna dayanarak çıkartılan yönetmeliklerle belirlenen hükümlere aykırı davranışları ile ilgili işlemler Bakanlık tarafından yürütülür.

Kurulun oluşturulması

MADDE 5 –

(1) Kurul Bakanlıkça dört, Çevre ve Orman Bakanlığınca iki, Sağlık Bakanlığınca bir, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca bir ve Dış Ticaret Müsteşarlığınca bir üye olmak üzere Kanun kapsamına giren konularda en az beş yıllık tecrübeye sahip olanlardan ilgili Bakanlar tarafından belirlenen toplam dokuz üyeden oluşur.

(2) Bakanlıkça seçilecek üyelerden biri üniversitelerden, diğeri de meslek örgütleri tarafından gösterilen adaylar arasından seçilir.

(3) Kurul Başkanı Bakan tarafından belirlenir.

(4) Kurul Başkanı ve üyelerinin görev süreleri, göreve başladıkları tarihten itibaren 3 yıldır ve en fazla iki dönem için görevlendirilebilir. Görevi biten üye, yeni üye başlayıncaya kadar görevine devam eder.  Boşalan Kurul Başkanlığı ve üyeliklerine en geç bir ay içerisinde ilgili Bakanlar tarafından yeni görevlendirme yapılır.

(5) Kurul üyesi olacakların,

a) En az lisans düzeyinde yükseköğrenim görmüş olmaları,

b) 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinin (A) bendinin (1), (4), (5), (6) ve (7) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartları taşımaları,

c) Kanun kapsamına giren konularda en az beş yıllık tecrübeye sahip olması zorunludur.

(6) Kurulun oluşturulması ile ilgili işlemler Bakanlık tarafından yürütülür.

Kurulun çalışma esasları

MADDE 6 –

(1) Kurul Başkanın daveti üzerine gündemli olarak toplanır.

(2) Kurul Başkanı, yokluğunda yerine vekalet edecek üyeyi, Kurulun ilk toplantısında belirler ve bu durum tutanağa geçirilir. Kurul Başkanı ve vekalet edecek üyenin bulunmadığı durumlarda ise Kurul Başkanı üyelerden birini toplantıdan önce yazılı olarak görevlendirir.

(3) Kurul toplantıları ile ilgili kayıtların tutulması, muhafazası, tutanakların tutulması ve kayıtların takip edilmesi için üyelerden birisi raportör olarak, birisi de raportörün yokluğunda bu görevi yürütmek üzere 3 yıllık süre için seçilir.

a) Her bir toplantının gündemi Kurul üyelerinin görüşü alınarak, Kurul Başkanı tarafından hazırlanır ve toplantıdan en az bir hafta önce TAGEM aracılığıyla Kurul üyelerine bildirilir.

b) Gündemin bildirilmesinden sonra gündemde değişiklik yapılamaz. Ancak, Kurul toplantısının açılışında, Kurul üyelerinin en az beşinin yazılı başvurusu ile gündeme yeni madde ilave edilebilir.

c) Toplantı yer ve tarihi Kurul Başkanı tarafından belirlenir ve gündemle birlikte üyelere bildirilir.

ç) Gündemde yer alan maddelerin görüşülmesi tamamlanmadığı sürece toplantı sona ermiş sayılmaz.

d) Toplantıya sekiz saatten çok ara verilmesi durumunda, bu durum tutanakla tespit edilir, toplantının hangi tarihte tekrar başlayacağı belirlenir. Tutanak Kurul Başkanı ve raportör tarafından imza altına alınır.

e) Kurula ait her türlü evrak Kurulun sekretarya görevini yürütecek olan TAGEM tarafından muhafaza edilir.

(4) Kurul en az yedi üyenin hazır bulunması ile toplanır. Kurul, üyelerden en az beşinin aynı yöndeki oyuyla karar alır. Kurul kararı tutanakla tespit edilir ve imza altına alınır.

(5) Geçerli mazereti olmaksızın bir takvim yılında toplam üç toplantıya katılmayan üye, bu durumun Kurul kararı ile tespit edilmesi koşuluyla, üyelikten çekilmiş sayılır.

(6) Toplantıya katılmasına rağmen karşı oy kullanmadığı hâlde Kurul kararlarını süresi içinde imzalamayan veya karşı oy kullandığı hâlde, karşı oy gerekçesini süresi içinde yazmayan Kurul üyeleri, yazılı olarak ikaz edilir. Bu durumun bir takvim yılı içinde toplam üç defa tekrar etmesi hâlinde, ikaz edilen üye çekilmiş sayılır. Bu durumun, üyenin katılmadığı üçüncü toplantıda Kurul tarafından tespit edilip karara bağlanarak Bakanlığa bildirilmesi zorunludur.

(7) Kurul üyeleri, eşleri, evlatlıkları ve üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımlarıyla ilgili konularda müzakere ve oylamaya katılamaz.

(8) Kurul Başkanı, Kurulun çalışmaları hakkında hazırlayacağı raporlarla 6 ayda bir TAGEM aracılığıyla Bakanlığa bilgi verir.

(9) Kurulun çalışmaları ile ilgili olarak çıkartılacak yönetmelik, tebliğ, talimat ve genelgeler ile bunlarda yapılacak değişikliklerle ilgili önerileri TAGEM aracılığıyla Bakanlığa bildirilir.

(10) Kurul ile ilgili her türlü açıklama Kurul Başkanı veya Kurul Başkanı tarafından yazılı olarak görevlendirilecek bir üye tarafından yapılır.

(11) Kurul, Komite Başkanını toplantılarda oy hakkı olmadan bulunmak üzere davet edebilir.

Kurulun görev ve yetkileri

MADDE 7 –

(1) Kurulun görev ve yetkileri şunlardır:

a) Üniversitelerde ve TÜBİTAK’ta görevli  öğretim üyeleri veya uzmanlar ile Kurul tarafından belirlenen alanlarda çalışanlardan, biyogüvenlik bilgi değişim mekanizması aracılığıyla müracaat edenler arasından yapılacak değerlendirme ile uzmanlar listesini oluşturmak ve görev tanımlarını yapmak,

b) Her bir başvuru için,  uzmanlar listesindeki kişilerden, değerlendirmeler için komiteleri oluşturmak, üyelerini seçmek ve görev tanımlarını yapmak,

c) Komitelerin belirlenen süreler içinde görevini tamamlamasını sağlamak,

ç) Değerlendirmeler için uyulacak esasları uzmanlar listesi üyeleri ve Komitelerden görüş alarak belirlemek,

d) Alınan başvurunun kabul edilmesi halinde yapılacak işlemleri, işlemlerin başlangıç tarihini ve başvuru ile ilgili diğer değerlendirmelerini, ek bilgi veya belge talebi nedeniyle geçen süre hariç, doksan gün içerisinde  Bakanlığa bildirmek,

e) Değerlendirme raporlarını ve Komite kararlarını dikkate alarak Kurul kararlarını oluşturmak,

f) İzleme raporlarına dayanarak kararın kısmen veya tamamen iptali ile yasaklama, toplatma, imha ve benzeri yaptırımlara ilişkin kararları Bakanlığa sunmak,

g) Komitelerin görüşlerini de alarak, eşik değerin belirlenmesi için Bakanlığa görüş bildirmek,

ğ) GDO ve ürünleri ile bunlara ilişkin her türlü faaliyet sürecinde meydana gelebilecek kaza durumunda, çevre, biyolojik çeşitlilik, tarımsal üretim ve insan sağlığı üzerinde olabilecek zararların önlenmesine yönelik acil eylem planlarının hazırlanmasına esas teşkil edecek raporları Komitelere hazırlatmak ve Bakanlığa öneride bulunmak,

h) GDO ve ürünleri konusunda yetkilendirilecek özel sektör araştırma kuruluşları ile genetik yapısı değiştirilmiş mikroorganizmaların kapalı alanda kullanımı konusunda faaliyet yürütecek ilgililerin uymaları gereken şartlarla ilgili olarak Bakanlığa öneride bulunmak.

(2) Kurul adına kamuoyuna açıklama yapmaya Kurul Başkanı veya Kurul Başkanınca görevlendirilen üye yetkilidir.

Kurul kararları

MADDE 8 –

(1) Kurul, her bir başvuru için ayrı karar alır. Kurulun aldığı bir karar başka bir başvuru için emsal teşkil etmez.

(2) Kurulun karar alma süresi,  her bir başvuru için 7 nci maddenin birinci fıkrasının (d) bendine göre aldığı kararın Bakanlık tarafından başvuru sahibine bildirilmesinden sonra başlar ve iki yüz yetmiş günü geçemez.  Bu sürenin hesaplanmasında ek bilgi ve belge istenmesi ve temini için geçen süre, Bakanlığa bildirim ve kararın Resmî Gazete’de yayımlanması süreci hesaba katılmaz. Başvuru sahibinden yeniden deney, test, analiz ve araştırma yapılması istenildiğinde bunların yaptırılması ve sonuçlarının alınması, bilimsel yayınlar ve yapılmış araştırmaların sonuçları, Kurul tarafından belirlenecek diğer bilgiler ek bilgi kapsamında değerlendirilir.

(3) Kurul kararını, her bir başvuru için hazırlanan değerlendirme raporlarını ve Komite kararları ile kamuoyundan gelecek görüşleri de dikkate alarak oluşturur.

(4) Kurul, Komitenin kararına uymak zorunda değildir. Kurul, Komite kararına uymaması durumunda bu durumu gerekçeli olarak açıklar.

(5) Kurul, kararın olumlu olması hâlinde en son toplantı tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde gerekçeleri, varsa karşı oy gerekçeleri ve imzaları ile birlikte tekemmül ettirir ve Bakanlığa bildirir. Bakanlık en geç on beş gün içinde kararı yayımlanmak üzere Resmî Gazeteye gönderir.

(6) Kurul, kararın olumsuz olması durumunda, başvuru sahibine yazılı olarak bildirilmek üzere, otuz gün içerisinde gerekçeleri ile birlikte Bakanlığa iletir. Bakanlık olumsuz kararı en geç on beş gün içinde başvuru sahibine bildirir.

(7) Başvuru sahibi, olumsuz kararın değiştirilmesi için altmış gün içinde yeni bilgi ve belgeler sunarak itiraz edebilir.

(8) Kurul, olumsuz kararın değiştirilmesi için yapılan başvurularla ilgili kararı, Komitelere danışarak, altmış gün içinde verir ve sonuçlarını başvuru sahibine bildirilmek üzere Bakanlığa iletir.

(9) Kurul, kararda belirtilen koşulların ihlali veya GDO ve ürünleriyle ilgili olarak herhangi bir riskin ortaya çıkabileceği yönünde yeni bilimsel bilgilerin ortaya çıkması durumunda, kararı iptal edebilir.

Uzmanlar listesi

MADDE 9 –

(1) Uzmanlar listesine seçilen üyelerin görevleri 4 üncü maddenin onikinci fıkrasında belirtilen hususlara uydukları sürece devam eder.

(2) Uzmanlar listesinde yer alan bir üye, görevlendirildiği Komitenin görevi sona ermeden mücbir sebepler haricinde ayrılamaz veya görevine son verilemez.

(3) Bu Yönetmelikle belirlenen kurallara aykırı hareket edenlerin görev süreleri Kurul tarafından sona erdirilir ve görev süresi sona erdirilen uzmanlar bir daha uzmanlar listesine alınmaz.

(4) Kurul, uzmanlar listesine seçilen üyeleri, Kanun kapsamındaki uygulamaların yerine getirilmesi için uzmanlık konularını dikkate alarak Komite çalışmaları dışındaki faaliyetlerde de görevlendirebilir.

(5) Kurul tarafından görevlendirildiği hâlde, görevi mazeretsiz olarak iki defa kabul etmeyen veya süresi içinde yerine getirmeyen üyenin görevine son verilir ve tekrar uzmanlar listesine alınmaz.

Komitelerin oluşturulması, çalışma usul ve esasları, görev ve yetkileri

MADDE 10 –

(1) Her bir başvuruyu bilimsel olarak değerlendirmek üzere Kurul tarafından uzmanlar listesinden seçilecek on bir kişilik komiteler oluşturulur. Komitelere görevlendirilen üyelere, görevlendirildikleri ve görevlerinin başlama ve bitiş süreleri yazı ile bildirilir.

(2) Komitenin görev süresi Kurulca verilen görevin tamamlanması ile sona erer.

(3) Komite ilk toplantısında bir başkan ve iki raportör seçer. Başkanın yokluğunda yerine vekalet etmek üzere bir üyeyi tayin eder.

4) Komitenin her bir toplantısının gündemi bir önceki toplantıda belirlenir. Gündemde yapılacak değişiklikler ya da ilaveler Başkan tarafından en az bir hafta önce Komite üyelerine bildirilir. Gündemin bildirilmesinden sonra gündemde değişiklik ancak Komite toplantısının başlangıcında üyelerden en az altısının aynı yöndeki oyuyla yapılabilir.  Gündemde yer alan maddelerin görüşülmesi tamamlanmadığı sürece toplantı sona ermiş sayılmaz.

(5) Komite en az dokuz üyenin hazır bulunması ile toplanır. Komite, üyelerden en az altısının aynı yöndeki oyuyla karar alır. Komite kararı tutanakla tespit edilir ve imza altına alınır.

(6) Davet edildiği hâlde, bir başvuru ile ilgili en fazla iki toplantıya mazeretsiz katılmayan üyenin komite üyeliği düşer. Kurul tarafından en geç bir ay içerisinde yeni bir üye belirlenir.

(7) Toplantıya katılmasına rağmen karşı oy kullanmadığı hâlde Komite kararlarını imzalamayan veya karşı oy kullandığı hâlde, karşı oy gerekçesini 15 gün içinde yazmayan Komite üyeleri, yazılı olarak ikaz edilir. Bu durumun, iki defa üst üste veya Komitenin görev süresi içinde toplam üç defa tekrar etmesi hâlinde, ikaz edilen üye çekilmiş sayılır. Bu durum, Komite başkanı ve raportörler tarafından tespit edilip Kurula en geç 15 gün içinde bildirilir. Boşalan üyeliğe en geç bir ay içerisinde bir üye görevlendirilir.

(8) Komitelerin görev ve yetkileri şunlardır:

a) Kanun kapsamında yapılan başvurularda bilimsel değerlendirmeler için sağlanan bilgilerin yeterliliğini belirlemek.

b) İhtiyaç duyulması hâlinde başvuru ile ilgili ilave olarak istenebilecek test, deney, deneme, analiz gibi işlemleri belirleyerek çalışmanın yaptırılmasını, sonuçlarının bildirilmesini ve gerekli hâllerde ek bilgi gönderilmesini Kuruldan talep etmek ve bunların bilimsel değerlendirmesini yapmak.

c) Kurul tarafından belirlenen esaslar doğrultusunda, her başvuru için ayrı olmak üzere bilimsel değerlendirmeleri yapmak, raporlarını hazırlamak ve Komite kararı ile birlikte Kurula bildirmek.

ç) Kurul tarafından iletilen bilimsel değerlendirmeye ilişkin kamuoyu görüşlerini değerlendirmek ve sonuçlarını Kurula bildirmek.

d) Karar sonrasında ortaya çıkan veya elde edilen her türlü yeni veri ve bilgiyi değerlendirerek bilimsel görüş oluşturmak.

e) İhtiyaç duyduğu bilgi ve belgelerin temini ile araştırma, deneme, kontrol ve denetlemelerin yapılarak veya yaptırılarak sonuçlarının bildirilmesini Kuruldan talep etmek.

f) Kurul tarafından gizli tutulması istenen bilgilerin korunması için gerekli tedbirleri almak.

g) Kurul tarafından verilecek diğer görevleri yerine getirmek.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Geçici ve Son Hükümler

Masrafların belirlenmesi

GEÇİCİ MADDE 1 –

(1) Bu Yönetmelikte belirtilen risk değerlendirmesi ve sosyo-ekonomik değerlendirme ile ilgili masraflar Kurulun ilk toplantısında, yalnızca 2010 yılı için geçerli olmak üzere belirlenerek Bakanlık tarafından duyurulur. 

Yürürlük

MADDE 11 –

(1) Bu Yönetmelik 26/9/2010 tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 12 –

(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür.

13 Ağustos 2010 CUMA    Resmî Gazete     Sayı : 27671

YÖNETMELİK

Tarım ve Köyişleri Bakanlığından:

GENETİK YAPISI DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR VE ÜRÜNLERİNE DAİR YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1 –

(1) Bu Yönetmeliğin amacı, bilimsel ve teknolojik gelişmeler çerçevesinde, modern biyoteknoloji kullanılarak elde edilen genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ve ürünlerinden kaynaklanabilecek risklerin engellenmesi, insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması için;

a) Gıda ve yem amaçlı genetik yapısı değiştirilmiş organizma ve ürünleri ile ilgili başvuru, değerlendirme, karar, ithalat, işleme, ihracat, etiketleme, izleme, piyasaya sürme, denetim ve kontrole,

b) Genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ile ilgili araştırma, geliştirme ve deneysel amaçlarla yapılacak faaliyetlerin, harici çevre ile temasını önleyecek şekilde, kontrollü şartlar altında, sınırlandırılmış belirli bir alanda denemelerinin yapılmasına,

c) Genetik yapısı değiştirilmiş mikroorganizmalar ve ürünleri ile ilgili araştırma, geliştirme, başvuru, değerlendirme, karar, ithalat, ihracat, işleme, etiketleme, piyasaya sürme, izleme, denetim, kontrol ve kapalı alan faaliyetlerine dair usul ve esasları belirlemektir.

Kapsam

MADDE 2 –

(1) Bu Yönetmelik;

a) Gıda ve yem amaçlı genetik yapısı değiştirilmiş organizma ve ürünleri ile ilgili başvuru, değerlendirme, karar, işleme, ambalajlama, etiketleme, muhafaza, depolama, taşıma, piyasaya sürme, ithalat, ihracat, transit geçiş, izleme, denetim ve kontrole,

b) İthal edilecek veya yurt içinde geliştirilen GDO ve ürünlerinin araştırma, geliştirme ve kontrollü şartlar altında deneme çalışmalarına,

c) GDM’ler ile ilgili başvuru, değerlendirme, karar, ithalat, ihracat, işleme, etiketleme, piyasaya sürme, izleme, denetim ve kontrol faaliyetleri ile kapalı alan faaliyetlerinin yürütüleceği laboratuvar, tesis gibi kapalı alan koşullarına dair hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3 –

(1) Bu Yönetmelik; 18/3/2010 tarihli ve 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanununa dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 –

(1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Açık alan: Tüm toprak ve su habitatlarını,

b) Araştırma enstitüsü: Bakanlıklara bağlı olarak araştırma ve geliştirme faaliyeti yürüten enstitüleri,

c) Araştırmaya yetkili kuruluş: Araştırma enstitülerini, Bakanlıkların araştırma yapmakla görevlendirilmiş kuruluşlarını, üniversitelere ve TÜBİTAK’a bağlı araştırma yapan kuruluşlar ile Bakanlıkça yetkilendirilmiş özel sektör araştırma kuruluşlarını,

ç) Ayırt edici kimlik: Her bir GDO için taşıdığı her bir genin kodunu da içeren nümerik ve alfa nümerik bir kodlama sistemini,

d) Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını,

e) Basitleştirilmiş işlem: GDO ve ürünlerinden kaynaklanabilecek herhangi bir riskin olmadığı, insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğe herhangi bir zararın bulunmadığı yönünde mevcut bilgiye ve daha önce yapılmış olan risk değerlendirmesine dayanan basitleştirilmiş karar alma sürecini, 

f) Başvuru sahibi: İlk ithalattan önce başvuruyu yapan gen sahibi veya ithalatçıyı,

g) Biyogüvenlik: İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliği korumak için GDO ve ürünleri ile ilgili faaliyetlerin güvenli bir şekilde yapılmasını,    

ğ) Biyogüvenlik bilgi değişim mekanizması: GDO ve ürünleri ile ilgili bilimsel, teknik ve uygulamaya ilişkin bilgi ve belgelerin ulusal ve uluslararası seviyede alışverişinin kolaylaştırılması ile kamuoyunun bilgilendirilmesi ve karar sürecine katılımı amacıyla oluşturulacak bilgi alışverişi sistemini,

h) Çevresel risk değerlendirme: GDO ve ürünlerinin, deneysel amaçlı serbest bırakılmaları, kapalı kullanım veya piyasaya sürülmelerinin neden olabileceği, doğrudan veya dolaylı, derhal veya gecikmeli fark etmeksizin çevre üzerinde sebep olabileceği risklerin, Ek II ve Ek III’te istenenler ile ilave olarak Kurul tarafından istenebilecek bilgi ve belgelere göre risk değerlendirmesi kapsamında yürütülen değerlendirmeyi,

ı) Değerlendirme: GDO’larla ilgili her bir başvuru için karar oluşturmada dikkate alınmak üzere, bilimsel esaslara göre Komiteler tarafından yapılacak risk değerlendirmesi ve sosyo-ekonomik değerlendirme ile ihtiyaç hâlinde etik değerlendirme ve Kurulca istenecek diğer değerlendirmeleri,

i) Deneme: GDO’ların sahip olduğu ileri sürülen özelliklerin ve bunların çevre üzerine olası etkilerinin kontrollü şartlarda test edilmesi için yapılan çalışmayı,

j) Deneysel amaçlı serbest bırakma: GDO ile ilgili deneysel amaçlarla yapılacak faaliyetlerin, harici çevre ile temasını önleyecek şekilde, kontrollü şartlar altında, sınırlandırılmış belirli bir alanda yürütülmesini,

k) Eşik değer: Onaylanmış genler için, Kurulun görüşleri doğrultusunda Bakanlıkça belirlenen, ürünün GDO’lu olarak etiketlenmesini gerektiren alt limiti,

l) Etik değerlendirme: GDO ve ürünlerinin çevreye serbest bırakılması ve kullanılmasının tüketiciler, kullanıcılar ve çiftçilerin etik değerleri üzerinde muhtemel etkilerini ve sonuçlarını belirlemek üzere yapılan değerlendirmeyi,

m) GDO ve ürünleri: GDO, GDM, kısmen veya tamamen GDO’lardan elde edilen, GDO içeren veya GDO’lardan oluşan ürünleri,

n) GDO’lardan elde edilen ürünler: Kısmen veya tamamen GDO’lardan elde edilmekle birlikte GDO içermeyen veya GDO’dan oluşmayan ürünleri,

o) GDO’suz eşdeğer ürün: Genetik değiştirme teknolojisi uygulanmamış ve hiçbir şekilde GDO içermeyen eşdeğer gıda veya yemi,

ö) Genetik yapısı değiştirilmiş mikroorganizma (GDM): Genetik yapısı doğal rekombinasyonlar dışında kalan yol veya süreçlerle değiştirilmiş olan mikroorganizmaları,

p) Genetik yapısı değiştirilmiş organizma (GDO): Modern biyoteknolojik yöntemler kullanılmak suretiyle gen aktarılarak elde edilmiş, insan dışındaki bitki, hayvan ve mikroorganizma dâhil canlı organizmayı,

r) İhracat: Bir malın, yürürlükteki ihracat mevzuatı ile gümrük mevzuatına uygun şekilde Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkarılmasını veyahut Dış Ticaret Müsteşarlığınca ihracat olarak kabul edilecek sair çıkış ve işlemleri,

s) İlgililer: GDO ve ürünleri ile ilgili olarak araştırma, geliştirme, işleme, piyasaya sürme, izleme, kullanma, ithalat, ihracat, nakil, taşıma, saklama, paketleme, etiketleme, depolama gibi faaliyetlerde bulunanları,

ş) İşleme: GDO ve ürünlerinin, gıda ve yem amaçlı kullanılmasını sağlamak için yapılan ve ürünün ilk hâlini önemli ölçüde değiştiren herhangi bir faaliyeti,

t) İthalat: Yurt dışında üretilmiş malların bedelli veya bedelsiz alınarak serbest dolaşıma giriş rejimi prosedürlerine tabi tutulması,

u) İzin: Araştırmaya yetkili kuruluşlarca araştırma ve geliştirme amaçlı ithal edilecek GDO ve ürünleri için Bakanlık tarafından verilen ithal müsaadesini,

ü) İzleme: GDO ve ürünlerinden kaynaklanabilecek herhangi bir riskin olmadığı ve insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğe herhangi bir zararının bulunmadığı tespit edilmiş, piyasaya sürülen bir GDO ve ürününün işleme ve dağıtım zinciri boyunca her aşamada takibi ve her türlü gözlem, kontrol ve denetimi,

v) İzlenebilirlik: GDO ve ürünlerinin üretim ve dağıtım zinciri boyunca her aşamada geriye dönük takibini, belirlenmesini ve tanımlanmasını,

y) Kanun: 18/3/2010 tarihli ve 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanununu,

z) Kapalı alan: İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitlilik üzerinde genetik yapısı değiştirilmiş mikroorganizmalardan veya ürünlerinden kaynaklanabilecek olumsuz etkilerin biyolojik, kimyasal ve fiziksel engellerle tamamen önlendiği kontrollü laboratuvarlar ve üretim tesislerini,

aa) Kapalı alanda kullanım: İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitlilik üzerinde genetik yapısı değiştirilmiş mikroorganizmalardan veya ürünlerinden kaynaklanabilecek olumsuz etkilerin biyolojik, kimyasal ve fiziksel engellerle tamamen önlenerek kontrol edilen laboratuvar ve tesislerdeki araştırma, geliştirme, eğitim ve üretim faaliyetlerini,

bb) Karar: GDO veya ürünlerine ilişkin yapılan bir başvuru hakkında bilimsel esaslara göre yapılan risk değerlendirmesi ve sosyo-ekonomik değerlendirme sonuçlarına göre Kurul tarafından verilen kararı,

cc) Kaza: GDO ve ürünleri kullanım ve nakilleri  sırasında çevre ve insan sağlığı üzerinde uzun veya kısa vadede zarara neden olacak şekilde istenmeyen kaçış süreçlerini,

çç) Komite: Bilimsel değerlendirmeleri yapmak üzere Kurul tarafından oluşturulan komiteleri,

dd) Kurul: Biyogüvenlik Kurulunu,

ee) Mikroorganizma (MO): Çoğalma ve genetik materyal aktarabilme yeteneğine sahip, virüsler, viroidler, kültürü yapılan bitki ve hayvan hücrelerinin de dâhil olduğu hücresel veya hücresel olmayan mikrobiyolojik yapıları,

ff) Muamele: İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğin korunması için alınacak tedbirler göz önünde bulundurularak ambalajlama, paketleme, etiketleme, nakil ve depolama gibi GDO üzerinde gerçekleştirilen herhangi bir işlemi,

gg) Onay: GDO veya ürünlerine ilişkin yapılan bir başvuru hakkında bilimsel esaslara göre yapılan risk değerlendirmesi ve sosyo-ekonomik değerlendirme ile gerekli hâllerde yapılacak etik değerlendirme sonuçlarına göre Kurul tarafından verilen olumlu kararı,

ğğ) Piyasaya sürme: Bu Yönetmelik kapsamındaki her türlü ürünün bedelli veya bedelsiz olarak piyasaya arzını,

hh) Risk değerlendirme: GDO ve ürünlerinin, genetik değişiklikten dolayı, insan, hayvan ve bitki sağlığı, biyolojik çeşitlilik ve çevre üzerinde sebep olabileceği risklerin ve risk kaynağının test, analiz, deneme gibi bilimsel yöntemlerle tanımlanması, niteliklerinin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve risk unsurlarının belirlenmesini kapsayan dört aşamalı süreci,

ıı) Risk iletişimi: Risk analizi sürecinde risk değerlendiricileri, risk yöneticileri ve diğer ilgili tarafların, tehlike, risk, riskle ilgili faktörler ve riskin algılanmasına ilişkin bilgi ve görüşler ile risk değerlendirmesi bulguları ve risk yönetimi kararlarının açıklamalarını da kapsayan bilgi ve düşüncelerin paylaşımını,

ii) Risk yönetimi: GDO ve ürünlerinin, risk değerlendirmesi ve yasal faktörler göz önünde tutularak ilgili taraflarla istişare ile izin verilen amaç ve kurallar dâhilinde kullanılmasını ve muamelesini sağlamak amacıyla alınan önlemleri, uygun olabilecek kontrol önlemlerine ilişkin alternatiflerin değerlendirilmesi, tercih edilmesi ve uygulanması sürecini, 

jj) Sosyo-ekonomik değerlendirme: Başvuru hakkında karar verilmeden önce değerlendirilmek üzere, GDO ve ürünlerinin çevreye serbest bırakılması ve kullanılması sürecinde biyolojik çeşitlilik ve kullanıcıları ile çiftçiler üzerindeki etkilerinden kaynaklanacak sosyo-ekonomik bedelleri belirlemek üzere bilimsel esaslara dayanarak yapılan tüm çalışmaları,  

kk) TAGEM: Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğünü,

ll) Transit Geçiş: Serbest dolaşımda bulunmayan ürünlerin Türkiye Gümrük Bölgesi üzerinden geçerek yabancı bir ülkeden yabancı bir ülkeye, yabancı bir ülkeden Türkiye’ye, Türkiye’den yabancı bir ülkeye, bir iç gümrükten diğer bir iç gümrüğe sevkini,

mm) TÜBİTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunu ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler ve Yasaklar

Genel hükümler

MADDE 5 –

(1) Bakanlık; insan, hayvan, bitki sağlığı ile çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması amacıyla bu Yönetmelik kapsamına giren ürünler hakkında tamamen veya kısmen toplatma, mülkiyetin kamuya geçirilmesi, ürünün mahrecine iadesi, faaliyetin geçici olarak durdurulması, ürünün imhası, piyasaya arzı, ticareti ve işlenmesinin yasaklanması gibi ihtiyati tedbirler dâhil her türlü tedbiri almaya ve düzenlemeyi yapmaya yetkilidir.

(2) Başvurular, başvuru dokümanları, bilimsel değerlendirme raporları ve kararlar biyogüvenlik bilgi değişim mekanizması aracılığıyla kamuoyuna duyurulur.

(3) Araştırma ve geliştirme amacıyla ithal edilmek istenen GDO ve ürünleri dışında bu Yönetmelik kapsamındaki ürünler için gümrük idarelerince GDO’ya ilişkin ek bir belge aranmaz.

(4) GDO ve ürünlerinin araştırmaya yetkili kuruluşlarda sağlanması gereken standart ve koşullar ile izleme, denetim ve kontrol amaçlı analizleri yapacak laboratuvarlarda aranacak koşullar Kurul tarafından belirlenir.

Yasaklar

MADDE 6 –

(1) Bu Yönetmelik kapsamına giren ürünler ile ilgili olarak;

a) GDO ve ürünlerinin onay alınmaksızın piyasaya sürülmesi,

b) GDO ve ürünlerinin, Kurul kararlarına aykırı olarak kullanılması veya kullandırılması,

c) Genetiği değiştirilmiş bitki ve hayvanların üretimi,

ç) GDO ve ürünlerinin Kurul tarafından piyasaya sürme kapsamında belirlenen amaç ve alan dışında kullanımı,

d) GDO ve ürünlerinin bebek mamaları ve bebek formülleri, devam mamaları ve devam formülleri ile bebek ve küçük çocuk ek besinlerinde kullanılması yasaktır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Araştırma ve Geliştirme

Araştırma ve geliştirme

MADDE 7 –

(1) Yurt içinde yapılacak GDO ile ilgili araştırma ve geliştirme çalışmaları için başvuru şartı aranmaz. Ancak araştırma ve geliştirme amaçlı yapılacak faaliyetin konusu ve sonucu hakkında Bakanlığa bilgi verilmesi zorunludur.

(2) Araştırma, geliştirme ve eğitim amaçlı ithal edilecek GDO ve ürünleri için Bakanlıktan izin alınır. 

a) İzin için Ek-1’deki başvuru formu ile TAGEM’e müracaat edilir.

b) TAGEM izin işlemlerini on beş gün içinde tamamlar ve ithalat işlemlerini tamamlanması için izin belgesini gümrük idaresine sunulmak üzere ilgilisine verir. İthalat işlemleri, alınan izinde belirtilen şartlara uygun olarak gerçekleştirilir.

c) İthal edilecek materyalin miktarı TAGEM tarafından belirlenir.         

ç) İthalatına izin verilen GDO ve ürünleriyle ilgili yurt içinde yürütülen araştırma ve geliştirme faaliyetinin tamamlanmasını takip eden üç ay içinde sonuçtan Bakanlığa bilgi verilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Başvuru, Deneysel Amaçlı Serbest Bırakma, GDM’nin  Kapalı Alanda Kullanımı,

Değerlendirme ve Karar, Basitleştirilmiş İşlem ve Gizli Bilgi

Başvuru

MADDE 8 –

(1) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan GDO ve ürünlerinin ilk ithalatından önce, içerdiği her bir GDO için gen sahibi veya ithalatçı, yurt içinde geliştirilen GDO ve ürünü için ise GDO’yu geliştiren veya gen sahibi gerçek ve tüzel kişiler tarafından TAGEM’e başvuru yapılır. Başvurularda, başvurunun içeriğine ilişkin bilgiler ile GDO’nun ne amaçla kullanılacağı belirtilir. GDO için birden fazla amaçla kullanım başvurusu yapılabilir. Birden fazla amaçla kullanım için başvuru yapıldığında, her bir amaç için ayrı başvuru yapılmış sayılır.

(2) Piyasaya sürülmek üzere yapılacak başvurularda;

a) Ayırt edici kimlik bilgileri,

b) Kullanım amacı ve kısıtlamalarla ilgili talep ve bu talebi destekleyen bilgi ve belgeler,

c) GDO ve ürünlerinin geliştirildiği ülkede kullanım ve üretim koşullarını açıklayan bilgi ve belgeler,

ç) Risk yönetimi ile ilgili bilgi ve belgeler,

d) Başvuru yapılan GDO ve ürünlerinin taşıma, muhafaza ve nakil koşulları,

e) GDO ve ürünlerinin geliştirildiği ülkede çevreye serbest bırakılmasına, tüketim amacıyla piyasaya sürülmesine izin verildiğine, verilen iznin devam ettiğine, üretimine ve tüketimine devam edildiğine ve Bakanlıkça belirlenen süreyle  piyasada yer aldığına dair talep edilen  belge,

f) Başvurulacak organizmanın özelliğine göre EK-2 III A ve III B kısımları veya EK-3 II Ç ve II D kısımlarında belirtilen bilgiler hariç,

g) Kurul tarafından ilan edilecek diğer bilgi ve belgeler, sunulur.

(3) Yurt içinde geliştirilen GDO ve ürünlerinin başvurusu için ikinci fıkranın (c) ve (e) bentleri dışındaki diğer bilgi ve belgeler sunulur.

(4) Alınan başvurular TAGEM tarafından Kurula iletilir.

(5) Kurul, başvuruyu en geç doksan gün içerisinde değerlendirerek sonucunu TAGEM’e gönderir. TAGEM başvurudan itibaren on beş gün içerisinde başvuru sahibine sonucu bildirir. Ek bilgi ve belge temini için geçen süre, doksan günlük sürenin hesaplanmasında dikkate alınmaz.

(6) Kurul, yapılan başvuruları biyogüvenlik bilgi değişim mekanizması aracılığıyla duyurur.

(7) Kurul, gerek gördüğü durumlarda başvuruya ait ek bilgi ve belgeler isteyebilir.

(8) Kurul tarafından başvuru ile ilgili ilave bilgi ve belge istenmesi hâlinde bilgi ve belgelerin Kurul tarafından belirlenen süre içinde temin edilmemesi durumunda işlem sonlandırılır ve dosya başvuru sahibine iade edilir.

(9) Başvurular GDO ve ürünlerinin;

a) İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliği tehdit etmesi,

b) Üretici ve tüketicinin tercih hakkının ortadan kaldırılması,

c) Çevrenin ekolojik dengesinin ve ekosistemin bozulmasına neden olması,

ç) GDO ve ürünlerinin çevreye yayılma riskinin olması,

d) Biyolojik çeşitliliğin devamlılığını tehlikeye düşürmesi,

e) Başvuru sahibinin biyogüvenliğin sağlanmasına yönelik tedbirleri uygulamak için yeterli teknik donanıma sahip olmadığının anlaşıldığı, durumlarda reddedilir.

(10) Başvuruların değerlendirme işlemleri ile ilgili masraflar başvuru sahibi tarafından Bakanlıkça belirlenen hesaba yatırılır.

Deneysel amaçlı serbest bırakma

MADDE 9 –

(1) Deneysel amaçlı serbest bırakma başvurusu için 8 inci maddenin ikinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç), (d), (e) ve (g) bentlerinde belirtilenlere ilave olarak,

a) Bitkiler dışındaki genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar için EK-2’deki,

b) Genetik yapısı değiştirilmiş bitkiler için EK-3’teki bilgiler sunulur.

(2) Deneysel amaçlı serbest bırakma kapsamında yürütülecek açık alan, sera ve laboratuvar koşulları ve çalışmalar süresince alınacak tedbirler ile uyulacak kurallar Kurul tarafından belirlenir.

(3) Deneysel amaçlı serbest bırakma kapsamında ithal edilecek GDO ve ürünleri ile yapılacak denemeler sonucu elde edilecek GDO ve ürünleri ticarete konu edilemez.         

(4) Deneysel amaçlı serbest bırakma kapsamındaki denemeler Bakanlık tarafından görevlendirilen araştırma enstitüleri tarafından yürütülür. Bu kapsamda, araştırma enstitüleri, ihtiyaç olması hâlinde, Bakanlıktan izin almak kaydı ile üniversiteler ve TÜBİTAK ile işbirliği yapabilir.

(5) Denemeler ile ilgili usul ve esaslar Kurul tarafından belirlenir.

GDM’nin kapalı alanda kullanımı

MADDE 10 –

(1) GDM’nin  kapalı alanda kullanım başvurusu  için 8 inci maddenin ikinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç), (d), (e) ve (g) bentlerinde belirtilenlere ilave olarak,

a) Devir veya kullandırmaya müsaade edilip edilmeyeceği, müsaade edilmesi durumunda uyulması öngörülen şartların,

b) Başvurulacak organizmanın özelliğine göre EK-2 III A ve III B kısımları hariç bilgi ve belgelerin sunulması zorunludur.

(2) GDM’nin kapalı alanda kontrollü koşullarda araştırma, geliştirme ve endüstriyel faaliyetlerin yürütüleceği kapalı alanların standartları, koşulları ve uyulacak kurallar;

a) Uluslararası kural ve standartlar,

b) Mikroorganizmaların risk sınıflandırması,

c) Kapalı alanın ve bu alanda GDM ile yürütülecek faaliyetin tasarım ve işleyişindeki düzenlemenin biyogüvenlik riskleri oluşturmayacak önlemler bakımından yeterliliği,

ç) GDM ile yürütülen kapalı alan faaliyeti sırasında oluşacak kazaların yaratabileceği biyogüvenlik risklerini engelleyecek önlemler,

d) GDM ile faaliyet gösterecek ilgililerin yerine getirmesi gereken uluslararası uyumlu kapalı alan standartları ile ilgili hususlar dikkate alınarak Kurul tarafından belirlenir.

Değerlendirme ve karar

MADDE 11 –

(1) Karar alma süresi, 8 inci maddenin beşinci fıkrasına göre TAGEM tarafından başvuru sahibine yapılacak bildirimden sonra başlar ve bu süre iki yüz yetmiş günü geçemez. Ek bilgi veya belge talebi nedeniyle geçen süre, karar alma süresinin hesabında dikkate alınmaz.

(2) Her bir başvuru için, çevresel risk değerlendirmeyi de içeren risk değerlendirmesi,  sosyo-ekonomik değerlendirme ve Kurul tarafından gerekli görüldüğü hâllerde etik değerlendirme yapılır. GDO ve ürünleri ile ilgili yapılan başvurular hakkında risk değerlendirme komitesi, sosyo-ekonomik değerlendirme komitesi ile etik komite tarafından hazırlanan raporlar Kurula iletilir.

(3) Risk değerlendirme komitesi, sosyo-ekonomik değerlendirme komitesi ile etik komite tarafından raporların hazırlanmasında göz önünde bulundurulacak hususlar ile uyulacak usul ve esaslar Kurul tarafından belirlenir.

(4) Kurul ve komiteler tarafından risk değerlendirmede kullanılmak üzere talep edilen her türlü bilgi ve belgeler ile laboratuvar, sera ve tarla testlerini içeren alan denemeleri, gıda analizleri, toksisite ve alerji testleri yanında gerekli görülen diğer testlerin sonuçlarının başvuru sahibi tarafından temin edilmesi zorunludur.

(5) Başvurusu yapılan GDO ve ürünleri için risk değerlendirme komitesi ile sosyo-ekonomik değerlendirme komitesi raporlarının sonuçlarına dayanarak risk yönetimi esasları Kurul tarafından belirlenir. Risk yönetim planının hazırlanması ve uygulanmasından başvuru sahibi sorumludur.

(6) GDO’larla ilgili gıda ve yem analizleri, toksisite ve alerji testleri ile ilgili usul ve esaslar Kurul tarafından belirlenir.

(7) Deneysel amaçlı serbest bırakılması amaçlanan GDO’nun çevresel risk değerlendirmeyi de içeren risk değerlendirmesine dair usul ve esaslar, Kurul tarafından;

a) GDO’ların uzun vadede insan ve hayvan sağlığı ve çevrenin unsurları olan flora, fauna, toprak verimliliği, toprak organik madde yapısı ile gıda ve yem zinciri ve biyolojik çeşitlik üzerindeki kümülatif etkileri ile antibiyotik direnç genleri ile ilgili analiz sonuçları,

b) GDO’nun değiştirilen özelliğinin ve GDO’nun kullanımının, muhtemel riskler bakımından GDO’suz eşdeğer ürün ile aynı şartlar altında mukayese edilmesi sonucu elde edilen veriler,

c) Bilimsel esaslara göre ve şeffaf bir şekilde mevcut bilimsel ve teknik verilerin değerlendirilmesi ile elde edilen risk değerlendirme sonucu,

ç) Her bir başvurunun risk değerlendirmesinde, GDO’ların türüne, amaçlanan kullanımlarına ve potansiyel salınacağı çevreye bağlı olarak gösterebileceği muhtemel değişikliklerin, ihtiyaç duyulacak diğer bilgilerin değerlendirilme sonucu,

d) İnsan ve hayvan sağlığı ile çevre üzerindeki GDO ve GDO’nun kullanımından dolayı etkilerine ilişkin yeni bilgilerin ortaya çıkması durumunda, riskin değişip değişmediğinin ve risk yönetim planında değişiklik yapmaya gerek olup olmadığı ya da risk değerlendirmesinin yeniden yapılması yönündeki bulgular             dikkate alınarak  belirlenir.

(8) Risk değerlendirme komitesi, sosyo-ekonomik değerlendirme komitesi ile etik komite tarafından hazırlanan raporlar Kurul tarafından, biyogüvenlik bilgi değişim mekanizması vasıtasıyla kamuoyuna duyurulur.

(9) Kamuoyundan görüş alma ile ilgili usul ve esaslar Kurul tarafından belirlenir. Kurul, kamuoyu görüşlerini de dikkate alarak nihai kararını oluşturur.

(10) Kararda;

a) Kararın geçerlilik süresi,

b) İthalatta uygulanacak işlemler,

c) Kullanım amacı,

ç) Risk yönetimi ve piyasa denetimi için gerekli veriler,

d) İzleme koşulları,

e) Belgeleme ve etiketleme koşulları,

f) Ambalajlama, taşıma, muhafaza ve nakil kuralları,

g) İşleme, atık ve artık arıtım ve imha koşulları,

ğ) Güvenlik ve acil durum tedbirleri,

h) İzleme ile ilgili raporlamanın nasıl yapılacağı ile ilgili hususlar yer alır.

(11) Kurul olumlu kararını toplantı tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde gerekçeleri, varsa karşı oy gerekçeleri ve imzaları ile birlikte tekemmül ettirir ve Bakanlığa sunar. Kurul kararları Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer.

(12) Kararın olumsuz olması durumunda, karar Bakanlıkça başvuru sahibine yazılı olarak bildirilir. Başvuru sahibi, olumsuz kararın değiştirilmesine sebep olabilecek yeni bilgilere sahip olması hâlinde, altmış gün içerisinde Bakanlığa başvurarak bu kararın gözden geçirilmesini isteyebilir. Bu durumda Kurul sunulan yeni bilgileri dikkate alarak atmış gün içinde kararı gözden geçirir ve sonuçlarını başvuru sahibine bildirilmek üzere Bakanlığa iletir.

(13) Başvuru sahibi, geçerlilik süresi dolmadan en az bir yıl önce Bakanlığa müracaat ederek uzatma talep edebilir. Bu talep kurul tarafından değerlendirilir ve sonucu başvuru sahibine bildirilmek üzere Bakanlığa gönderilir. Sonucun bir yıllık süre içerisinde başvuru sahibine bildirilmemesi durumunda, izin süresi karar verilinceye kadar uzar.

(14) Başvuruya ilişkin karar, takip eden ithalatlar için de geçerlidir. Ancak, ithalatın gerçekleştirilebilmesi için ilgili diğer mevzuat hükümleri de yerine getirilir.

(15) Her bir GDO’ya ilişkin Kurul tarafından verilen ayırt edici kimlik Bakanlıkça kayıt altına alınır. Kayıt altına alınan GDO’ya ilişkin belgeler başvuru sahibi ve Bakanlık tarafından yirmi yıl süreyle saklanır.

Basitleştirilmiş işlem

MADDE 12 –

(1) GDO ve ürünlerinden kaynaklanabilecek herhangi bir riski olmayan ve insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğe herhangi bir zararının bulunmadığı yönünde mevcut bilgiye ve daha önce yapılmış olan çevresel risk değerlendirmeyi de içeren risk değerlendirmesine dayanan başvurular için, sosyo-ekonomik değerlendirme sonuçları da dikkate alınarak Kurul tarafından basitleştirilmiş işlem uygulanmasına karar verilebilir.

(2) Basitleştirilmiş işleme başvuru için TAGEM’e müracaat edilir. Alınan başvuru TAGEM tarafından Kurula iletilir. Kurul başvurunun kabul edilip edilmeyeceği ile ilgili işlemleri başvuruyu takip eden ilk toplantısında görüşür. 

(3) Basitleştirilmiş işleme başvurunun kabul edilmesi için;

a) GDO ve ürünlerinin geliştirildiği veya tescil edildiği ülkede çevreye serbest bırakılmasına, tüketim amacıyla piyasaya sürülmesine müsaade edildiğine dair resmî belgelerin sunulması,

b) Verilen iznin devam ettiğine, piyasada yer aldığına, üretimine ve tüketimine devam edildiğine dair resmî belgelerin sunulması,

c) Gen kaynağı ile transfer edilen canlı organizmanın taksonomisi ve biyolojisinin biliniyor olması,

ç) GDO’nun insan, hayvan, çevre sağlığı ve biyolojik çeşitliliğe olabilecek etkileri hakkında yeterli bilgi bulunması,

d) GDO’nun diğer canlı organizmalarla ilişkisi ile ilgili olarak kullanılabilecek daha önce yapılmış risk değerlendirmelerinden elde edilen olumsuz bir etki olmadığına dair bilginin mevcut olması,

e) Transfer edilen genetik materyalin tanımlanması ve transfer edildiği canlı organizma içinde belirlenmesi için detaylı yöntem ve verilerin bulunması,

f) Daha önce yapılmış risk değerlendirmesi ve varsa sosyo-ekonomik ve etik değerlendirme sonuçlarının sunulması,

g) Kurul tarafından belirlenecek bilgi ve belgelerin sunulması zorunludur.

(4) Başvurunun kabul edilmesi hâlinde Kurul, alınan dosyayı değerlendirilmek üzere Komiteye gönderir.

(5) Komite, Kurul tarafından belirlenen sürede değerlendirmesini yapar ve raporunu Kurula sunar. Kurul, takip eden ilk toplantıda kararını verir ve sonucu on beş gün içinde Bakanlığa bildirir.

(6) Kararın olumlu olması hâlinde, Bakanlık alınan kararı, en geç on beş gün içinde Resmî Gazete’de yayımlanmak üzere Başbakanlığa gönderir.

(7) Olumsuz karara yeni bilgi ve belgelerle itiraz edilmesi hâlinde; Kurul, ilk toplantısında itirazı görüşür.  İtiraz ile ilgili olarak yapılacak işlemleri ve işlemlerin tamamlanacağı süreyi belirler ve sonucu başvuru sahibine bildirilmek üzere Bakanlığa iletir. Bakanlık sonucu en geç on beş gün içinde başvuru sahibine bildirir.

(8) Basitleştirilmiş işlem için yapılan başvuru ve değerlendirme ile ilgili hususlar Kurul tarafından belirlenir.

Gizli bilgi

MADDE 13 –

(1) Başvuru sahibi gizli tutulmasını istediği bilgilere ilişkin talebini yazılı olarak bildirir. Bakanlık bu talebin karşılanmasına karar vermeden önce başvuru sahibi ile gizlilik talebi hakkında bilgi alışverişinde bulunur. Bakanlık bu görüşmenin ardından taleple ilgili gerekli tedbirleri alır ve başvuru sahibine bildirir.

(2) Başvurularla ilgili;

a) Başvuru sahibinin veya ithalatçının adı ve adresi,

b) GDO ve ürünlerinin kullanım amacı, sahip olduğu özellikler, ayırt edici kimlik bilgileri, bilinen ve bilimsel isimleri, transfer edilen genin alındığı organizma, alıcı ve verici organizmanın orijin ülkesi, transfer yönteminin genel tanımı,

c) Acil durumlarda uygulanacak olan yöntem ile planlar,

ç) Risk değerlendirmesinin özeti gizli bilgi olarak değerlendirilemez.

BEŞİNCİ BÖLÜM

İthalat, İhracat ve Transit Geçiş

İthalat

MADDE 14 –

(1) Kurul tarafından gerekli değerlendirmeler yapılarak gıda ve yem olarak piyasaya sürülmesi uygun görülen GDO ve ürünlerinin ithalatında aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

a) İthalatçı firmadan, ithal edilecek GDO ve ürünlerinin miktarı ve içerdiği gen çeşidi ile ilgili orijin ülke veya yüklendiği ülke yetkili otoriteleri tarafından düzenlenmiş belge veya uluslararası akredite bir laboratuvardan alınmış analiz raporu istenir.

b) Bakanlık, denetim ve kontrol amaçlı analizler yapar.

c) Denetim ve kontrol sonucu uygun görülen ürünlerin ithaline müsaade edilir.

ç) Bakanlıkça GDO’lu olarak ithaline müsaade edilen ürünlerin, firma ve GDO bazında kayıtları tutulur. 

(2) İthalat aşamasında Bakanlıkça yapılan kontroller sonucunda onaysız GDO veya Kanun kapsamında Kurul veya Bakanlıkça öngörülen diğer koşullara uygun olmayan onaylı GDO tespit edilen ürünlerin ithaline müsaade edilmez.

(3) Bedelsiz olarak ithal edilerek halkın tüketimine sunulacak ürünler bu Yönetmelik kapsamında değerlendirilir.

(4) GDO ve ürünlerinin gümrük giriş kapıları Gümrük Müsteşarlığının görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir.

(5) Deneysel amaçlı serbest bırakma kapsamında kullanılacak GDO’ların ithalatı, kararda belirtilen esaslara göre gerçekleştirilir.

(6) Gıda ve yem haricindeki GDO ve ürünlerinin ithalatı, Kurul kararı doğrultusunda ilgili Bakanlık, kurum ve kuruluşlar ile işbirliği yapılarak gerçekleştirilir.

(7) GDO’lardan elde edilen ürünler ile GDO’lardan elde edilmiş bileşen içeren ürünlerin ithalatında bu ürünlerin elde edildiği GDO’nun onaylanmış olması şartı aranır.

İhracat

MADDE 15 –

(1) İhracatta alıcı ülkenin talebi doğrultusunda işlem yapılır.

(2) Bakanlıkça GDO’lu olarak ihracatına müsaade edilen ürünlerin, firma ve GDO bazında kayıtları tutulur. 

(3) GDO ve ürünlerinin gümrük çıkış kapıları Gümrük Müsteşarlığının görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir.

Transit geçiş

MADDE 16 –

(1) GDO ve ürünlerinin transit geçişinde her bir geçiş için Bakanlıktan izin alınır.

(2) Transit geçişlerde, ürün miktarı, menşei, içerdiği GDO çeşidi, nakil vasıtası, alınan tedbirler, çıkış gümrüğü bilgileri ile ilgili doküman ve kimlik kontrolü Bakanlıkça yapılır. 

(3) Transit geçişlerde, GDO ve ürünlerinin çevreye bulaşmasını önleyecek şekilde gerekli tedbirlerin alınıp alınmadığı ve nakil vasıtalarının mühürlü olup olmadığı Bakanlıkça kontrol edilerek kayıtları tutulur.

(4) Transit geçişler, Bakanlık tarafından verilen yazılı izinde belirtilen koşullara ve 4458 sayılı Gümrük Kanununa uygun olarak gerçekleştirilir.

ALTINCI BÖLÜM

GDO ve Ürünlerinin İşlenmesi, Depolanması, Etiketlenmesi,

İzlenmesi, İzlenebilirliği, Denetim ve Kontrolü ile Numune Alma ve Analiz

İşleme ve depolama

MADDE 17 –

(1) GDO ve ürünleri farklı hatlarda işlenir ve depolanır. Bunun mümkün olamayacağı durumlarda ilgililer tarafından GDO ve ürünlerinden oluşabilecek bulaşmayı önlemek amacıyla işleme hattında ve depolarda gerekli temizlik yapılır ve kayıt altına alınır.

(2) GDM üretimi Kurul tarafından belirlenen kapalı alan koşul ve standartlarında risk sınıflandırmaları dikkate alınarak üretilir ve depolanır.

(3) İlgililer, GDO ve ürünlerinden kaynaklanabilecek riskleri engellemek, insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla Kurul tarafından belirlenen işleme, atık, artık, arıtım ve imha koşullarının uygulandığını denetim ve kontrol sırasında Bakanlığa ibraz etmek zorundadır.

(4) GDO ve ürünlerinin yurt içinde işlenmesi, muameleye tabi tutulması hâlinde gıda ve yem işletmecisi GDO ve ürünleri ile ilgili;

a) Dağıtım ve satışını takip etmek için kimden, ne miktarda temin ettiği ile ilgili belgeleri,

b) Ürünlerin kullanım amacına dair belgeleri,

c) Satın alınan, işlenen, mübadele konusu yapılan her bir ürün ve parti için EK-4’te yer alan GDO ve Ürünleri Kayıt Formunu saklar ve gerektiğinde Bakanlığa ibraz eder.

Gıdaların etiketlenmesi

MADDE 18 –

(1) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan gıdaların Bakanlık tarafından belirlenen eşik değerin üzerinde; onaylanmış GDO’dan elde edilmiş olması veya onaylanmış GDO’dan elde edilmiş bileşen içermesi veya GDO içermesi veya GDO’dan oluşması durumunda Türk Gıda Kodeksinde yer alan gerekliliklere ilave olarak;

a) Etiketinde bileşen listesinin bulunması zorunlu olmayan gıdalar için “genetik yapısı değiştirilmiştir” veya “genetik yapısı değiştirilmiş ……… dan üretilmiştir” ibaresi etiket üzerinde açıkça görülecek şekilde belirtilir.

b) Gıdanın birden fazla bileşen içermesi durumunda; “genetik yapısı değiştirilmiş …..” veya “genetik yapısı değiştirilmiş ……… dan üretilmiştir” ibareleri bileşen listesinde parantez içinde ve söz konusu bileşenden hemen sonra gelecek şekilde aynı punto büyüklüğünde yer alır.

c) Bileşen listesinde grup adı ile belirtilen bileşen bulunan gıdalarda “genetik yapısı değiştirilmiş ……… içerir” veya “ genetik yapısı değiştirilmiş ……. dan üretilmiş ……. içerir.” ibareleri grup adından hemen sonra gelecek şekilde parantez içinde aynı punto büyüklüğünde yer alır.

ç) Bu Yönetmelik kapsamındaki dökme gıdaların etiketleri, tüketicinin görebileceği yerlerde bulundurulur veya gıda maddesi ile birlikte tüketiciye sunulur.

d) Bu Yönetmelik kapsamındaki gıdaların GDO’suz eşdeğer gıdalardan; bileşimi, beslenme etkileri veya beslenme değeri, kullanım amacı açısından farklılık gösterdiği durumlarda, bu hususların etiket üzerinde belirtilmesi, besin bileşeninde farklılık gösteren söz konusu gıdalarda, beslenme açısından etiketleme yapılması zorunludur.

e) Bu Yönetmelik kapsamındaki gıdaların GDO’suz eşdeğer gıdalardan farklı olması durumunda, tüketilmesi sonucunda sağlık riski oluşturabilecek tüketici gruplarına ait uyarılar etiket üzerinde belirtilir.

f) Bu Yönetmelik kapsamındaki gıdaların GDO’suz eşdeğerinin olmaması durumunda, söz konusu gıdanın doğası ve özelliklerine ait bilgiler Türk Gıda Kodeksinde belirtilen hükümlere uygun olarak etiket üzerinde belirtilir.

g) GDO’suz eşdeğer gıdaların etiketlerinde GDO içermediğini, GDO’dan oluşmadığını, GDO’dan elde edilmediğini ifade eden beyanlar yer alabilir.

Yemlerin etiketlenmesi

MADDE 19 –

(1) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan yemlerin, Bakanlık tarafından belirlenen eşik değerin üzerinde; GDO içermesi veya GDO’lardan oluşması veya onaylanmış GDO’lardan elde edilmiş olması hâlinde, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununda yer alan etiket gerekliliklerine ilave olarak; her bir yem aşağıdaki şekilde etiketlenir.

a) GDO içeren veya GDO’lardan oluşan yemin özel adının yanında parantez içinde “genetik yapısı değiştirilmiş ………” ibaresi bulunur. Bu ibare yem bileşen listesi altında dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazı karakter büyüklüğü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüğünden az olamaz.

b) GDO’dan elde edilen yemin adının yanında parantez içinde “genetik yapısı değiştirilmiş ……… den elde edilmiştir” ibaresi yer alır. Bu ibare yem bileşen listesi altında dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazı karakter büyüklüğü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüğünden az olamaz.

c) Bu Yönetmelik kapsamındaki dökme yemlerin beraberinde, etiket bilgilerini içeren belge bulundurulur.

ç) Bu Yönetmelik kapsamındaki yemlerin GDO’suz eşdeğerinden farklı olması hâlinde bileşimi, besleme özellikleri, kullanım amacı, belirli hayvan türü ya da kategorisi için yapılan sağlık ile ilgili uyarılar etiket üzerinde bulundurulur.

d) Bu Yönetmelik kapsamındaki yemlerin GDO’suz eşdeğeri yoksa, o yemin yapısı ve karakteristikleri ile ilgili bilgiler etiket üzerinde bulundurulur.

e) GDO’suz eşdeğer yemlerin etiketlerinde GDO içermediğini, GDO’dan oluşmadığını, GDO’dan elde edilmediğini ifade eden beyanlar yer alabilir.

Gıda ve yem dışında diğer ürünlerin etiketlenmesi

MADDE 20 –

(1) Gıda ve yem maddeleri dışındaki diğer ürünler ilgili mevzuat hükümlerine ilave olarak Kurul kararında belirtilen şartlara göre etiketlenir.

İzleme ve izlenebilirlik

MADDE 21 –

(1) İlgililer; 18 inci, 19 uncu ve 20 nci maddelere göre etiketledikleri GDO ve ürünleri ile GDO’lardan elde edilen ürünlerin son tüketiciye ulaşıncaya kadar izlenebilirliğini sağlamak için EK- 4’deki formu bulundurmak ve forma ilişkin kayıt sistemine sahip olmak zorundadır.

(2) GDO ve ürünleri ile ilgili olarak Kurulun karar belgesinde belirtilen koşullara uyulup uyulmadığı Bakanlık tarafından izlenir. Bakanlık izleme sonuçlarına göre Biyogüvenlik Kanunu hükümleri ile birlikte Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu hükümlerine göre işlem yapar.

(3) İzlenebilirliğin sağlanması amacıyla, GDO ve ürünlerinin ithalatı ve serbest dolaşımında, Bakanlığa beyanda bulunulur, gerekli kayıtlar tutulur ve etiketleme kurallarına uyulur.

(4) İlgililer, ithalat aşamasından başlayarak işleme, depolama, piyasaya sürme aşamalarında kullanılan irsaliyeli fatura veya sevk irsaliyesi gibi belgelerde mübadele konusu yapılan GDO ve ürünlerinin GDO çeşidini ve ürün miktarını belirtmek zorundadır.  

(5) İlgililer, bu Yönetmelik kapsamındaki izleme ve izlenebilirliğin sağlanmasında müteselsilen sorumludur. İzlenebilirliğin sağlanamadığı aşamadaki ilgili taraflar sorumlu tutulur.

Denetim ve kontrol

MADDE 22 –

(1) GDO ve ürünleri ile GDO’lardan elde edilen ürünlerin denetim ve kontrolleri bu Yönetmelik hükümleri ile birlikte Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununa göre Bakanlıkça yapılır.

(2) GDO ve ürünlerinin piyasaya sürülmesinden sonra, Kurul kararında belirtilen koşullara uyulup uyulmadığı Bakanlık tarafından kontrol edilir ve denetlenir.

(3) Kararda belirtilen koşulların ihlali veya GDO ve ürünleri ile ilgili olarak herhangi bir riskin ortaya çıkabileceği yönünde yeni bilimsel bilgilerin ortaya çıkması durumunda, karar Kurul tarafından iptal edilebilir. Kurul kararı iptal edilen GDO ve ürünleri ilgililer tarafından toplatılır. Kurul kararı ile insan, hayvan, bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğe olumsuz etkisi olduğu tespit edilenler derhal imha edilir, herhangi bir olumsuz etkisi tespit edilmeyenlerin ise mülkiyeti kamuya geçirilir. Bu fıkra uyarınca Bakanlıkça alınacak tedbirlerle ilgili yapılan masraflar ve diğer giderler, kusur ve sorumlulukları dikkate alınarak ilgililerden tahsil edilir.

(4) Bu Yönetmelik kapsamına giren GDO ve ürünleri ile GDO’lardan elde edilen ürünlere yönelik olarak yapılan denetim ve kontrol ile ilgili kayıtlar Bakanlıkça tutulur.

Numune alma ve analiz

MADDE 23 –

(1) GDO ve ürünleri ile GDO’lardan elde edilen ürünlerden Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununa göre numune alınır ve analizi yapılır.

(2) Analiz işlemleri, Bakanlık tarafından belirlenen laboratuvarlar tarafından gerçekleştirilir.

YEDİNCİ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 24 –

(1) 26/10/2009 tarihli ve 27388 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda ve Yem Amaçlı Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerinin İthalatı, İşlenmesi, İhracatı, Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

Devam eden işlemler

GEÇİCİ MADDE 1 –

(1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte sonuçlanmamış GDO başvurularına ilişkin işlemler, başvuru tarihinde ilgili olduğu mevzuata göre sonuçlandırılır. 

Geçiş hükümleri

GEÇİCİ MADDE 2 –

(1) Bu Yönetmelikte, Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununa atıf yapılan hükümler için, 5996 sayılı Kanun yürürlüğe girinceye kadar 27/5/2004 tarihli ve 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun ile 29/5/1973 tarihli ve 1734 sayılı Yem Kanunu hükümleri uygulanır. 

Yürürlük

MADDE 25 –

(1) Bu Yönetmelik 26/9/2010 tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 26 –

(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür.

EK-1

GDO ve Ürünleri İçin Araştırma Amaçlı İthal İzin Başvuru Formu
Başvuru sahibinin ve diğer araştırıcıların1
Adı ve Soyadı
Kurumu
Unvanı
Adresi
Telefon No
Faks No
GDO  Biyolojik Özellikleri
Bilinen Adı
Bilimsel/Latince Adı
Taksonomik özellikleri
Patolojik
Ekolojik
Fizyolojik
Organizmanın değiştirilen özellik(ler)i2
Talep edilen faaliyetinin yapılacağı yer2
Araştırma / Çalışma/ Proje hakkında özet bilgi 2
Özgeçmişler ve yayınlar2
Yönetmelik hükümlerine uyulacağına dair taahhütname2

1: Diğer araştırıcıların bilgileri ayrı bir sayfada imzaları ile birlikte verilecektir.

2: Bu forma eklenecek ve her bir madde için ayrı yazılacaktır.

            Başvuru  Sahibinin                                   Başvuran Kurum Yetkilisinin

            Adı ve Soyadı                              Adı ve Soyadı

            İmzası                                                  İmza, Mühür

EK-2

BİTKİLER DIŞINDAKİ GENETİK YAPISI DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALARIN DENEYSEL AMAÇLI SERBEST BIRAKILMALARINA İLİŞKİN BAŞVURULARDA GEREKLİ OLAN BİLGİLER

I. GENEL BİLGİ

A. Başvuru sahibini ismi ve adresi

B. Başvuru sahibinin faaliyet konusu

C. Sorumluların ismi, nitelikleri ve tecrübesi

Ç. Başvuru sahibinin kurumsal teknik kapasitesi

D. Ayırıcı kimlik numarası

E. GDO’nun hedeflenen kullanım amacı

II. GDO’YA İLİŞKİN BİLGİ:

A. Verici, alıcı veya ebeveyn organizma veya organizmaların özellikleri:

1. Bilimsel isim,

2. Taksonomi,

3. Diğer isimler (yaygın ismi, ırk ismi gibi),

4. Fenotipik ve genetik işaretler,

5. Verici ve alıcı veya ebeveyn organizmalar arasındaki ilişkinin derecesi,

6. Teşhis ve tespit tekniklerinin tarifi,

7. Nicel tespit ve teşhis tekniklerinin hassasiyeti, güvenilirliği ve özgünlüğü, 

8. Doğal yırtıcı hayvanlar, avlar, parazitler ve rakipler, simbiyoz yaşayan organizmalar ve konukçular hakkındaki bilgiler de dâhil, organizmanın coğrafi dağılımının ve doğal habitatının tarifi,

9. Genetik malzemenin doğal koşullarda aktarıldığı bilinen organizmalar,

10. Organizmanın genetik istikrarlılığının doğrulanması ve bunu etkileyen faktörler,

11. Patolojik, ekolojik ve fizyolojik özellikler:

İnsan, hayvan ve çevre sağlığı ile biyolojik çeşitliliğin korunması bakımından değerlendirilmek üzere, uluslararası sisteme göre risk sınıflaması,

Doğal ekolojik sistemlerde bir neslin yaşam süresi, eşeyli veya eşeysiz üreme döngüsü,

Mevsimlere göre durumları da dâhil, hayatta kalma hakkında bilgi ve hayatta kalmak için farklı yapıları oluşturma becerisi,

ç) Patojenlik: Bulaşıcılık, zehirlilik, virulens, alerjenlik, patojenlik, olası vektörler, hedef olmayan organizma da dâhil konukçu aralığı. Latent virüslerin muhtemel aktivasyonu (provirüsler). Diğer organizmaları kolonize etme kabiliyeti,

d) Antibiyotiğe direnç ve bu antibiyotiklerin hastalıktan korunma ve tedavi için insanlarda ve evcil organizmalarda potansiyel kullanımı,

e) Çevresel süreçlerde yer alma: Üretim, besin döngüsü, organik maddenin ayrıştırılması, solunum gibi hususlar.

12. Yerel vektörlerin yapısı:

a) Dizilim,

b) Mobilizasyon frekansı,

c) Özgüllük,

ç) Direnç genlerinin mevcudiyeti.

13. Genetik yapıda daha önce yapılan değişikliklerle ilgili bilgi.

B. Vektörün karakteristikleri

1. Vektörün yapısı ve kaynağı,

2. GDO’yu oluşturmada kullanılan  vektörler ve diğer kodlanmamış genetik kesitler ile GDO’ya yerleştirilen vektör ve ek fonksiyonu düzenlenmek için kullanılan transposonların dizilimi,

3. Eklenen vektörün mobilizasyon frekansı ve/veya genetik transfer kabiliyetleri ile bunların tespit yöntemleri,        

4. Vektörün amaçlanan fonksiyonu yerine getirmek için gerekli olan DNA ile ne derecede sınırlandığı hakkında bilgi.

C. Değiştirilmiş organizmanın özellikleri

1. Genetik yapıdaki değişikliğe ilişkin bilgi:

Değişiklik yapmak için kullanılan metotlar,

Eklerin oluşturulması, alıcıya yerleştirilmesi veya bir diziyi silmek için kullanılan metotlar,

Ek ve/veya vektörün oluşturulması tanımlanması,

ç) Ekin bilinmeyen herhangi bir diziden ari olma durumu ve eklenmiş dizinin amaçlanan fonksiyonu yerine getirmek için gerekli olan DNA ile ne derecede sınırlandığı hakkında bilgi,

Seleksiyon için kullanılan metotlar ve kriterler,

Değiştirilen/eklenen/silinen söz konusu nükleik asit kesitlerinin, özellikle bilinen herhangi zararlı bir diziye ilişkin, dizilimi, fonksiyonel kimliği ve konumu.

2. Nihai GDO hakkında bilgi:

Genetik veya fenotipik özelliklerin ve özellikle de ortaya çıkan veya artık ortaya çıkmayacak yeni özelliklerin ve karakteristiklerin tarifi,

Değişikliğe uğramış organizmanın son hâlinde, kalan herhangi bir vektör ve/veya verici organzimaya ait nükleik asidin yapısı ve miktarı,

Genetik özellikler bakımından organizmanın istikrarı,

ç) Yeni genetik malzemenin ifade edilme hızı ve seviyesi. Ölçüm yöntemi ve hassasiyeti,

İfade edilen proteinlerin aktivitesi,

İlave edilen dizinin ve vektörün teşhis ve tespiti için kullanılan teknikler de dâhil, teşhis ve tespit tekniklerinin tarifi,

Nicel tespit ve teşhis tekniklerinin hassasiyeti, güvenilirliği ve özgünlüğü,

GDO’nun önceki serbest bırakılmaları veya kullanımları hakkında bilgi,

ğ) İnsan, hayvan ve bitki sağlığına ilişkin değerlendirmeler:

(i) GDOların ve/veya metabolik ürünlerinin toksik ve alerjik etkileri,

(ii) Değiştirilmiş organizmanın, verici, alıcı ve gerekli olduğu hâllerde, ebeveyn organizma ile patojenlik bakımından karşılaştırılması,

(iii) Kolonizasyon kabiliyeti,

(iv) Şayet organizma immünkompetan olan insanlar için patojenik ise:

Yayılma ve virülensi  dâhil, patojenlikten dolayı oluşan hastalıklar ve patojenlik mekanizması,

Bulaşıcılık,

Bulaşıcı doz,

Konukçu aralığı, değişim olasılığı,

İnsan haricindeki konukçularda hayatta kalma olasılığı,

Vektörlerin ve yayılma yollarının mevcudiyeti,

Biyolojik istikrarlılık,

Antibiyotiğe direnç biçimleri,

Alerjenlik,

Uygun tedavilerin varlığı.

Diğer ürün tehlikeleri.

III. SERBEST BIRAKMANIN KOŞULLARINA VE ALICI ÇEVREYE İLİŞKİN BİLGİLER

A. Serbest bırakma hakkında bilgi

Amaçlanan ve öngörülen ürünler de dâhil, önerilen serbest bırakmanın tanımı,

Serbest bırakmanın frekansları ve devam edecekleri süre de dâhil, serbest bırakmanın öngörülen tarihi ve denemelerin zaman planlaması,

Serbest bırakılma öncesinde yerin hazırlanması yapılacaklar,

Yerin büyüklüğü,

Serbest bırakma için kullanılacak olan yöntemler,

Serbest bırakılacak GDO’ların miktarları,

Serbest bırakılacak yerdeki bozukluklar (ekim, madencilik, sulama ve diğer faaliyetlerin tipi ve metodu) olması durumunda alınacak tedbirler,

Serbest bırakma sırasında çalışanların korunması için alınacak önlemler,

Serbest bırakma sonrası yerde yapılacak işlemler,

Denemenin sonunda, GDO’ların ve atıklarının ortadan kaldırılması veya etkisiz hâle getirilmesi için öngörülen yöntemler,

Özellikle farklı boyutlarda ve farklı ekolojik sistemlerde gerçekleştirilmiş olan GDO’nun daha evvelki  serbest bırakılmaları hakkındaki bilgiler ve bunların sonuçları.  

B. Serbest Bırakmanın Planlanmasında Çevre ile İlgili Göz Önünde Bulundurulacak Hususlar  ve Sağlanması Gereken Bilgiler:*

1. Yerin coğrafi konumu ve kesin konuma ilişkin bilgiler,

2. İnsanlara ve bölgedeki diğer önemli biyotaya fiziksel ve biyolojik yakınlık,

3. Önemli biyotoplara, korunan alanlara veya içme suyu rezervlerine yakınlık,

4. Etkilenecek muhtemelen bölgelerin iklimsel karakteristikleri,

5. Coğrafi, jeolojik ve pedolojik karakteristikler,

6. Yerin civarında yetiştirilen bitkisel ürünler, çiftlik hayvanları ve göçmen türler de dâhil, flora ve fauna,

7. Etkilenmesi muhtemel hedef olan ve olmayan ekosistemlerin tarifi,

8. Alıcı organizmanın doğal habitatı ile serbest bırakma  için önerilen yerin mukayesesi,

9. Serbest bırakmanın çevresel etkisine tesir edebilecek olan, bölgedeki arazi kullanımına ilişkin bilinen planlanan gelişmeler veya değişimler.

IV. GDO’LAR İLE ÇEVRE ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLERLE İLGİLİ BİLGİLER

A. Hayatta kalma, çoğalma ve yayılmayı etkileyen karakteristikler

1. Hayatta kalmayı, çoğalmayı ve yayılmayı etkileyen biyolojik özellikler,

2. Hayatta kalmayı, çoğalmayı ve yayılmayı etkileyebilecek olan bilinen veya tahmin edilen çevresel koşullar (rüzgar, su, toprak, ısı, pH gibi),

3. Hassasiyet olan özel etkenler.

B. Çevre ile etkileşimler

1. GDO’ların öngörülen habitatı,

2. Suni olarak oluşturulan yaşam ortamları, yetiştirme odaları, seralar gibi taklit edilen doğal çevrelerde yürütülen, GDO’ların davranışı ve karakteristiklerine ve bunların ekolojik etkilerine ilişkin çalışmalar,

3. Genetik materyali aktarma kabiliyeti:

a) Serbest bırakma sonrasında, GDO’lardan, etkilenen ekolojik sistemlerdeki organizmalara genetik malzeme transferi;          

b) Serbest bırakılma sonrasında, yerel organizmalardan GDO’lara genetik malzeme transferi;

4. Değiştirilen organizmadaki beklenmeyen ve/veya arzu edilmeyen özelliklerin ortaya çıkmasına yol açan serbest bırakma sonrası seleksiyon olasılığı,

5. Genetik istikrarlılığı temin etmek ve teyit etmek amacıyla uygulanan önlemler. Genetik malzemenin yayılmasını engelleyebilecek veya aza indirgeyebilecek genetik özelliklerin tarifi, genetik istikrarlılığı doğrulamak için metotlar,

6. Biyolojik yayılma yolları; teneffüs (solunum), sindirim, yüzey teması, yuvalanma da dâhil olmak üzere yayma aracı ile bilinen veya potansiyel etkileşim şekilleri,

7. İçine GDO’ların yayılabileceği ekolojik sistemlerin tarifi,

8. Çevrede aşırı populasyon artışı potansiyeli,

9. Değişikliğe uğramamış alıcı veya ebeveyn organizmaya veya organizmalara ilişkin olarak GDO’ların rekabet avantajı,

10. Hedef organizmaların teşhis edilmeleri ve tarifi,

11. Serbest bırakılan GDO’lar ile hedef organizma veya organizmalar arasındaki etkileşimin öngörülen mekanizması ve sonucu,

12. GDO’nun serbest bırakılmasıyla menfi olarak etkilenebilecek hedef olmayan organizmaların teşhis edilmeleri ve tarifi, ve teşhis edilen herhangi bir menfi etkileşimin öngörülen mekanizması,

13. Biyolojik etkileşimlerde veya konukçu aralığında, serbest bırakma sonrası değişiklik ihtimali,

14. Rakipler, avlar, konukçular, simbiyoz içinde yaşayan organizmalar, yırtıcı hayvanlar, parazitler ve patojenler de dâhil olmak üzere, çevrede bulunan hedef olmayan organizmalar ile bilinen veya tahmin edilen etkileşimler,

15. Biyojeokimyasal süreçlerde bilinen veya tahmin edilen yer almalar,

16. Çevre ile diğer potansiyel etkileşimler.

V. İZLEME, KONTROL, ATIKLARIN ARITILMASI VE ACİL DURUM PLANLARI HAKKINDA BİLGİLER

A. İzleme teknikleri

1. GDO’ların takip edilmesi ve etkilerinin izlenmesine yönelik metotlar,

2. GDO’ları teşhis etmek ve onları verici, alıcı ve uygun olduğunda ebeveyn organizmalardan ayırt etmede kullanılan izleme tekniklerinin özgüllüğü, hassasiyeti ve güvenilirliği,

3. Verilen genetik malzemenin diğer organizmalara aktarımını meydana çıkarmaya yönelik teknikler,

4. İzlemenin devam edeceği süre ve frekansı.

B. Serbest bırakmanın kontrol edilmesi

1. Serbest bırakma yerini veya kullanım için tayin edilen alanın ötesine GDO’ların yayılmasını önlemek ve/veya an aza indirgemeye yönelik metotlar ve usuller,

2. Serbest bırakma yerinin yetkili olmayan bireylerin ihlallerinden korumak için metotlar ve usuller,

3. Diğer organizmaların mevkiye girmesini önlemeye yönelik metotlar ve usuller.

C. Atıkların arıtılması

1. Meydana çıkan atığın tipi,

2. Beklenen atık miktarı,

3. Öngörülen arıtmanın tarifi.

Ç. Acil durum planları

1. Beklenmeyen yayılma durumunda, GDO’ları kontrol etmeye yönelik metotlar ve usuller,

2. Etkilenen alanların temizlenmesi, örneğin GDO’ların imha edilmesi için metotlar,

3. Yayılma sırasında veya sonrasında maruz kalan bitkilerin, hayvanların, toprakların bertaraf edilmesine veya sağlıklı hâle getirilmesine yönelik metotlar,

4. Yayılmadan etkilenen alanın izole edilmesine yönelik metotlar,

5. Arzu edilmeyen etkilerin meydana gelmesi hâlinde insan sağlığını ve çevreyi korumaya yönelik planlar.  

*: Bu kısımdaki bilgiler Deneysel Serbest Bırakma başvuruları için başvurunun  kabul edilmesinden sonra temin edilecektir.

EK-3

GENETİK YAPISI DEĞİŞTİRİLMİŞ BİTKİLERİN (GDB)

DENEYSEL AMAÇLI SERBEST BIRAKILMALARINA İLİŞKİN

BAŞVURULARDA İSTENECEK BİLGİLER

I. GENEL BİLGİ

A. Başvuru sahibini ismi ve adresi

B. Başvuru sahibinin faaliyet konusu

C. Sorumluların ismi, nitelikleri ve tecrübesi

Ç. Başvuru sahibinin kurumsal teknik kapasitesi

D. Ayırıcı kimlik numarası

E. GDB’nin hedeflenen kullanım amacı

II. A. ALICI VE EBEVEYN BİTKİLERE İLİŞKİN BİLGİLER

1. Tam isim:

a) Aile ismi,

b) Cins,

c) Tür,

ç) Alt tür,

d) Çeşit veya hattın adı veya tanımlama bilgileri,

e) Yaygın isim.

2. Üremeye ilişkin bilgi:

a) Üreme şekli veya şekilleri,

b) Varsa üremeyi etkileyen belirli faktörler,

c) Bir neslin yaşam süresi.

3. Hayatta kalabilme:

a) Hayatta kalabilme veya dormansi için yapılar oluşturabilme kabiliyeti,

b) Hayatta kalabilmeyi etkileyen özel faktörler.

4. Yayılma:

a) Yayılma yolları ve derecesi (örneğin, döllenebilir polenlerin ve/veya tohumların artan mesafelere göre azalıp azalmadıkları, azalıyor ise nasıl azaldıkları ile ilgili bilgi)

b) Yayılmayı etkileyen özel faktörler.

5. Bitkinin coğrafi dağılımı.

6. Türkiye’de yetişmeyen bitki türleri için, doğal zararlıları, parazitler, rakipler ve simbiyoz içinde yaşayan organizmalar hakkındaki bilgiler de dâhil, bitkinin doğal habitatının tarifi.

7. GDO ile bağlantılı olarak, bitkinin, genellikle yetiştiği veya başka bir ekolojik sistemdeki organizmalar ile, insanlar, hayvanlar ve diğer organizmalar üzerindeki zehirleyici etkiler hakkındaki bilgi de dâhil, potansiyel etkileşimi hakkında bilgi.

B. GENETİK YAPIDA DEĞİŞİKLİĞE İLİŞKİN BİLGİLER

1. Genetik yapıda değişiklik yapmak için kullanılan yöntemler hakkında bilgi.

2. Kullanılan vektörün niteliği ve kaynağı.

3. Verici organizmanın veya organizmaların boyutu, kaynağı (ismi) ve ekleme için kullanılması amaçlanan bölgeyi meydana getiren her kısmın amaçlanan fonksiyonu.

C. GENETİK OLARAK YAPISI DEĞİŞTİRİLMİŞ BİTKİYE İLİŞKİN BİLGİ

1. Yerleştirilen veya değişiklik yapılan özellik veya özellikler ve karakteristikleri hakkında bilgi.

2. Fiilen yerleştirilen veya silinen diziler hakkında bilgi

a) Ekin boyutu ve yapısının karakterizasyonu için kullanılan metotlar; GDB’ye yerleştirilen vektörün kısımları hakkında veya GDB’de arta kalan herhangi bir taşıyıcı veya yabancı DNA parçası hakkında bilgi,

Silme durumunda, silinen bölgenin veya bölgelerin boyutu ve fonksiyonu,

Ekin kopya sayısı,

ç) Bitki hücrelerindeki (kromozoma, kloroplastlara, mitokondriyaya ilave edilen veya ilave edilmemiş şekilde muhafaza edilen) eklerin konumları  ve bunların saptanması için metotlar.

3. Ekin ifade edilişi hakkında bilgiler:

Bitkinin yaşam döngüsü boyunca ekin gelişimsel ifade edilişi hakkında bilgi ve karakterizasyonu amacına yönelik kullanılan metotlar;

Bitkinin, ekin ifade edildiği kısımları (örneğin kökler, gövde, polen gibi)

4. Aşağıdakiler bakımından, genetik olarak yapısı değiştirilmiş bitkinin alıcı bitkiden nasıl farklı olduğu hakkında bilgi:

Üreme şekli/şekilleri ve/veya hızı,

Yayılma,

Hayatta kalabilme.

5. Ekin genetik istikrarlılığı ve GDB’nin fenotipik istikrarlılığı.

6. GDB’nin diğer organizmalara genetik malzeme aktarma kabiliyetindeki herhangi bir değişim.

7. Genetik yapıda yapılan değişiklikten kaynaklanan, insan sağlığı üzerindeki her türlü toksik, alerjik ve diğer zararlı etkiler hakkında bilgi.

8. GDB’lerin hayvan sağlığına ilişkin güvenliği hakkında; özellikle de GDB’nin yemlerde kullanılmasının amaçlandığı hâllerde, genetik yapıdaki değişiklikten ortaya çıkan her türlü toksik, alerjik veya diğer zararlı etkilere ilişkin bilgi.

9. Genetik olarak yapısı değiştirilmiş bitki ile hedef organizmalar arasındaki etkileşim mekanizması.

10. GDB’nin genetik yapıdaki değişiklikten doğan hedef olmayan organizmalar ile etkileşimindeki potansiyel değişimler.

11. Abiyotik çevre ile potansiyel etkileşimler.

12. Genetik olarak yapısı değiştirilmiş bitki için ortaya çıkarma ve teşhis etme tekniklerinin tarifi.

13. Genetik olarak yapısı değiştirilmiş bitkinin daha evvelki serbest bırakılmaları hakkında bilgiler.

Ç. SERBEST BIRAKMA YERİNE İLİŞKİN BİLGİLER*

1. Serbest bırakma yerinin konumu ve boyutu.

2. İklim, flora ve fauna da dâhil olmak üzere, serbest bırakma mevkiinin ekosisteminin tarifi.

3. Resmî olarak kabul edilmiş ve etkilenebilecek olan biyotiplere veya korunan alanlara yakınlık.

D. SERBEST BIRAKMAYA İLİŞKİN BİLGİLER

1. Serbest bırakmanın amacı.

2. Serbest bırakmanın öngörülen tarih veya tarihleri ve devam edeceği süre.

3. Genetik yapıları değiştirilmiş bitkiler serbest bırakılırken kullanılacak olan  metot.

4. Serbest bırakma öncesinde, sırasında ve sonrasında, ekim uygulamaları ve hasat kaldırma metotları dâhil, serbest bırakma mevkiini hazırlamaya ve yönetmeye yönelik metotlar.

5. Bitkilerin yaklaşık sayısı (veya m2 başına düşen bitki).

E. KONTROL, İZLEME, SERBEST BIRAKMA SONRASI VE ATIK ARITMA PLANLARI HAKKINDA BİLGİ

1. Alınan her türlü ihtiyati önlem: GDB’nin üreme kabiliyetine sahip herhangi bir organının (örneğin polen, tohumlar, yumru kök) dağılmasını engellemek için önlemler

2. Yerin, serbest bırakılma sonrasındaki arıtılmasına yönelik metotların tarifi.

3. Atıklar da dâhil, genetik olarak yapısı değiştirilmiş bitki malzemesinin, serbest bırakma sonrası bertaraf edilmesine yönelik metotlarının tarifi.

4. İzleme planlarının ve tekniklerinin tarifi.

5. Her türlü acil durum planının tarifi.

6. Yeri korumaya yönelik metotlar ve usuller.

*: Bu kısımdaki bilgiler Deneysel Serbest Bırakma başvuruları için başvurunun  kabul edilmesinden sonra temin edilecektir.

EK-4

……………………………………………… (İŞYERİ ADI)

GDO VE ÜRÜNLERİ/GDO’LARDAN ELDE EDİLEN ÜRÜNLER İÇİN KAYIT FORMU

Alınan Ürün Bilgileri
Kimden alındığı
Fatura tarih ve no
Miktarı (kg/ton/ lt/adet)
GDO çeşidi ayırt edici kimlik no
GDO karar numarası
Parti/Seri no*
Taşındığı araç(lar)ın plaka no**
İşlenen Ürün Bilgileri(İşlenmesi durumunda doldurulacaktır.)
Ürün adı
Miktarı (kg/ton/ lt/adet)
Parti/Seri no*
Satılan Ürün Bilgileri
Kime satıldığı
Fatura tarih ve no
Miktarı (kg/ton/ lt/adet)
GDO çeşidi ayırt edici kimlik no
Parti/Seri no*
Taşındığı araç veya araçların plaka numarası**

*Dökme ürünlerde aranmayacaktır.

**Gerektiğinde ekte verilir.

Firma Yetkilisi / Sahibi

İsim, İmza, Kaşe

13 Eylül 2012 PERŞEMBE                Resmî Gazete                             Sayı : 28410

YÖNETMELİK

Çevre ve Şehircilik Bakanlığından:

DÖNÜŞÜM PROJELERİ ÖZEL HESABI GELİR, HARCAMA, KREDİ VE KAYNAK AKTARIMI YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç ve kapsam

MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; dönüşüm projeleri özel hesabı gelirlerinin elde edilmesine, tahsili ve takibi ile bu hesaba bütçeden aktarılan tutarların dönüşüm faaliyetleri kapsamında yürütülecek hibe veya borç verme programlarında kullanılmasına, her türlü yapım, mal ve hizmet alımına ilişkin taahhütlere girişilmesine, giderleştirilmesine, muhasebeleştirilmesine, denetimine ve özel hesabın işleyişine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

Dayanak

MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 7 nci ve 8 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 3 – (1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;

a) Bakanlık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığını,

b) Brüt inşaat alanı: Bir ailenin oturmasına mahsus, bağımsız bir konut veya apartman dairesinin, müşterek duvarların yarısı ve balkonlar ile ünite içinde kalan bacalar ve aydınlıklar dâhil edilmeksizin, dış duvarları dâhil olmak üzere, bu duvarlar arasında kalan toplam alanı,

c) Genel Müdürlük: Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünü,

ç) Gerçekleştirme görevlisi: Harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütenleri,

d) Güncelleme dönemleri: Her yılın 1 Ocak-30 Haziran ve 1 Temmuz-31 Aralık tarihleri arasında olmak üzere altı aylık dönemleri,

e) Güncelleme oranı: Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) baz alınarak belirlenecek oranı,

f) Güncelleme yöntemi: Kredinin kullanma ve geri ödeme süresince kredi borcunun ve geri ödeme taksitlerinin tespiti amacıyla; güncelleme dönemlerinde, güncelleme oranının uygulanması işlemini,

g) Harcama yetkilisi: Kaynak tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisini,

ğ) İdare: Belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeleri, bu sınırlar dışında il özel idarelerini, büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerini ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi hâlinde büyükşehir belediyesi sınırları içindeki ilçe belediyelerini,

h) Kanun: 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunu,

ı) Kaynak aktarımı: Bakanlık bütçesine dönüşüm gelirleri karşılığı ödenek kaydedilen tutarlardan; İdare, TOKİ ve İller Bankası Anonim Şirketine protokoller çerçevesinde yapılan ödemeleri,

i) Kredi: Bu Yönetmeliğe göre açılacak tespit, yıkım, konut ve işyeri kredilerini,

j) Merkez Muhasebe Birimi: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğünü,

k) Özel hesap: Dönüşüm Projeleri Özel Hesabını,

l) TOKİ: Toplu Konut İdaresi Başkanlığını,

m) Üst yönetici: Bakanlıklarda müsteşarı, diğer kamu idarelerinde en üst yöneticiyi, il özel idarelerinde valiyi ve belediyelerde belediye başkanını,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Gelirlerin Takibi, Tahsili, Ödenek Kaydı ve Kullanımı

Genel bütçeye afet riski altındaki alanların dönüştürülmesi amacıyla yapılacak özel gelir kayıtları ve dönüşüm projeleri özel hesabı gelirleri

MADDE 4 – (1) Aşağıda sayılan gelirler, Genel Bütçenin (B) işaretli cetveline Afet Riski Altındaki Alanların Dönüşüm Gelirleri adı altında ilgili muhasebe birimince özel gelir olarak kaydedilir.

a) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu gereğince, çevre katkı payı ve idarî para cezası olarak tahsil edilerek genel bütçeye gelir kaydedilecek tutarın yüzde ellisi.

b) 19/4/2012 tarihli ve 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanunun 8 inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından proje alanı olarak belirlenen alanların değerlendirilmesinden elde edilen gelirler hariç olmak üzere, 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendine göre Hazine adına orman dışına çıkarılan yerlerin satışından elde edilen gelirlerden 6292 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince Vakıflar Genel Müdürlüğüne aktarılacak tutardan sonra kalan kısmın, Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenen oranına tekabül eden tutarı.

c) İller Bankası Anonim Şirketinin Hazine gelirleri ve faiz gelirleri dışındaki banka faaliyetleri ile 26/1/2011 tarihli ve 6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca yapacağı faaliyetlerden elde edeceği kârın yüzde ellisi.

(2) Birinci fıkranın (c) bendinde belirtilen tutar, hesap dönemini takip eden yılın mayıs ayı sonuna kadar merkez muhasebe birimi hesabına aktarılır.

(3) Dönüşüm projeleri özel hesabı gelirleri;

a) Kanunda öngörülen uygulamalar sonucunda elde edilecek her türlü gelir ve hâsılattan,

b) Bakanlığa tahsis veya devredilen taşınmazlardan imar uygulamasına tâbi tutulması sonucunda tapuda Hazine adına tescil edilenlerin satışından elde edilecek gelirlerden,

c) Dönüşüm projeleri özel hesabından kullandırılan krediler kapsamında ilgili kişi veya kuruluşlarca yapılan geri ödemeler ile bu kapsamda tahsil edilen gecikme zamlarından,

ç) Her türlü şartlı veya şartsız bağış ve yardımlar ile sair gelirlerden,

d) Dönüşüm faaliyetlerinde kullanılmak üzere Bakanlık bütçesinde yer alan özel ödenek ve özel ödenek dışındaki tertiplerden aktarılan tutarlardan,

oluşur.

(4) Bu maddede öngörülen gelirler, bu Yönetmelikte belirlenmiş amaçlar dışında kullanılamaz.

Ödeneğin kaydı ve kullanımı

MADDE 5 – (1) 4 üncü maddenin birinci fıkrasında sayılan özel gelirler karşılığı Bakanlık bütçesinde öngörülen özel ödenekleri aşan özel gelir gerçekleşmeleri tutarı kadar, Bakanlık bütçesinin ilgili özel ödenek tertiplerine afet riski altındaki alanların dönüştürülmesinde kullanılmak üzere ödenek kaydedilir.

(2) Bütçede yer alacak bloke ödeneklerin tahsilat miktarı dikkate alınarak serbest bırakılmasına, öngörülen ödenek tutarının üzerindeki gelir gerçekleşmeleri karşılığı ödenek kaydedilmesine ve ödeneklerin ertesi yıl bütçesine devrine ilişkin iş ve işlemler Bakanlık Strateji Geliştirme Başkanlığınca takip edilir.

(3) Özel ödenekler ile genel bütçenin diğer tertiplerinden dönüşüm faaliyetlerinde kullanılmak üzere aktarılan ödenekler, özel hesaba aktarılmak suretiyle kullanılır.

Özel hesaptan yapılacak harcamalar

MADDE 6 – (1) Aşağıda yer alan harcamalar özel hesaptan yapılır.

a) Dönüşüm hizmetlerine ait danışmanlık, yazılım, araştırma, her tür ve ölçekte harita, etüt, proje, kadastro, kamulaştırma, mikro bölgeleme, risk yönetimi ve sakınım planı çalışmaları, envanter belirleme, arsa ve arazi düzenleme, değerleme iş ve işlemleri, her tür ve ölçekte plan yapımı ve imar uygulaması işleri ve müşavirlik hizmetleri gibi faaliyetlerin gerektirdiği harcamalar.

b) Kanun kapsamına giren uygulamalarda, planlar gereğince, gerekli taşınmazların satın alınması ve kamulaştırılması ile ilgili harcamalar.

c) Kanun kapsamına giren alanlarda, her türlü konut ve işyerleri, alt-yapı ve üst yapı tesisleri, idare binaları, sosyal binalar ve benzeri tesislerin etüt ve projesi, yapımı, bakımı, onarımı ve işletilmesi için yapılan her türlü harcamalar.

ç) Riskli yapıların tespit, tahliye ve yıktırma işlemlerinin gerektirdiği harcamalar.

d) Kanun kapsamına giren alanlarda, yer alan binaların yıktırılması, enkazının taşıtılması ve arsanın yeni inşaata hazır hale getirilmesi ile ilgili harcamalar.

e) Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine veya malik olmasalar bile kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak bu yapılarda ikamet edenlere veya bu yapılarda işyeri bulunanlara yapılacak kira yardımı.

f) Kanunun 5 inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında yapılabilecek yardımlar ile enkaz bedeli ödemesi.

g) Bakanlar Kurulunca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde Bakanlıkça verilebilecek güçlendirme kredisi.

ğ) Hak sahiplerince bankalardan kullanılacak kredilere verilebilecek faiz desteği.

h) Kanunun 8 inci maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca yapılacak ödemeler.

ı) Kanunun 8 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca çalıştırılacak sözleşmeli personele ilgili mevzuatı uyarınca yapılması öngörülen giderler ile bunların dışında dönüşüm işlerinde çalıştırılmak üzere görevlendirilen Bakanlık personelinin görevlendirmeye ilişkin giderleri.

i) Dönüşüm hizmetlerinin gerektirdiği her türlü iş makineleri, taşıt, araç-gereç, ekipman ve benzeri taşınırların satın alınması, kiralanması, bakımı, onarımı ve işletilmesi ile ilgili her türlü harcamalar.

j) Dönüşüm hizmetleri için gerekli olan demirbaş ve tüketim malzemeleri ile ilgili harcamalar.

k) Dönüşüm hizmetlerinin tanıtılmasına yönelik yazılı, görsel basında ve internette yayınlanacak reklam ücretleri ile tanıtım amaçlı her türlü yayın, broşür, afiş, kitapçık vb. doküman bedelleri.

l) Dönüşüm hesabının idaresi ile ilgili vergi, resim, harç, faiz, ulaştırma ve haberleşme ücretleri gibi her türlü giderler.

m) Bu Yönetmelik uyarınca kullandırılacak krediler.

n) Kanun kapsamında yapılması zarurî olan diğer harcamalar.

(2) Dönüşüm projelerinde hizmet alımı yöntemi esastır. Bakanlığın izni alınmak şartıyla, ilgili idarelerin makine parkının yetersiz olması durumunda ihtiyaç duyulan iş makinesi, taşıt, araç ve gereçler hizmet alımı yöntemi ile temin edilebilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Muhasebeleştirme İşlemleri ve Harcamalara İlişkin Belgeler

Dönüşüm projeleri özel hesabına ilişkin muhasebeleştirme işlemleri

MADDE 7 – (1) Özel hesaba ilişkin muhasebeleştirme işlemlerinde, malî raporlamaya ilişkin hükümler hariç olmak üzere, 3/5/2005 tarihli ve 2005/8844 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği uygulanır.

(2) Kamu idarelerinin tabi olduğu mevzuatta belirlenmiş Yevmiye Defteri, Büyük Defter ve Yardımcı Hesap Defteri, tutulması zorunlu defterlerdir.

(3) Özel hesap ile bu hesaptan idarelere, TOKİ ve İller Bankası A.Ş.’ye aktarılan tutarların muhasebesi söz konusu idarelerin bütçe hesaplarından ayrı olarak tutulur.

(4) Kabul edilen her bir proje için Bakanlık tarafından proje numarası verilir. Proje numarası, projenin başlangıç yılı, dört haneli ilgili kamu idarelerine ait birim kodu ve her bir projeyi tanımlayan beş haneli malî yılbaşında 1’den başlayarak teselsül ettirilen sayıların birleştirilmesi ile oluşturulur. (2012000100001 gibi.)

(5) Dönüşüm projelerine ilişkin işlemlerin muhasebeleştirilmesinde, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinde yer alan çerçeve hesap planının;

a) 102 Banka Hesabı,

b) 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı (-),

c) 132 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı,

ç) 137 Takipteki Kurum Alacakları Hesabı,

d) 162 Bütçe Dışı Avans ve Krediler Hesabı,

e) 170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabı,

f) 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı,

g) 330 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı,

ğ) 333 Emanetler Hesabı,

h) 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı,

ı) 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı,

i) 500 Net Değer Hesabı,

j) 600 Gelirler Hesabı,

k) 630 Giderler Hesabı,

l) 910 Teminat Mektupları Hesabı,

m) 911 Teminat Mektupları Emanetleri Hesabı,

n) 912 Kişilere Ait Menkul Kıymetler Hesabı,

o) 913 Kişilere Ait Menkul Kıymet Emanetleri Hesabı,

kullanılır.

(6) Çerçeve hesap planına aykırı olmamak üzere, yeni hesaplar ihdas etmeye ve kullanılacak hesapların yardımcı hesaplarını belirlemeye, Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Bakanlık yetkilidir.

(7) Bakanlık bütçesinden öngörülen ödeneklerden tahakkuk ettirilerek özel hesaba aktarılan tutarlar ile özel hesaba ilişkin Kanunda öngörülen gelirlerden tahsil edilenler Merkez Muhasebe Birimince; 102 Banka Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.

(8) Merkez Muhasebe Biriminde, 102 Banka Hesabına özel hesabın toplam tahsilâtı için ayrı, Bakanlıkça yürütülecek projeler için ayrı yardımcı hesaplar açılır. İdarelere, TOKİ’ye ve İller Bankası Anonim Şirketine aktarımlar toplam tahsilâtın kaydedildiği yardımcı hesaptan, yürütülen projelere ilişkin harcamalar bu amaçla açılan yardımcı hesaplardan yapılır.

(9) Özel hesapların gelirlerinin ve giderlerinin detaylı olarak izlenebilmesi amacıyla 4 üncü maddede sayılı gelir türleri ve harcanmasına izin verilen gider türleri itibariyle 600 Gelirler Hesabı ve 630 Giderler Hesabına yardımcı hesaplar açılır.

(10) Merkez Muhasebe Biriminin özel hesabından her bir proje için İdarelere, TOKİ’ye ve İller Bankası Anonim Şirketine aktarılan tutarlar, aktaran muhasebe birimince; 630 Giderler Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak, aktarım yapılan muhasebe birimince; projeler için açılmış 102 Banka Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.

(11) Stok alımları ve taşınır alımları dâhil, projeleri yürüten kamu idarelerince yapılan tüm harcamalar, 630 Giderler Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir. Tevkifat suretiyle tahsil edilen vergiler 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, sosyal güvenlik kurumları adına tahsil edilen tutarlar 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabına kaydedilir. Merkez Muhasebe Birimince tahsil edilen vergi ve benzeri tutarlar, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilerek Merkez Muhasebe Biriminin kendi hesabına aktarılır. Taşınırların kayıtları, kamu idarelerinin envanterine dâhil edilmek üzere ayrıca yapılır.

(12) Dönüşüm projeleri çerçevesinde taşınmaz yapımlarına ilişkin ödenen tutarlar 170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir. Proje tamamlandığında 170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabının borç bakiyesi bu hesaba alacak, 630 Giderler Hesabına borç kaydedilir.

(13) Merkez Muhasebe Birimince kredi almaya hak kazananlara yapılan ödemeler vadesine göre; 132 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı ya da 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.

(14) Merkez Muhasebe Birimince verilen kredilerden, zamanında geri ödenmediği için 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre vergi dairelerince takip ve tahsil edilmesi gereken tutarlar ilgilileri adına 137 Takipteki Kurum Alacakları Hesabına borç, 132 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı ya da 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.

(15) İlgili vergi dairelerince tahsil edilerek özel hesaba aktarılan tutarlar, Merkez Muhasebe Birimince 102 Banka Hesabına borç, 137 Takipteki Kurum Alacakları Hesabına alacak kaydedilir.

(16) Proje bitiminde özel hesaba iade edilmesi gereken tutarlar, gönderen muhasebe birimlerince 630 Giderler Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak; alan muhasebe birimince 102 Banka Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.

(17) Proje kapsamında alınan teminat mektupları 910 Teminat Mektupları Hesabına borç, 911 Teminat Mektupları Emanetleri Hesabına alacak kaydedilir. Teminat mektuplarının alınması, saklanması ve iadesine ilişkin işlemler kamu idarelerinin tabi olduğu mevzuat çerçevesinde yürütülür.

(18) Kredi verilen kişilerin gayrimenkulleri üzerine tesis edilen ipotekler 912 Kişilere Ait Menkul Kıymetler Hesabına borç, 913 Kişilere Ait Menkul Kıymet Emanetleri Hesabına alacak kaydedilir.

(19) Merkez Muhasebe Birimince dönem sonlarında, 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabında yer alan tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, 132 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.

(20) Dönem sonlarında 630 Giderler Hesabının borç bakiyesi bu hesaba alacak, 500 Net Değer Hesabına borç; 600 Gelirler Hesabının alacak bakiyesi bu hesaba borç, 500 Net Değer Hesabına alacak kaydedilir.

(21) Proje yürütücüsü kamu idaresinin muhasebe birimince, yıllık olarak ve projenin tamamlandığı veya protokol çerçevesinde projenin feshine karar verildiği muhasebe birimine bildirildiğinde, muhasebe yetkilisi tarafından proje bazında EK-1’de belirtilen örneğine uygun şekilde 15 gün içerisinde bir hesap özet cetveli düzenlenerek Bakanlığa gönderilir.

Harcamalara ilişkin gerçekleştirme belgelerinin muhafazası

MADDE 8 – (1) Özel hesaptan kaynak aktarılan idarelerce yapılacak ödemelerde ödemeye ilişkin belgelerin onaylı suretleri, gerektiğinde projenin denetimi ile görevli komisyon üyelerine verilmek üzere proje yürütücüsü harcama birimi tarafından; asılları ise projenin ödemelerini gerçekleştiren muhasebe birimi tarafından, muhasebeleştirme belgesine ekli olarak muhafaza edilir.

Harcamalara ilişkin kanıtlayıcı belgeler ve sorumluluk

MADDE 9 – (1) Bakanlık bütçesinde öngörülen ödeneklerin tahakkuk ettirilerek özel hesaba aktarılmasında Ödeme Emri Belgesine harcama talimatı eklenir. Özel hesaptan İdarelere, TOKİ ve İller Bankası Anonim Şirketi’ne yapılan ilk kaynak aktarımında, her bir proje bazında düzenlenen harcama talimatı ve 21 inci maddede sayılan belgeler bir dosya halinde Muhasebe İşlem Fişine eklenir, sonraki ödemelerde ise yalnızca harcama talimatı ile protokol aranır.

(2) Bakanlık ve İdarelerce bu Yönetmelik kapsamında yapılacak harcamalarda; ilgisine göre, 31/12/2005 tarihli ve 26040 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Merkezî Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği ile 15/8/2007 tarihli ve 26614 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır. TOKİ ve İller Bankası Anonim Şirketince bu Yönetmelik kapsamında yapılacak harcamalarda ise Merkezî Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır.

(3) İkinci fıkrada sayılan mevzuatta öngörülen belgelerden her hangi birinin düzenlenememesi halinde, bu belge yerine Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Bakanlıkça belirlenecek belge kullanılır.

(4) Düzenlenen kanıtlayıcı belgelerin içeriğinden ve doğruluğundan belgeyi düzenleyenler ile gerçekleşme sürecinde görev alanlar sorumludur.

(5) Proje yürütücüsü harcama biriminin harcama yetkilisi, harcamaların amaçlarına uygun, etkin ve verimli olarak kullanılmasından, kamu idaresine ve kaynağı sağlayan kuruluşa hesabını vermekten, kaynakların etkin ve verimli kullanılmamasından doğacak her türlü zararın tazmininden, süreçte görev alan diğer gerçekleştirme görevlileriyle birlikte sorumludur.

(6) Yapılan harcamalarda muhasebe yetkilisinin sorumluluğu, giderlerin kanıtlayıcı belgelere dayanılarak doğru şekilde muhasebeleştirilmesi, evrakların denetime sunulmak üzere saklanması ve raporlanması ile sınırlıdır. Ayrıca belgelerin onaylı suretleri, gerektiğinde projenin denetimi ile görevli komisyon üyelerine verilmek üzere ilgili harcama biriminde muhafaza edilir.

Harcama yetkisinin devri

MADDE 10 – (1) Bakanlık ile dönüşüm projeleri özel hesabından kaynak aktarılan İdarelerin harcama yetkilileri, tabi oldukları mevzuat hükümlerine; TOKİ ve İller Bankası Anonim Şirketi harcama yetkilileri ise Bakanlığın tabi olduğu mevzuat hükümlerine uygun olarak harcama yetkisini ihtisas sahibi birimlerinin yöneticilerine devredebilir.

Dönüşüm projelerinden kalan tutarlar

MADDE 11 – (1) Özel hesaptan kaynak aktarılan ve dönüşüm projesini yürütmekle sorumlu kılınan idarelerin, projenin tamamlandığını, 22 nci maddede belirtilen komisyona bildirmesi ve bu hususun söz konusu komisyonca onaylanması zorunludur.

(2) Dönüşüm projesi için Genel Müdürlükçe ilgili idareye aktarılan ve harcanamayan tutarlardan iade edilmesi gerekenler, ödenek kaydedilmek üzere, ilgili idarece dönüşüm projeleri özel hesabının bulunduğu merkez muhasebe birimine aktarılır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Konut ve İşyeri Kredileri

Konut ve işyeri kredileri

MADDE 12 – (1) Anlaşma ile tahliye edilen, yıktırılan veya kamulaştırılan yapıların maliklerinden ve malik olmasalar bile bu yapılarda kiracı veya sınırlı aynî hak sahibi olarak en az bir yıldır ikamet ettiği veya bunlarda işyeri bulunduğu tespit edilenlerden konutunu ve işyerini kendi imkânları ile yapmak veya edinmek isteyenlere Bakanlıkça özel hesaptan kredi verilebilir.

(2) Kredi açılabilmesi için, açılacak kredi azami miktarları ile kredinin tahsis öncelikleri; özel hesabın finansman durumu, proje büyüklüğü, inşaat maliyetleri, inşaatların bulunduğu bölgeler dikkate alınarak her yıl Bakanlıkça belirlenir ve ilan edilir.

(3) Talep edilmesi halinde, Bakanlıkça belirlenen miktarların altında da kredi açılabilir.

Kredi başvuruları ve kullandırılması

MADDE 13 – (1) Özel hesaptan kredi kullanmak isteyen hak sahiplerince, bulundukları yerdeki Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerine başvurulur.

(2) İl Müdürlüklerince incelenen kredi başvurularından uygun görülenler onaylanmak üzere Bakanlığa gönderilir.

(3) Onaylanan kredi karşılığında Bakanlıkça belirlenen miktarda değerler teminat olarak alınır ve kredi kullananlar ile Bakanlık arasında borçlanma sözleşmesi düzenlenir. Bu sözleşmeler borçluların gayrimenkullerinin tapu kayıtlarının ve bağımsız bölümlere ait bilgileri, kredi borcu ve kredi şartları ile gerekli görülecek diğer bilgileri içerir. Düzenlenen sözleşmeler üzerinden gerekli ipotek tesis ve tescil işlemleri yapılır.

(4) Konutunu veya işyerini kendi imkânları ile yapmak isteyenlere açılan kredinin yüzde yirmi beşi peşin olarak, geri kalanı da üç eşit taksitte inşaatın ilerleme oranı dikkate alınarak, özel hesaptan hak sahibinin hesabına aktarılır.

(5) İşyeri ya da konutunu edinmek isteyenlere kredi kullandırılması halinde düzenlenen sözleşmeler üzerinden gerekli ipotek tesis ve tescil işlemlerini müteakip toplu olarak ödeme Özel Hesaptan hak sahibinin hesabına aktarılır.

Kredi geri ödemeleri

MADDE 14 – (1) Krediyi kullanma ve geri ödeme dönemi süresince aşağıdaki Güncelleme Metodu uygulanır.

a) Brüt inşaat alanı 101 m² (100,99 m² dâhil) ye kadar olan konutlara açılan krediye, kullanma ve geri ödeme dönemi boyunca güncelleme oranı aynen,

b) Brüt inşaat alanı 101-150 m² (150,00 m² dâhil) olan konutlara veya brüt inşaat alanı 50 m² (50,99 m² dâhil) olan işyerlerine açılan krediye, kullanma ve geri ödeme dönemi süresince uygulanacak güncelleme oranı % 10 artırılarak,

c) Brüt inşaat alanı 150 m² den büyük olan konutlara veya brüt inşaat alanı 50 m² den büyük olan işyerlerine açılan krediye, kullanma ve geri ödeme dönemi süresince uygulanacak güncelleme oranı % 20 artırılarak,

uygulanır.

(2) Kredinin kullanma süresince güncelleme dönemlerinde, kredi borcuna Bakanlıkça belirlenen güncelleme oranının uygulanması suretiyle bulunan borç bakiyesi mevcut borç bakiyesine ilave edilir. Bu işlem, kredinin kullanım süresi boyunca kredi geri ödemelerinin başladığı tarihe kadar, her güncelleme döneminde uygulanarak geri ödemelerin başladığı tarihteki borç bakiyesi bulunur. Bakanlıkça belirlenerek Merkez Muhasebe Birimine bildirilen güncelleme oranı değişikliklerinin hesaplara intikali Merkez Muhasebe Birimince yapılır.

(3) Geri ödeme taksitleri, ait olduğu her ayın ilk iş günü ile son iş günü arasında ödenir. Ayın son iş gününden sonra yatırılan geçmiş aya ait taksitlere gecikilen günler için, 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan gecikme zammı oranı uygulanır.

(4) Kredinin geri ödeme süresi brüt inşaat alanı 100 m² ye (100,99 m² dâhil) kadar olan konutlar için 120 ay, 101-150 m² (150,00 m² dâhil) konutlar için 84 ay ve 150 m² den büyük konutlar için 60 aydır. Kredinin geri ödeme süresi brüt inşaat alanı 50 m² ye (50,99 m² dâhil) kadar olan işyerleri için 48 ay ve 50 m² den büyük işyerleri için 36 aydır.

(5) Geri ödemeler inşaatın bittiği tarihten sonra başlar. Geri ödeme her hâlükârda, kredi sözleşmesinin imzalandığı tarihten itibaren en geç 24 ay sonra başlar. Kredi borcunun konut büyüklüğüne göre 120, 84 veya 60 aya bölünmesi suretiyle geri ödeme başlangıç taksiti bulunur. Geri ödeme taksiti, geri ödeme süresi boyunca her güncelleme döneminde, güncelleme oranı ile artırılarak yeni taksit miktarı bulunur ve geri ödeme süresi olan 120, 84 veya 60 aya ulaşıncaya kadar ödenir.

(6) Kredi borçluları, geri ödeme süresi içinde istenen aylık ödemelerin vadelerini geçirmemek şartıyla istedikleri sayıda taksiti vadesinden önce ve ödeme tarihindeki taksit tutarı üzerinden ödeyebilirler.

(7) Kredi borcu, kredi geri ödemeleri başladıktan sonra, geri ödemenin başladığı ay veya takip eden ay ile her yıl Ocak, Şubat, Temmuz veya Ağustos aylarında aşağıdaki yollardan biri ile vadesinden önce tamamen kapatılabilir:

a) Kredi borçluları, geri ödeme süresi içinde talep etmeleri halinde, kalan aylık taksitlerin toplamını bir seferde ödeyerek kredi borcunu kapatabilirler. Bu durumda, talep tarihindeki aylık taksit miktarı kalan ay sayısı ile çarpılarak bulunan borçtan her yıl Bakanlıkça belirlenerek Merkez Muhasebe Birimine bildirilecek oranda indirim yapılarak borç kapatılır.

b) Kredi borçluları, geri ödeme süresi içinde talep etmeleri halinde, kalan aylık taksitlerin toplamını bir yıl içinde en fazla dört eşit taksitte de ödeyerek kredi borcunu kapatabilirler. Bu durumda, talep tarihindeki aylık taksit miktarı kalan ay sayısı ile çarpılarak bulunan borçtan, her yıl Bakanlıkça belirlenerek Merkez Muhasebe Birimine bildirilecek oranda indirim yapılır ve bu miktar yukarıdaki esaslara göre ödenir. İlk taksit, yeni borçlanma sözleşmesinin yapılmasından bir ay sonra peşin ödenir. Diğer taksitler aralarında en az üç aylık süre olmak üzere belirlenecek ödeme planına göre ödenir. Taksitlerin birisinin ödenmemesi halinde sözleşme tarihindeki borçtan ödenen kısım düşülerek ve sözleşme tarihinden itibaren Güncelleme Oranı uygulanarak borç muaccel hale getirilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Tespit ve Yıkım Kredileri

Kredinin şartları ve geri ödenmesi

MADDE 15 – (1) Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca yapılacak tespitler için, özel hesaptan tespit kredisi verilebilir. Kredi tutarının hak sahibinin hesabına aktarıldığı tarihten itibaren üç ay içerisinde tespitin yaptırılması ve Bakanlığa gönderilmesi zorunludur. Aksi takdirde 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan gecikme zammı uygulanır ve kredinin/borcun tamamı muaccel hale getirilir.

(2) Riskli alanda yer alan veya riskli olduğu tespit edilen yapılar için, Bakanlıkça özel hesaptan yıkım kredisi verilebilir. Kredi tutarının hak sahibinin hesabına aktarıldığı tarihten itibaren altı ay içerisinde yıkım işleminin yaptırılarak enkazının kaldırılması ve Bakanlığa bilgi verilmesi zorunludur. Aksi takdirde 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan gecikme zammı uygulanır ve kredinin/borcun tamamı muaccel hale getirilir.

(3) Özel hesaptan kredi kullanmak isteyen hak sahiplerince, bulundukları yerdeki Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerine başvurulur.

(4) İl Müdürlüklerince incelenen kredi başvurularından uygun görülenler onaylanmak üzere Bakanlığa gönderilir.

(5) Verilecek kredinin miktarı, her yıl Bakanlık tarafından yayımlanan Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ uyarınca belirlenecek yapı yaklaşık maliyetinin % 1’ini, Tebliğde öngörülmeyen yapı sınıfları için ise yapı keşif bedelinin % 1’ini geçemez.

(6) Açılan kredi peşin olarak Özel Hesaptan hak sahibinin hesabına aktarılır.

(7) Kredinin geri ödeme süresi 24 aydır.

(8) Geri ödemeler kredinin verildiği tarihi takip eden ay başlar.

(9) Kredinin geri ödenmesi ile ilgili diğer hususlarda 14 üncü madde hükümleri uygulanır.

ALTINCI BÖLÜM

Kredi ile İlgili Diğer Hükümler

Bakanlık ile kredi kullananlar arasındaki ilişkiler

MADDE 16 – (1) Bakanlık, kredilerin kullanma aşamalarında amacına uygun olarak kullanılıp kullanılmadığını denetleyebilir veya denetletebilir ve uygulamadaki noksanlıkların giderilmesini ister. Noksanlıkların giderilmemesi halinde Bakanlık kredi işlemlerini durdurur veya durdurtur veya kredinin veya borcun tamamını muaccel hale getirir veya getirtir.

(2) Bu Yönetmelik şartlarına uymayan kişilere kredi açıldığının sonradan tespit edilmesi halinde, o güne kadar kullanılan kısmı için, kredinin kullanılmaya başladığı tarihten itibaren geçen süre için, 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan gecikme zammı uygulanır ve kredinin/borcun tamamı muaccel hale getirilir.

(3) Kredi kullanılarak edinilen konutun yine aynı şartları haiz bir başkası tarafından devir veya satın alınması halinde kredi borcu devredilir. Aksi takdirde borç, Bakanlıkça usulüne ve sözleşme hükümlerine göre muaccel hale getirilerek tahsil edilir.

Sigorta

MADDE 17 – (1) Bu Yönetmelik çerçevesinde kredi açılan konut ve işyerleri için; kredi geri ödemesi süresince kredi kullananlarca zorunlu deprem sigortası ve konut sigortası yaptırılması zorunludur.

(2) Kredi kullanılacak konut ve işyerleri inşaatlarının devamı süresince tüm riskleri içeren inşaat (all risk) sigortasının yaptırılmış olması gerekir.

(3) Kredi kullananların sözleşmenin imzalanmasından itibaren geri ödeme süresi sonuna kadar hayat sigortası yaptırması şarttır.

(4) Sigorta poliçesinin aslı veya sigorta şirketi tarafından onaylı sureti Bakanlığa verilir.

(5) Sigortalar, kredi borcu bitinceye kadar her yıl yenilenir.

Teminatlar

MADDE 18 – (1) Bu Yönetmeliğe göre açılacak kredi işlemlerinde teminat ilişkileri, doğrudan kredi kullananlar ile Bakanlık arasında kurulur. Teminat türlerinin seçiminde, taşınmaz üzerinde birinci derece ve sırada ipotek tesisi esas olmak üzere, gerekli gördüğü takdirde başkaca teminat isteminde de bulunabilir.

(2) Tesis olunacak ipotekle ilgili olarak kredi kullananlar ile Bakanlık arasında yapılacak sözleşmeye;

a) İlk teminat ipoteğinin, Bakanlıkça gerekli görüldüğü tarihlerde ve Bakanlıkça istenen miktarda arttırılmasına borçlu tarafından izin verildiğine,

b) Artırma tarihinde taşınmaz maliki kim olursa olsun teminat miktarının artırılmasının sağlanacağına,

c) Teminat artırma işlemine Bakanlığın bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde borçlunun katılmaması halinde karşılıklı teminat artırımının sağlanmaması sonucu, borcun tamamının muaccel kılınacağına,

ç) Bakanlığın yazılı izni olmadan teminata konu taşınmazda bu borç için tesis edilen ipotekten ayrı olarak üçüncü şahıslar lehine herhangi bir takyidat konulamayacağına, aksi halde Bakanlığın durumu öğrendiği tarihten itibaren otuz günlük sürede eski hale getirme isteyebileceğine ve konulan takyidatın bu süre içinde kaldırılmadığı takdirde borcun tamamının muaccel olacağına ve Bakanlığın cebri takip hakkının doğacağına,

ilişkin hükümlerin konulması zorunludur.

Yoksul veya dar gelirlilere kredi verilmesi

MADDE 19 – (1) 20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununa göre yoksul veya dar gelirli olarak kabul edilenlere verilecek olan krediler; Özel Hesabın finansman durumuna göre Bakanlıkça uygun görülmesi halinde, 15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunda belirtilen usûl ve esaslar uyarınca borçlandırma suretiyle de verilebilir.

YEDİNCİ BÖLÜM

İdarelere Kaynak Aktarılması

Kaynak aktarılacak faaliyetler ve kurumlar

MADDE 20 – (1) İdareler ile TOKİ ve İller Bankası Anonim Şirketine gerekli şartları yerine getirmeleri halinde, Kanun kapsamında yer alan dönüşüm uygulamalarında kullanılmak şartıyla kaynak aktarımı yapılabilir.

Kaynak aktarımı başvurularında aranacak belgeler

MADDE 21 – (1) Genel Müdürlükçe, bu Yönetmelik kapsamında kaynak aktarım talebinde bulunanlardan;

a) Bakanlığa hitaben yazılan müracaat yazısı,

b) Proje gerekçe raporu,

c) Belediyeler için belediye meclisi, il özel idareleri için il genel meclisi kararı,

ç) Ayrıntılı proje maliyeti,

d) Taahhütname,

e) Kaynak aktarılacak kurum ve kuruluşlarla imzalanacak protokol taslağı,

f) Bakanlıkça uygun görülen diğer belgeler,

istenir.

(2) Kaynak talep edenlerden, kaynağın belirtilen konularda kullanılacağına, başka bir iş için kullanılmayacağına ve başkasına hiçbir suretle devredilmeyeceğine ve Bakanlıkça bildirilecek diğer şartlara uyulacağına dair bir taahhütname önceden alınır.

Değerlendirme ve onay

MADDE 22 – (1) Kaynak aktarım talebi ile ilgili olarak kurumlardan gelen bütün dokümanlar Genel Müdürlükçe değerlendirildikten sonra başvuru şartlarını taşıdığı belirlenen talepler, Bakanlık Müsteşarının başkanlığında, ilgili Müsteşar Yardımcısı, Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürü, Mekânsal Planlama Genel Müdürü ile Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünden ilgili Daire Başkanından teşkil olunacak bir komisyon tarafından değerlendirilerek uygun görülen ödenek miktarı kadar kaynak kuruma aktarılabilir. Kararlar, oy çokluğuyla alınır ve üyeler tarafından imzalanır. Oyların eşitliği hâlinde başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır. Komisyonun sekretarya hizmetleri Genel Müdürlükçe yürütülür.

(2) İdare, TOKİ ve İller Bankası Anonim Şirketi tarafından ihale edilerek yaptırılacak işlerde, yılı içinde bitecek olan işler için yaklaşık maliyeti kadar, yıllara sari işlerde ise ihalenin yapılacağı yıl yaklaşık maliyetinin en az % 10’u kadar kaynak tahsis edilebilir. Kurumca yapılan ihale sonrasında oluşan rakama göre kaynak aktarımı yapılır.

Kontrol ve denetim

MADDE 23 – (1) Kaynak aktarımı yapılan idareler tarafından yapılan uygulamaların denetimi, Bakanlık ve Sayıştay tarafından yapılır.

(2) Bakanlıkça, idare tarafından yürütülen işlerin bu Yönetmelik ve projesindeki teknik ve idari esaslara ve taahhütnamedeki şartlara uygun yürütülmediğinin tespit edildiği durumlarda İdareye yapılan resmi uyarıdan sonra uygulamada görülen noksanlık ve aksaklıkların giderilebilmesi için bir süre verilir. Bu süre içinde yapılan uyarının gereklerini yerine getirmeyen idarelere yapılan ödenek aktarımı durdurulur.

(3) Dönüşüm uygulaması esnasında taahhütnamede belirtilen ve Bakanlıkça belirlenen diğer şartlara uygun hareket etmeyenlere aktarılan kaynaklar, aktarılış tarihinden itibaren tahakkuk eden kanunî faizleri ile birlikte genel hükümlere göre geri alınır.

(4) Özel hesaptan aktarılan kaynakların denetimi Bakanlık ve Sayıştay tarafından yapılır.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

İhale işlemleri

MADDE 24 – (1) Özel hesaptan yapılacak her türlü mal ve hizmet alımları ile yapım işleri, 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen hallere dayanan işler kapsamında sayılır.

Özel hesaptan alınan taşınırların kaydı ve kullanımı

MADDE 25 – (1) Özel hesaptan taşıt ve iş makinesi alınması Bakanlığın iznine tabidir. 5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu kapsamında olan taşıtların edinilmesinde 237 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi hükümlerine ve bu konuda diğer düzenleyici işlemlere uyulur.

(2) Bu Yönetmelik kapsamındaki hizmetlerin gerçekleştirilmesi için özel hesaptan satın alınan her türlü taşınır mal, bağış olarak taşınır işlem fişi düzenlenmek suretiyle proje yürütücüsü harcama biriminin veya kaynak aktarılan idarenin envanter kayıtlarına alınır.

(3) Özel hesaptan alınan taşınırlar, bu Yönetmelik kapsamında yürütülen projelere ilişkin hizmetler dışında ve başka amaçlarla kullanılamaz. Bu taşınırların kullanıma verilmesi, devir, terkin ve hurdaya ayırma işlemlerinde idarenin tabi olduğu mevzuat hükümleri uygulanır.

(4) İdarenin veya kaynak aktarılan diğer kuruluşların bu Yönetmelik kapsamında yürüttüğü projelerin sonuçlanmış olması ve söz konusu taşınırlara ihtiyacının kalmadığının anlaşılması halinde; taşınırlar, Yönetmelik kapsamında proje yürütücüsü durumunda bulunan veya bu amaçla kaynak aktarılan diğer kamu kurum ve kuruluşlarından Bakanlıkça uygun görülenlere, başka bir işleme gerek kalmaksızın bedelsiz devredilir.

Yürürlük

MADDE 26 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 27 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çevre ve Şehircilik Bakanı yürütür.

Eki için tıklayınız.